Είναι η εποχή που οι αρκούδες βγαίνουν στο δάσος παγανιά, οι άπειροι επενδυτές κάνουν κακάκια τους, οι αρκούδες τα μυρίζουν και εκείνοι τρέχουν πανικόβλητοι ψάχνοντας μια ελπίδα. Οτιδήποτε να σώσει το κατακρεουργημένο χαρτοφυλάκιο που στήθηκε σε κούφιες υποσχέσεις για απ’ ευθείας εκτόξευση από τα 60 στα 200 χιλιάρικα.

Πέρυσι προειδοποιήσαμε με ακρίβεια για την πτώση. Στη συνέχεια δώσαμε ένα μίνι οδηγό επιβίωσης για όταν θα ερχόταν η bear market. Η αρκούδα λοιπόν ήρθε, κι εμείς δίνουμε το παρόν για άλλη μια φορά στα δύσκολα ματς, όταν άλλοι ξέρουν μόνο να προσκαλούν τα πρόβατα στο μαντρί για να αγοράσουν τη μπαγιάτικη πραμάτειά τους…

Ωστόσο αν δε μάθουμε σωστά, καμία συμβουλή περί αγοράς/πώλησης δε θα μας ωφελήσει. Αυτός ο οδηγός απευθύνεται σε όλους, και ειδικά σε όσους νομίζουν πως βρίσκονται στο «προχωρημένο στάδιο». Η ανάγνωση είναι μεγάλη, αλλά ίσως τους εκπλήξει…

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Γράφει ο Γιάννης Τσιρογιάννης

Πρώτα από όλα έχει σημασία να ξεκαθαρίσουμε ποιος είναι ο ορθός τρόπος επένδυσης, και που ανήκουμε εμείς. Δεν είναι λάθος να ανήκουμε στον «κακό» τρόπο, αρκεί να το αναγνωρίζουμε και να συμπεριφερόμαστε κατάλληλα.

Τι είδους επενδυτή (νομίζετε πως) είστε;

Δεν έχει νόημα να βάλεις ένα συντηρητικό παίχτη να στοιχηματίσει την περιουσία του σε μια ρουλέτα. Δε θα το κάνει. Ούτε έχει νόημα να δώσεις ομόλογα σε έναν ανυπόμονο τζογαδόρο. Δε θα αναγνωρίσει την αξία τους και θα πουλήσει το φύλλο του.

Υπάρχουν τρία είδη επενδυτών στο χώρο των κρυπτονομισμάτων (στα risk assets γενικότερα).

Α) Οι ελάχιστοι πραγματικά σώφρωνες μακροπρόθεσμοι «holders»

Οι οποίοι προτού ορμήσουν σαν όχλος σε μια αμείλικτη και κάργα χειραγωγημένη αγορά, εκτιμούν το χρήμα και το χρόνο τους (απαιτεί βαθιά φιλοσόφηση αυτό), πραγματοποιούν ικανοποιητική προσωπική έρευνα, θέτουν ένα βασικό πλάνο εισόδου/εξόδου (αγοράζω Χ τιμή, σκοπεύω να πουλήσω Υ τιμή) και στη συνέχεια… το παρατάνε. Κλείνουν το ρημάδι το κινητό και πάνε… για βρούβες, δε ξέρω.

Γιατί το κάνουν αυτό; Διότι όπως είπα, εκτιμούν την ΑΞΙΑ του χρόνου τους. Αφήστε το χρήμα, το χρήμα είναι χρόνος ναι, όμως ο χρόνος δεν είναι μόνο χρήμα. Είναι τα πάντα, είναι η ζωή μας. Ό,τι πολυτιμότερο έχουμε σε αγαθό. Οι πιο επιτυχημένοι επενδυτές πρώτα από όλα αναγνωρίζουν την αξία του χρόνου τους, και με βάση αυτή τη βασική αρχή αποφασίζουν για όλα στη ζωή τους, από το αν αξίζει να μπουν σε μια συγκεκριμένη τιμή, μέχρι πόσο θα φλερτάρουν την τάδε υποψήφια σύντροφο.

Θα έλεγε κανείς πως είναι ανθρώπινα ρομπότ, με αφύσικα ψυχρό αίμα και κυνικότητα. Και είναι εν μέρει… αλλά όχι εντελώς. Κυνικός άλλωστε είναι αυτός που γνωρίζει την τιμή των πάντων και την αξία του τίποτα, έλεγε ο Όσκαρ Ουάϊλντ. Κι οι επιτυχημένοι επενδυτές αναγνωρίζουν τις αξίες και πολύ καλά μάλιστα, επομένως δεν είναι κυνικοί. Απλώς οι περισσότερoι άνθρωποι τους βλέπουμε σαν άχαρους κυνικούς ανθρώπους, για να καλύψουμε τη δική μας επενδυτική ανασφάλεια ή αποτυχία. Ίσως εμείς είμαστε τελικά οι κυνικοί που δεν αναγνωρίζουμε την αξία των ικανοτήτων και επιτυχιών τους.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Οι συντηρητικοί long term παίχτες κάνουν ακριβώς αυτό που λέει το όνομά τους. Αγοράζουν, ενδεχομένως βάζουν μια μελλοντική εντολή πώλησης, και περιμένουν. Από εκεί και πέρα αξιοποιούν τον πολύτιμο χρόνο τους: επενδύουν στον εαυτό τους, δουλεύουν, εξασκούν ταλέντα, αγαπούν, ζουν. Στο μεταξύ προφανώς και φροντίζουν περιστασιακά να ενημερώνονται, μη συμβεί κάτι θεμελιωδώς τρομερό στην επένδυσή τους, ενίοτε ρίχουν καμια κλεφτή ματιά στην τιμή, όμως κατά τα άλλα αδιαφορούν πλήρως για τα βραχυπρόθεσμα τερτίπια της αγοράς. Ας ανεβοκατεβαίνει – αυτοί έχουν το στόχο τους, το πλάνο τους. Δεν αναλώνονται σε ανούσιες καθημερινές ειδήσεις και σκαμπανεβάσματα μιας χειραγωγημένης αγοράς. Σε αντίθεση με όλους τους υπόλοιπους, γεγονός που μας πάει στο:

Β) Οι ριψοκίνδυνοι traders

Παρότι αυτός ο εξαιρετικά δύσκολος τρόπος παιχνιδιού (και αρκετά άρρωστος τρόπος ζωής) δεν ενδείκνυται, υπάρχει «σωστός» τρόπος να παίξεις. Ζωντανή απόδειξη οι διάφοροι θρύλοι της Wall Street. Βέβαια για κάθε έναν πετυχημένο trader, υπάρχουν χιλιάδες που σφάζονται καθημερινά – κάτι για το οποίο μάλιστα σε προειδοποιεί οποιαδήποτε πλατφόρμα forex/crypto/μετοχών επιχειρήσεις να ανοίξεις λογαριασμό. «Το 90% των παιχτών χάνει τις περιουσίες του», κλπ.

Σε αυτήν την κατηγορία μπορεί να είσαι «σώφρων» swing trader που πατάει το κουμπί αγοράς/πώλησης περιστασιακά όταν «αφουγκραστεί» αλλαγή τάσης, σε βάθος εβδομάδων, μηνών ή και παραπάνω αν χειαστεί. Μπορεί να είσαι πιο ενεργός (και ασταθής) day trader, δέσμιος της ακόρεστης καθημερινής δίψας σου για αδρεναλίνη, με ακόμη περισσότερα περιθώρια κέρδους αλλά και απωλειών. Ή μπορεί να είσαι απλώς αθεράπευτος τζογαδόρος, που ζει για το παιχνίδι, και παίζει (και χάνει) διαρκώς, δίχως την απαραίτητη ψυχραιμία ή στρατηγικό πλάνο.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Όλοι μα όλοι όμως, ακόμη και οι πιο συντηρητικοί long term holders, έχουν μια σατανική φωνή μέσα τους, έναν πειρασμό που διψάει για κέρδος και απόδοση. Αργά ή γρήγορα θα επιχειρήσουν το trade. Είναι αυτή η κινητήριος απληστεία άλλωστε που εξ αρχής τους βάζει στο παιχνίδι των επενδύσεων. Απλώς οι ψύχραιμοι καταφέρνουν να την τιθασεύσουν. Γεγονός που μας πηγαίνει στο:

Γ) Τα αποτυχημένα γουρουνάκια

Εδώ δώστε βάση, διότι αν παίζετε κρύπτο, οι πιθανότητες είναι να ανήκετε σε αυτήν την κατηγορία. Δεν είναι κακό. Κακό θα είναι όμως αν δεν το αναγνωρίσετε, και δεν κάνετε κάτι για να ανελιχθείτε στην Α) ή έστω στη Β) κατηγορία και να αρχίσετε να βλέπετε ουσιαστικά αποτελέσματα που αξίζουν το χρόνο που δαπανάτε.

Είναι μια κατηγορία «επενδυτών» (και το βάζω σε εισαγωγικά γιατί στις μέρες μας όλοι ξαφνικά δηλώνουμε επενδυτές, και συγκρινόμαστε με μεγαθήρια τύπου Warren Buffet), η οποία καλλιεργήθηκε έντονα στην εποχή των κρυπτονομισμάτων που έδωσαν πρόσβαση σε χρηματοοικονομικά προϊόντα στις μάζες. Αυτό ήταν καλό, αλλά και κακό. Κυρίως κακό, από ό,τι φαίνεται, καθώς οδήγησε στην πλήρη καζινοποίηση των αγορών, και μια άνευ προηγουμένω απώλεια περιουσιών της μέσης τάξης (η οποία ήδη στραγγίζεται από τον πληθωρισμό), με την Wall Street στα χρόνια των Doge και της Robinhood να γιγαντώνεται, πάνω από 7 φορές μεγαλύτερη πλέον από τη Main Street.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Δεν είστε ο Warren Buffet. Φερθείτε αναλόγως

Όλοι μα όλοι από όσους βούτηξαν τα χέρια τους στο μέλι των κρυπτονομισμάτων, έχουν επιχειρήσει κάποια στιγμή στην «καριέρα» τους να tradeάρουν. Είτε από πειρασμό τζόγου, είτε απλά λόγω FOMO (επειδή πανικοβλήθηκαν πως θα χάσουν κάποια ανοδική/πτωτική κίνηση) και σφάχτηκαν σα γουρουνάκια στα τερτίπια των αγορών, ως «weak hands» που λέμε.

Η συντριπτική πλειοψηφία θα συνεχίσει να κάνει τα ίδια λάθη, ενώ ταυτόχρονα –κι εδώ είναι το παράδοξο- θα δηλώνει holder. Άλλοι τα παρατάνε και ασπάζονται το «DCA». Κι εδώ ξεκινά η ουσία. Το λεγόμενο Dollar Cost Average, όπου στην ουσία ο επενδυτής «σπάει» το ποσό που είναι να τοποθετηθεί σε ένα asset, κατανέμοντας το ανά τακτά χρονικά διαστήματα (σε ό,τι τιμή «κάτσει») προκειμένου υποτίθεται να αντισταθμίσει τη μεταβλητότητα, που ειδικά στα κρυπτονομίσματα είναι μεγάλη.

Με άλλα λόγια, έστω ότι ανακαλύπτω το Bitcoin. Αντί να μπω με τα μπούνια με π.χ. 3.000 ευρώ στην τιμή που είναι σήμερα, όποια κι αν είναι αυτή, βάζω 500 σήμερα. 500 τον άλλο μήνα, 500 τον παράλλο κλπ. Αυτό ίσως με προστατέυει, ίσως μου κοστίσει σε απόδοση. Όπως και να έχει, είναι μια αξιοσέβαστη στρατηγική που ενδείκνυται για αρχάριους οι οποίοι δεν έχουν ιδαίτερη αντίληψη μιας συγκεκριμένης αγοράς και ποια μπορεί να είναι τα όριά της και άρα ένα καλό entry/exit.

Ωστόσο, καλά μου παιδιά -και απευθύνομαι στη συντριπτική πλειοψηφία των επενδυτών εκεί έξω- εσείς ΔΕΝ κάνετε αυτό. Εσείς όταν μπει ο μισθός, αγοράζετε. Όταν περισσεύει ρευστό, πυροβολάτε. Σε οποιαδήποτε τιμή. Αυτό δεν είναι DCA. Αυτό είναι «δε ξέρω τι μου γίνεται, επίσης είμαι μάπας στο trading, οπότε πετάω έναν φανταχτερό όρο DCA και παριστάνω τον σοβαρό επενδυτή». Και οι απανταχού γκουρού των κρύπτο που ακολουθείτε στα σόσιαλ μίντια, σας λένε DCA. Γιατί; Διότι πολύ απλά, βαριούνται ή είναι ανίκανοι να σας δώσουν το κατάλληλο σημείο εισόδου στην αγορά.

Και ακόμη κι αν σας το έδιναν, εδώ που τα λέμε, δε θα μπορούσατε να το διαχειριστέιτε. Αν σας έλεγαν πχ περιμένετε, δεν είναι ώρα ακόμη να αγοράσετε, κι εσείς το κάνατε, τότε στην πρώτη άνοδο που θα συνοδεύονταν από πανηγύρια στα μίντια, θα σας κυρίευε πανικός, και τελικά θα σπάγατε ψυχολογικά και θα αγοράζατε ακριβά, λίγο πριν τελικά έρθει η πτώση (λόγω της οποίας σας είπαν να περιμένετε). Αυτό είναι ΝΟΜΟΣ και αν δεν είστασταν άλλωστε αδύναμοι, δε θα περιμένατε από κανέναν γκουρού να σας πει τι να κάνετε. Θα δρούσατε όπως η Α) ή η Β) κατηγορία.

DCA λέγεται στη Berkshire Hathaway. Στα Κάτω Πατήσια λέγεται “μόλις μπει το επίδομα αναστολής το ρίχνω κρύπτο”

Οπότε για να σε ξεφορτωθούν και να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο (και να μην τους κηνυγάτε μετά), σας λένε DCA, παρουσιάζοντάς το ως την κορυφαία επενδυτική στρατηγική. Στην πραγματικότητα δεν είναι απλώς μετριότατη, αλλά εξ ορισμού παράδοξη, διότι δε θα μπορούσε μαθηματικά να υπάρχει μια ιδανική στρατηγική, όπως σας την παρουσιάζουν, διότι δε θα γινόταν μαθηματικά, να πλουτίσουμε όλοι μας.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

DCA σημαίνει έχω ΤΩΡΑ 10χιλιάρικα διαθέσιμα για επένδυση, αλλά επιλέγω να τα μοιράσω σε βάθος 10 μηνών. Οι Γ επενδυτές ρίχνουν ΟΣΑ έχουν επιτόπου, και όταν μπει ο μισθός/επίδομα ή χαρτζηλίκι τον άλλο μήνα ρίχνουν κι αυτά και λένε ότι κάνουν DCA. Πασπαλίζουν με χρυσόσκονη κουράδες.

Δεν είστε ο Warren Buffet, τον οποίο κακώς επικαλούνται όταν επιχειρηματολογούν περί DCA. Το τι λένε τα μίντια για Buffet, το τι λέει ο ίδιος, και το τι πραγματικά κάνει στη ζωή του, δε το μάθουμε ή κατανοήσουμε ποτέ, ούτε μπορούμε να συγκρίνουμε. Άλλα τα μεγέθη. Δεν έχει νόημα να ακολουθήσω ως «ιδανικό σωστό τρόπο ζωής» το πρωινό ξύπνημα του Ρονάλντο ο οποίος μπορεί να τρώει 5 αυγά και να τρέχει 20 χιλιόμετρα. Άλλος άνθρωπος είμαι εγώ.

Το κλειδί είναι να ανοίξουμε το μυαλό μας, να αναγνωρίσουμε ποιοι είμαστε, ποιες είναι οι ικανότητες και ψυχολογικές αντοχές μας, και να επιλέξουμε τα ιδανικά στρατηγικά πλάνα για έμας.

Ξεκολλήστε από δόγματα. Δεν είστε ο Warren Buffet και δεν είμαστε στο 1970 (τραγική ειρωνεία βέβαια, καθώς από άποψη στασιμοπληθωρισμού εκεί γυρίσαμε)!

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Sell the (sucker) rallies

Αυτός ο οδηγός επιβίωσης λοιπόν απευθύνεται όχι στην Α κατηγορία (εσείς ξέρετε τι κάνετε). Απευθύνεται σε όσους ρισκάρουν, αλλά και σε όσους έχετε ξεμείνει με bags έχοντας αγοράσει στα ιστορικά υψηλά επειδή κάποιοι γκουρού σας έλεγαν DCA, και οι οποίοι όμως αναγνωρίζετε ότι βρισκόμαστε σε bear market και η μακροπρόθεσμη τάση είναι πτωτική. Σε όσους τολμούν να επιχειρήσουν να σώσουν ό,τι μπορούν. Όλοι οι υπόλοιποι, παραμείνετε πιστοί στη στρατηγική και τους στόχους σας.

Sell the sucker rallies. Πουλήστε τα ψευτοράλι. Βρισκόμαστε στο χειρότερο πληθωρισμό του αιώνα. Ο χρόνος μας, η εργατοώρα μας, ληστεύεται μέρα με τη μέρα. Αν κρατάτε για χρόνια ένα asset που αγοράσατε ακριβά, χάνετε το χρόνο σας.

Σας λένε DCA διότι είναι αδύνατον εδώ που τα λέμε να πουν στον καθένα ξεχωριστά τι να κάνει, που να αγοράσει, που να πουλήσει. Άλλα θέλω και ψυχικές αντοχές ο ένας, άλλο πλάνο και στρατηγική ο άλλος. Οπότε σας πετάνε ένα DCA και εσείς αγοράζετε σε οποιαδήποτε τιμή (συνήθως ακριβά) και μετά περίμενετε για χρόνια να πέσει και να ξαναγυρίσει η αγορά – χρόνια πολύτιμα όπου το χρήμα (και άρα ο χρόνος σας) θα μπορούσε να είχε επενδυθεί ιδανικότερα.

Δε σας κάνει εντύπωση που τα πάντα γύρω μας, μέσω ανελέητης διαφήμισης, μας προτρέπουν μεν να μπούμε στο παιχνίδι των επενδύσεων, τώρα πιο πολύ από ποτέ σε μια γενικότερη καζινοποίηση των αγορών, ωστόσο αφού μας βάλουν στο εθιστικό «τρυπάκι» δε μας δείχνουν τι πραγματικά κάνουν όσοι βγάζουν λεφτά, παρά μόνο μας λένε DCA και buy the dips, περιμένοντας από εμάς να έχουμε μονίμας λεφτά στην άκρη να τα ρίχνουμε σε χειραγωγημένες αγορές;

Για να πάρουμε τι; Τα ψίχουλα που αφήνουν κι αν; Καλύτερα να μην μπούμε καν στο τρυπάκι, δεν υπάρχει λόγος. Κινδυνεύουμε να χάσουμε και τα λίγα.

Όλοι σας λένε αγοράστε, κανείς δε λέει πότε να πουλήσετε…

Κάντε γκουγκλ «πώς να επιβιώσετε την κρυπτο bear market». Θα σας βγάλει 4 τρόπους δήθεν να επιβιώσετε.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

  • «Μην προσπαθήσετε να σορτάρετε την αγορά» – Αυτό είναι μόνο για «εκείνους», που βγάζουν λεφτά σε βάρος μας! Εμείς μονάχα αγοράζουμε, ταϊζουμε την αγορά…
  • «Να έχετε μακροπρόθεσμη προοπτική.» – Συμφωνώ, αλλά εδώ μιλάμε για τρόπους επιβιώσης της bear market. Δε μας βοηθάει αρκετά αυτό. Είναι σα να λέμε «να σκέφτεστε θετικά»! Πολύ ωραία…
  • «Σκεφτείτε να κάνετε staking.» – Δηλαδή να βάλετε τα λεφτά σας να δουλεύουν για εσάς. Ξανά, δε βλέπω πως μας βοηθάει να σωθούμε από μια bear market που έχει ήδη αρχίσει.
  • «Χρησιμοποιείστε το Dollar Cost Average προς όφελός σας.» – Όχι που θα έλειπε από τη λίστα.

Με άλλα λόγια πουθενά δεν αναφέρει τη μία και μοναδική πραγματική κίνηση που θα σας έσωζε από μια bear market. Να πουλήσετε ΠΡΙΝ ΑΥΤΗ ΣΥΜΒΕΙ. Και μπορείτε να το κάνετε! Αν μπορεί ένας Τσιρογιάννης, μπορείτε κι εσείς (τα πειστήρια στο τέλος του άρθρου).

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Το μπακαλίστικο γράφημα που είχαμε σχεδιάσει το Μάρτιο του 2021, πριν το κραχ του Bitcoin. Τελικά παρότι απλοϊκό, αποδειχθήκε 100% προφητικό…

Αυτή βέβαια είναι η πρόληψη (η καλύτερη θεραπεία). Αν έχει ήδη αρχίσει η bear market; Δεν αναφέρουν καν τα ενδιάμεσα bear market rallies, τα λεγόμενα sucker rallies, που μπορείτε επίσης κάλλιστα να πουλήσετε, αντί να κάθεστε να τρώτε τις απώλειες στη μάπα. Αλλά ξέχασα, «αν δεν πουλήσεις δε χάνεις»! Ναι οκ… πείτε το αυτό σε όσους το 1999 είδαν τις μετοχές του ΧΑ να φτάνουν στα ουράνια και μετά στον πάτο, και συνεχίσαν να τις κρατάνε κι ας μην αξίζαν τίποτα σχεδόν. Αν δεν κοιτάξεις κατάματα το πρόβλημα και στρουθοκαμηλίσεις, δεν υπάρχει ε;

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Αν ανοίξεις το ντουλάπι, τα πιάτα θα σπάσουν. Αν δεν ανοιξεις το ντουλάπι, τα πιάτα δε θα σπάσουν. Βέβαια αν δεν το ανοίξεις ποτέ, δε θα πάρεις τα πιάτα…! Ξέρω, ξέρω, ακραίο παράδειγμα. Λίγη πλάκα δε βλάπτει.

Όλες οι δήθεν λύσεις στην ουσία σας προτρέπουν να ρίξετε κι άλλα λεφτά. Κι αυτό είναι το τοπ αποτέλεσμα που βγάζει το γκουγκλ, όλη υποτίθεται η σοφία συγκεντρωμένη σε 4 προτάσεις. Και μετά φταίω εγώ που προσπαθώ να αφυπνίσω όσους σκοπίμως θέλουν να μας κρατάνε κοιμισμένους και φτωχούς;!

Γίνετε Α. Αλλά αν σας τρώει το χέρι σας και θέλετε να είστε Β, κάντε το σωστά. Μη γίνετε Γ.

Δεν προτρέπω κανέναν να παέι να ρισκάρει τα λεφτά του.

Δε συνιστώ να γίνετε Β. Είναι ρίσκο. Αλλά αφού θέλετε να είστε Α, τηρείστε το. Αφήστε το ρημάδι. Αν είστε από πάνω συνέχεια και τρώγεστε με την τιμή, πάει να πει πως δεν είστε πραγματικά Α, οπότε πρέπει να μάθετε να γίνετε τουλάχιστον σωστοί Β, για να μην καταλήξετε Γ.

Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο κύκνειο άσμα μιας γενικότερης bull market των αγορών. Αν έιμαστε τυχεροί θα μας δώσει μερικά ψευτοράλι, πατώντας στη χαλαρή νομισματική πολιτική της Fed. Αυτά τα ράλι είναι ψεύτικα, είναι πόρτες που θα χρησιμοποιήσουν οι φάλαινες προκειμένου να ξεφορτωθούν τις θέσεις τους, να κάνουν την ελεγχόμενη στρατηγική έξοδό τους, όπως αναλύσαμε και πρόσφατα.

Αυτοί θα ανεβάζουν για λίγο, εσείς θα αγοράζετε, και μετά θα ξεφορτώνουν στο κεφάλι σας. Θα σας φτύνουν και εσείς θα χαίρεστε. Μη γίνετε γουρουνάκια. Επωφεληθείτε από το παιχνίδι τους. Όποτε βλέπετε τέτοια ράλι, πουλάτε τα.

Είναι το αντίστοιχο του accumulation phase, της φάσης συσσώρευσης. Της πιο σημαντικής φάσης, όπου οι θεσμικοί επενδυτές μπαίνουν στο παιχνίδι σιωπηλά, αγοράζοντας χαμηλά. Αγοράζουν, η αγορά «τσιμπάει» λίγο αφού μπαίνουν και τα ψαράκια, την αφήνουν να ξεφουσκώσει να πέσει η συναλλακτικότητα, υποχωρεί λίγο και ξαναμπαίνουν. Μέχρι να είναι έτοιμοι αφού έχουν μπει εξ ολοκλήρου, και τότε αναλαμβάνουν μίντια και γκουρού να σας πουν «πάμε στο θεό» και μπαίνουν όλοι. Το greed mania phase.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Είμαστε στο distribution phase – Μην τσιμπάτε

Αντίστοιχα τώρα είμαστε στο distribution, τη φάση της σιωπηλής διανομής, όπου εν μέσω καθοδικής τάσης, φουσκώνουν την αγορά προκαλώντας τη ψευδαίσθηση ανόδου, και ξεφορτώνουν πάνω μας. Μην κάνετε το λάθος να αγοράζετε εκεί.

Η αγορά έιναι καλωδιωμένη να πέσει, να είστε σίγουρη γι αυτό. Ο πληθωρισμός έχει ήδη πυροδοτήσει ένα μη αναστρέψιμο οικονομικό ντόμινο, και η νομισματική πολιτική της Fed σε συνδυασμό με τις βολικές κρίσεις (πανδημία, ουκρανικό) θα φροντίσει όλο το Μάρτη-Γδάρτη να πυροδοτεί σκαμπανεβάσματα που έχουν ένα και μόνο σκοπό.

Να πετάξουν εκτός τους πάντες. Και τους ψευτοbulls και τις bears. Κυρίως τις bears όμως, διότι αφού η αγορά θέλει μακροπρόθεσμα να έιναι bear, τότε αυτές πρέπει να εκτελέσει. Αν τις εκτελέσει, τότε το πεδίο είναι ελεύθερο, ώστε όταν θα συμβεί το πραγματικά Μεγάλο Σορτάρισμα, η πολύ εκλεκτή ελίτ 0,1% να καρπωθεί εξ ολοκλήρου τα κέρδη από το σορτ. Σε μετοχές, κρύπτο, όλα. Μαζί πάνε.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Και για να καταφέρει να πετάξει εκτός τις bears, χρειάζεται Short Squeeze, δηλαδή ισχυρά ανοδικά τινάγματα, σαν αυτό που είδαμε την Τετάρτη, με τον Euro Stoxx να εκτοξεύεται κατά 8% σε ένα σπάνιο θέαμα για Ευρώπη. Το ίδιο συνέβη σε Wall Street και Bitcoin.

Το μόνο που λέω λοιπόν είναι «μην τσιμπάτε». Καθίστε στα sidelines. Δεν είμαστε ιδιοφυίες, ούτε Warren Buffet. Ας παίξουμε όσο πιο έξυπνα μπορούμε, με τα όσα λίγα διαθέτουμε. Αφήστε τους καρχαρίες να σφάξουν τους πάντες, αρκούδες, ταύρους, γουρουνάκια, πρόβατα.

Και περιμένετε να μπείτε μετά τη σφαγή. Μετά το Μάρτιο ενδεχομένως, ο οποίος μάλλον θα χαρακτηριστεί από υψηλό volatility με μοχλοβραχίονα τα γεωπολιτικά.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Και όταν θα είναι η στιγμή, κάντε κίνηση. Πουλήστε/σορτάρετε και αφήστε το να ακολουθήσει τη μακροπρόθεσμη πτωτική πορεία του. Αν δεν προλάβετε να το κάνετε αυτό, τότε απλά περιμένετε να πατώσει. Και μέχρι τότε δουλέστε. Στο εαυτό σας. Ώστε όταν έρθει η ώρα, να εισέλθετε ξανά στην αγορά, ποντάρωντας σε σοβαρά blockchain projects που θα πρωταγωνιστήσουν αυτή τη δεκαετία.

Αν θέλετε να ρισκάρετε, πουλήστε τα ράλι. Και περιμένετε τον πάτο. Θα τα βρούμε όλα φθηνότερα από ό,τι είναι τώρα, αρκεί να κάνετε υπομονή

Πουλήστε τα ράλι και μην πάτε για τα πολλά. Μη ψάξετε τις κορυφές, διότι είναι σχεδόν αδύνατον να τις βρείτε, παρά μόνο από τύχη. Μόνο το smart money αποφασίζει ποια θα είναι η κορυφή και εμείς δεν είμαστε insiders. Οι κορυφές είναι δύσκολο να εντοπιστούν, οι πάτοι όμως όχι.

Διότι αν έχεις βγει ικανοποιητικά ψηλά, τότε και να μην πιάσεις τον ακριβή επόμενο πάτο δε σε νοιάζει τόσο. Το αντίστροφο έιναι το πρόβλημα.

Όπως και να το κάνουμε, οι αγορές λειτουργούν σε cycles, σε κύκλους. Όσοι μπήκατε μετά τα 30 χιλιάρικα στο Bitcoin, αργήσατε. Αυτό που σας λένε «ποτέ δεν είναι άργα να μπείτε», δεν ισχύει. Ή μάλλον ισχύει, αλλά όχι όπως σας το παρουσιάζουν. Ισχύει υπό την έννοια του «δες τη μεγάλη εικόνα». Η οποία εικόνα μπορεί να είναι σε βάθος δεκαετίας. Στο ενδιάμεσο η αγορά κάνει bull/bear κύκλους 1-2 χρόνων εν αλλάξ, όπου είναι αμαρτία να μπαίνετε σα… γίδια, αγοράζοντας ψηλά και πουλώντας πανικόβλητοι χαμηλά.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Αν αργήσατε, απλώς περιμένετε να μπείτε στον επόμενο κύκλο. Ή όπως είπαμε, μπείτε τώρα ως αληθινοί μακροπρόθεσμοι Α, αλλά τηρείστε το. Ξεχάστε το και πηγαίνετε… για βρούβες.

Αν μπήκατε όμως στα ψηλά και έχετε τρομοκρατηθεί στη bear market, πουλήστε τα ράλι-δώρα που θα μας δώσει το θεικό χέρι της αγοράς.

Δεν είμαι “perma bear” όπως νομίζουν κάποιοι. Το αντίθετο είμαι. Δεν υπάρχουν βασικά bears. Από τη στιγμή που ασχολείσαι με μια αγορά και ένα asset και πιστεύεις σε αυτό (γι’ αυτό και εξ αρχής ασχολήθηκες μαζί του), είσαι bull. Είσαι πάντα bull, με διαλείμματα απλώς όπου φοράς τη στολή της αρκούδας και βγαίνεις παγανιά για κανά profit.

Όπως λέω sell the rallies στη φάση που είμαστε, έτσι θα σας πω μπείτε με τα ΜΠΟΥΝΙΑ όταν πιάσουμε τον καλό ΠΑΤΟ. Όταν θα έχει ολοκληρωθεί η πραγματική bear market.

Δε θέλω να πέσουμε. Να ανέβουμε θέλω, μακροπρόθεσμα. Αλλά το θέμα είναι να μπαίνουμε σωστά στην αγορά, να πιάσουν τόπο οι εργατοώρες μας και όχι να καθόμαστε να κοιτάμε τα τρένα να περνούν.

Wall Street – κρυπτο πάνε αγκαλιά

Είναι 2022 κι ακόμη κάποιοι εθελοτυφλούν πως τα κρύπτο στέκονται μόνα τους. Πως υπάρχει περίπτωση να καταρρέει η Wall Street και τα κρυπτο να εξκτοξεύονται! Αυτή η εποχή πέρασε ανεπιστρεπτί, το early adopter phase, λυπάμαι που σας το λέω.

Πλέον early adopter είσαι μόνο όσον αφορά διαμαντάκια νέα πρότζεκτ που κυκλοφορούν και τα πιάνεις νωρίς. Αυτό είναι μια άλλη ιστορία, για κυνηγούς που ασχολούνται κυρίως με αυτό.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Σε ό,τι αφορά Bitcoin, Ethereum, XRP, Solana, Doge και οποιοδήποτε άλλο κρυπτονόμισμα του top50, πιστέψτε με, όλο το χρήμα του πλανήτη είναι καρωμένο πάνω τους. Και κοιτάζει, και περιμένει. Και αγοράζει, και πουλάει.

Αν η αγορά δεν κουνιέται δεν είναι επειδή δεν το έχει πάρει χαμπάρι ακόμη ο πλανήτης όπως θέλουν να νομίζετε οι γκουρού. Και «ω κοίτα τους χαζούς κοιμούνται, θα τους πιάσουμε κότσο εμείς οι early adopters». Η αγορά αν δεν κουνιέται είναι επειδή για κάποιο λόγο το έξυπνο χρήμα, οι φάλαινες, περιμένουν. Πλέον η συντριπτική πλειοψηφία των συναλλαγών διαμορφώνεται από αλγοριθμικά botάκια.

Το early adopter phase πέρασε ανεπιστρεπτί

Το Bitcoin φιγουράρει στα πρωτοσέλιδα των μεγαλύτερων μίντια πλέον. Αυτοί που ήταν να το δουν (και των οποίων η τσέπη «μετράει»), το έχουν ήδη δει, πιστέψτε με. Μόνο η πλέμπα έμεινε να μπει και να υιοθετήσει τα κρυπτονομίσματα στην πράξη, στο εμπόριο, όμως εμείς «είμαστε το 99%», θα σας πουν, και άρα η αγορά έχει περιθώρια ανάπτυξης εκατοντάδες φορές πολλαπλάσια από σήμερα.

Δεν πάει έτσι. Διότι εσείς κι εγώ είμαστε ανύπαρκτοι. Η τσέπη μας δε μετράει, δεν επηρεάζει. Των φαλαινών, τύπου Elon Musk που κρατάνε όλο το χρήμα του πλανήτη, οι τσέπες ήδη σκανάρουν την αγορά.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Βάλτε το καλά στο μυαλό σας, πέρασε το early adopter phase. Τα κρυπτο είναι πασίγνωστα, μέχρι και στο στάδιο του NFL ονομάστηκε crypto.com arena. Τελείωσε αυτό το κεφάλαιο παιδιά, νικήσαμε, το μάθανε όλοι. Το mainstream adoption δεν έχει έρθει ακόμη βέβαια, με την έννοια να χρησιμοποιούν όλοι κρυπτο στις συναλλαγές τους, αλλά αυτό δεν έχει σημασία όσον αφορά το bull/bear market cycle. Διότι το έξυπνο χρήμα έχει εντάξει πλέον τα κρυπτο στις watchlist του και στα χαρτοφυλάκια του, αυτή είναι η ουσία.

Και όταν είναι να ανέβουν ξανά τα κρύπτο, πιστέψτε με θα οφείλεται σε «εκείνους».

Έχετε την εντύπωση ότι επειδή οι περισσότεροι φίλοι σας έχουν ακούσει μεν για τα κρυπτονομίσματα, αλλά δεν κατέχουν wallets ακόμη, πως αυτό σημαίνει ότι είμαστε ακόμη «νωρίς»; Αυτό είναι το αίωνιο αφηγημα των μίντια για να σας παρασύρουν στο παιχνίδι.

Είναι μήπως δισεκατομμυριούχοι οι φίλοι σας; Αν είναι, τότε κατά πάσα πιθανότητα ήδη γνωρίζουν και επενδύουν σε κρυπτο. Αν δεν επενδύουν αυτή τη στιγμή, δεν είναι επειδή δε γνωρίζουν, αλλά επειδή περιμένουν την κατάλληλη στιγμή, με βάση τις οικονομικές συνθήκες της αγοράς που εμείς τα σκουλήκια αγνοούμε.

Αν δεν είναι δισεκατομμυριούχοι, τότε δε μετράνε έτσι κι αλλιώς. Διότι το 1% του πλανήτη κατέχει όσο πλούτο κατέχει το υπόλοιπο 99%. Δεν το λέω εγώ, αλλά τα επίσημα στοιχεία από Forbes κλπ. Είμαστε ΑΝΥΠΑΡΚΤΟΙ. Είμαστε πολλοί σε πληθυσμό, αλλά τα λεφτά μας (και μόνο αυτά μετράνε σε μια αγορά) είναι τίποτα μπροστά στις φάλαινες. Αυτές κάνουν κουμάντο, και αυτές είναι πολύ καλά ενήμερες, δε ζουν σε σπηλιές.

Το 1% κινεί την αγορά, όχι εμείς

Ακόμη και τύποι σαν τον Munger που δηλώνουν πολέμιοι των κρυπτο, μην είστε σίγουροι τι κάνουν από πίσω.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Το θέμα είναι πως το χρήμα του πλανήτη γνωρίζει, και παίζει ήδη κρυπτο. Και παίζει και όλα τα υπόλοιπα. Όλο το χρήμα του πλανήτη είναι συνδεδεμένο μεταξύ του, τα πάντα είναι αλληλένδετα, και δη τα risk assets, όπως μετοχές και κρυπτο.

Επομένως μη νομίζετε πως στέκονται μόνα τους. Πέραν των νέων ελπιδοφόρων πρότζεκτ που δρουν στην αρχή κάτω από τα ραντάρ ακόμη και των φαλαινών, το top50 (δηλαδή η συντριπτική πλειοψηφία της κεφαλαιοποίησης της αγοράς των κρυπτο) βρίσκεται υπό τη στενή παρακολούθηση του έξυπνου χρήματος. Και αυτό αποφασίζει προς τα πού θα κινηθεί η αγορά.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Επομένως εμείς τι πρέπει να κάνουμε; Σταματήστε να αναλώνεστε τόσο πολύ στα κρύπτο αυτά καθ’ αυτά, και αρχίστε να κοιτάτε τις αγορές σαν ενιαίο σώμα. Με εξαίρεση όσους ψάχνουν τα διαμαντάκια, και όσους έχουν πάρει παραμάσχαλα το αγαπημένο τους κρυπτο και το κοιτάνε νυχθημερόν, όσοι θέλετε να μαντέψετε προς τα πού θα πάει η αγορά, κοιτάτε παντού, όχι μόνο στα κρύπτο (κυρίως όχι εκεί για την ακρίβεια)!

Screen time: Κοιτάτε την οθόνη, τις διεθνείς αγορές, τον S&P, το δολάριο, τα γεωπολιτικά. Μην κολλάτε στα κρύπτο. Μόνο έτσι θα μάθετε να αφουγκράζεστε την αγορά

Κοιτάτε το δολάριο, κοιτάτε τον S&P, κοιτάτε τον χρυσό, κοιτάτε τα γεωπολιτικά, κυρίως κοιτάτε τη νομισματική πολιτική της Fed. Διότι ΟΛΑ περιστρέφονται γύρω από αυτήν.

Τα κρυπτο λοιπόν δε στέκονται μόνα τους. Έχουν λαμπρό μέλλον ναι, αλλά ταυτόχρονα είναι και υπό την στενή παρακολούθηση και χειραγώγηση του έξυπνου χρήματος. Καταλάβετε το αυτό και προσπαθήστε να επωφεληθείτε, αντί να κοιτάτε σα χάνοι καθώς μας γλεντάνε.

Όλα αυτά είναι σκέψεις για όσους επιθυμούν να ρισκάρουν λίγο παραπάνω, να ασχοληθούν λίγο παραπάνω, όσους σκαλίζουν την αγορά. Τους επίδοξους Β. Οι υπόλοιποι Α επενδύστε μακροπρόθεσμα, κλείστε το ρημάδι κι αξιοποιείστε αλλού το χρόνο σας. Για όνομα του θεού, μη ψάχνεστε διαρκώς γιατί έγινε αυτό, γιατί εκείνο, γιατί πέσαμε κλπ. Η αγορά κινεί την είδηση, όχι η είδηση την αγορά. Διότι τότε θα σας παραπέμπω πάλι εδώ. Μέχρι να μάθετε να γίνετε αληθινοί Α ή να αποδεχτείτε ότι είστε Β και να πράξετε αναλόγως.

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Το καλύτερο σχολείο είναι η οθόνη. Όσες αράδες κι αν γράψουμε εδώ, μόνο μέσα από την εμπειρία αφομοιώνονται

Αφού λοιπόν τα κρυπτο δε στέκονται μόνα τους και καθορίζονται από τη νομισματική πολιτική και από όσα «καθορίζουν» αυτή (πανδημία, πόλεμος κλπ) τότε με βάση αυτή πρέπει να παίζουμε.

Όταν όλοι μπαίνουν, εσύ βγες. Όταν όλοι βγαίνουν, εσύ μπες. Είναι τόσο απλό…

(μα πως θα καταλάβω τι κάνουν όλοι; Ρώτα τον περιπτερά σου!)

Και για μένα αυτή τη στιγμή, για τους λόγους που έχω εξηγήσει τον τελευταίο χρόνο στα κείμενα περί Fed και συνοψίζω εδώ, έχει ήδη ξεκινήσει το τέλος της bull market των διεθνών αγορών.

Και το τέλος αυτό θα έρθει σιγά σιγά, με το έξυπνο χρήμα να πυροδοτεί ψεύτικα ράλι όπου θα ξεφορτώνεται τις θέσεις του πάνω στα ηλίθια ψαράκια (εμάς) που θα νομίζουν ότι μετά πχ τον πόλεμο της Ουκρανίας ξανά προς τη δόξα τραβάμε.

Όχι, είναι ψεύτικα ράλι. Αλλά είναι και ΔΩΡΑ. Πουλήστε τα. Και περίμενετε να κάνετε το καλό entry την κατάλληλη στιγμή.

Θα καταλάβετε ποια είναι αυτή. Θα είναι όταν όλοι γύρω σας τρέχουν πανικόβλητοι. Όταν στις ειδήσεις θα παίζουν κόκκινο κόκκινο κόκκινο και θα οσμίζεστε καταστροφή. Βάλτε «σημάδι» έναν φίλο σας που μπήκε πιο πρόσφατα από όλους στα κρυπτο. Δεν κάνω πλάκα. Βάλτε τον σημάδι. Όταν αυτός ο άνθρωπος αρχίσει να πουλάει καθώς γύρω του καταρέεουν όλα, ΤΟΤΕ ΜΠΕΙΤΕ ΞΑΝΑ. Διότι κάπου εκεί θα είναι υπερπουλημένη η αγορά, και αυτό θα είναι το καλύτερο sell signal που δε θα σα δώσει ποτέ κανένας oversold RSI.

Και μετά αράξτε πίσω και περιμένετε. Αυτά για τώρα, και στο δεύτερο μέρος θα πάμε σε εφαρμόσιμες στρατηγικές και σινιάλα.

Εντ γιες, δις ΙΖ φαϊνάνσιαλ αντβάις…

Κρυπτονομίσματα: Ο απόλυτος οδηγός επιβίωσης (μέρος 1ο)

Αν ο Μπάφετ μοίραζε μάρκες στα τυφλά κάθε μήνα αντί να μπαίνει με τα μπούνια όταν άλλοι πουλούσαν, δε θα είχε χτίσει αυτοκρατορία…

Διαβάστε ακόμη:

Περί πληθωρισμού, ουκρανικού και τι θα συμβεί γενικώς στις αγορές ελέω Fed:

Άλλα:

Ο πραγματικός νικητής του Super Bowl; Το (ψηφιακό) χρήμα”

Η πανίσχυρη BlackRock ξεκινά υπηρεσίες crypto trading

Το Binance επενδύει σε Forbes και… Κύπρο!

Το φαινόμενο Doge

Περί XRP

Η αγορά blockchain θα ξεπεράσει τα $100 τρισ. έως το 2028

“Η καζινοποίηση των αγορών”

“Great Reset, μηδενικά επιτόκια και η αυγή μιας νέας οικονομίας”

“Μια νέα παγκόσμια οικονομική τάξη εγκαθιδρύεται”

“Η Μεγάλη Στέρηση”

Διαβάστε ακόμη (από τα λινκ του κειμένου):

Στασιμοπληθωρισμός σημαίνει 70s δίχως μίνι και Led Zeppelin

Ποια κρυπτονομίσματα θα επιβιώσουν στη μετα-κόβιντ οικονομία

Bitcoin: Ο αυτοκράτορας είναι γυμνός

Το Bitcoin είναι η «σκάστρα» της Wall Street

Η καζινοποίηση των αγορών

Μήπως το SWIFT είναι ο Δούρειος Ίππος των τραπεζικών CBDC;

Είναι απάτη το Ίντερνετ 3.0; Μασκ και Ντόρσεϊ λένε ναι

Bitcoin: Μη φοβάστε την αρκούδα (να παίξει θέλει)

Κρυπτονομίσματα: Όταν όλοι μπαίνουν, εσύ βγες

Η Ουκρανία γίνεται το τέλειο άλλοθι για τη φτωχοποίηση της Δύσης

Bitcoin: Η αγορά λέει «πουλήστε»

Στο $1 το XRP με μεγάλο ντιλ στη Μέση Ανατολή

«Τζούφιο» το ράλι στις μετοχές – Βορά για τους καρχαρίες

Ινδία: Ψηφιακό εθνικό νόμισμα και 30% φορολογία!

Το φαινόμενο DOGE

Ο πραγματικός νικητής του Super Bowl; Το (ψηφιακό) χρήμα

GoldSwitzerland: Έρχεται οικονομικός «κατακλυσμός» – Καταφύγιο τα μέταλλα

Η αγορά blockchain θα ξεπεράσει τα $100 τρισ. έως το 2028

Το Binance επενδύει σε Forbes και… Κύπρο!

Η Fed μόλις «μαρτύρησε» τι θα συμβεί στις αγορές – To χθεσινό «πολεμικό» ράλι

Πληθωρισμός: «Κάποιοι απλώς… θα υποφέρουν περισσότερο»

Ο πραγματικός ψυχρός πόλεμος γίνεται για το ψηφιακό χρήμα

Προκλητικός Πάουελ: Αν δεν ήταν ο πόλεμος, θα ανεβάζαμε τα επιτόκια!

Η πανίσχυρη BlackRock ξεκινά υπηρεσίες crypto trading

Η Μεγάλη Στέρηση: Θα είναι το 2022 το «τέλος» της πανδημίας;

Μια νέα παγκόσμια οικονομική τάξη εγκαθιδρύεται

Great Reset, μηδενικά επιτόκια και η αυγή μιας νέας οικονομίας