Νέους κανόνες για το πού και υπό ποιες προϋποθέσεις θα αναπτύσσονται στο εξής οι βιομηχανικές και εφοδιαστικές δραστηριότητες θεσπίζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, το οποίο εγκρίθηκε με Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργείων Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης.
Το νέο πλαίσιο αναθεωρεί εκείνο του 2009 και επιχειρεί να μετατοπίσει σταδιακά το βάρος από τη διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση προς τις οργανωμένες μορφές χωροθέτησης, κυρίως τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις περιοχές όπου έχουν ήδη θεσμοθετηθεί παραγωγικές χρήσεις. Παράλληλα, για πρώτη φορά η εφοδιαστική αλυσίδα εντάσσεται στον ίδιο σχεδιασμό με τη βιομηχανία, ώστε παραγωγή, αποθήκευση και διακίνηση να αντιμετωπίζονται ως ενιαίο σύστημα.
Η βασική κατεύθυνση αποτυπώνεται και ποσοτικά. Το Ειδικό Χωροταξικό εκτιμά ότι, για να καλυφθούν οι ανάγκες επέκτασης της μεταποιητικής δραστηριότητας έως το 2032, απαιτείται η ανάπτυξη οργανωμένων υποδοχέων συνολικής έκτασης περίπου 57.000 στρεμμάτων σε όλη τη χώρα. Στόχος είναι μόλις το ένα τρίτο των νέων μονάδων να εγκαθίσταται εκτός οργανωμένων υποδοχέων, έναντι ποσοστού περίπου 80% που, σύμφωνα με το ίδιο το Πλαίσιο, είχε παρατηρηθεί κατά μέσο όρο στο παρελθόν.
Φρένο στη διάσπαρτη εγκατάσταση
Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά τη διάσπαρτη χωροθέτηση. Οι νέες βιομηχανικές και εφοδιαστικές δραστηριότητες κατευθύνονται κατά προτεραιότητα εντός οργανωμένων υποδοχέων ή σε περιοχές στις οποίες η χρήση βιομηχανίας ή εφοδιαστικής έχει ήδη προβλεφθεί από τον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Ειδικά στην Περιφέρεια Αττικής και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, οι περιορισμοί είναι αυστηρότεροι. Το Πλαίσιο εξαιρεί τις δύο περιοχές από τη δυνατότητα εγκατάστασης νέων μονάδων με τους γενικούς κανόνες της εκτός σχεδίου δόμησης, ενώ προβλέπει απαγόρευση ίδρυσης νέων μονάδων εκτός Επιχειρηματικών Πάρκων ή ζωνών με θεσμοθετημένες βιομηχανικές χρήσεις, με τις ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπονται για συγκεκριμένες κατηγορίες δραστηριοτήτων και χώρου.
Για τη Θεσσαλονίκη, η ΚΥΑ είναι ακόμη πιο συγκεκριμένη καθώς απαγορεύει τη χωροθέτηση νέων μονάδων στην Π.Ε. Θεσσαλονίκης τόσο σε εκτός σχεδίου περιοχές όσο και εκτός ζωνών στις οποίες έχει θεσμοθετηθεί βιομηχανική χρήση ή χρήση εφοδιαστικής και εμπορίου. Στις όμορες περιοχές που εντάσσονται στην ευρύτερη μητροπολιτική ζώνη, αλλά βρίσκονται εκτός της Π.Ε. Θεσσαλονίκης, εφαρμόζονται οι γενικοί περιορισμοί της εκτός σχεδίου δόμησης.
Στην Αττική, μεταξύ άλλων, προβλέπονται υψηλή προτεραιότητα για την εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, δημιουργία νέων οργανωμένων υποδοχέων, κίνητρα για μετεγκατάσταση επιχειρήσεων σε αυτούς και ολοκλήρωση των εφοδιαστικών κέντρων στο Θριάσιο και στη Φυλή.
Τα 10 στρέμματα στην εκτός σχεδίου δόμηση
Σημαντική αλλαγή προδιαγράφεται και για τις περιοχές της χώρας όπου εξακολουθεί να επιτρέπεται η εγκατάσταση μονάδων εκτός σχεδίου.
Το Πλαίσιο προβλέπει, μέχρι να εγκριθούν τα σχέδια πρώτου επιπέδου πολεοδομικού σχεδιασμού, αύξηση της ελάχιστης αρτιότητας στα 10 στρέμματα και μείωση του ποσοστού κάλυψης στο 20% για τις βιομηχανικές μονάδες και στο 30% για τις μονάδες εφοδιαστικής. Για ορισμένες ειδικές κατασκευές, όπως κατακόρυφες αποθήκες τύπου SILO και δεξαμενές υγρών καυσίμων, προβλέπεται δυνατότητα κάλυψης έως 40%.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα σημείο που χρειάζεται διάκριση: οι συγκεκριμένες αλλαγές δεν ενεργοποιούνται αυτομάτως μόνο με το Χωροταξικό. Η ίδια η ΚΥΑ αναφέρει ότι για τους πρόσθετους αυτούς όρους θα αναληφθεί σχετική νομοθετική πρωτοβουλία, ενώ στο πρόγραμμα δράσης αναθέτει στο ΥΠΕΝ τη θεσμοθέτηση της αλλαγής των όρων δόμησης.
Πιο ευέλικτη αντιμετώπιση προβλέπεται για τον ορεινό και τον νησιωτικό χώρο, όπου τα σημερινά πολεοδομικά μεγέθη μπορούν υπό προϋποθέσεις να διατηρηθούν.
Νέες αποστάσεις από το οδικό δίκτυο
Το Πλαίσιο εισάγει επίσης ελάχιστες αποστάσεις για την εκτός σχεδίου δόμηση βιομηχανικών και εφοδιαστικών κτιρίων. Προβλέπονται τουλάχιστον 100 μέτρα από τον άξονα αυτοκινητοδρόμων, 60 μέτρα από εθνικές οδούς και 25 μέτρα από επαρχιακές οδούς, εκτός εάν τα πολεοδομικά σχέδια προβλέπουν αυστηρότερους περιορισμούς.
Οι αυξημένες αποστάσεις δεν εφαρμόζονται σε ιδιοκτησίες για τις οποίες έχει ήδη εκδοθεί προέγκριση οικοδομικής άδειας ή έχει ήδη υποβληθεί αίτημα για βεβαίωση όρων δόμησης ή προέγκριση. Για τον νησιωτικό χώρο δίνεται δυνατότητα καθορισμού διαφορετικών αποστάσεων μέσω του υποκείμενου σχεδιασμού.
Τι γίνεται με τις υφιστάμενες επιχειρήσεις
Το νέο καθεστώς δεν οδηγεί σε ανατροπή της λειτουργίας των ήδη εγκατεστημένων μονάδων. Οι μεταβατικές διατάξεις ορίζουν ότι οι νομίμως υφιστάμενες δραστηριότητες με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν, να εκσυγχρονίζονται και να επεκτείνονται στα γήπεδα όπου βρίσκονται ή και σε όμορα γήπεδα, σύμφωνα με τους όρους υπό τους οποίους εγκαταστάθηκαν και την ισχύουσα νομοθεσία. Οι παρεμβάσεις αυτές δεν θεωρούνται νέες εγκαταστάσεις ή νέες χωροθετήσεις.
Παράλληλα, αιτήσεις αδειοδότησης που έχουν κατατεθεί πριν από τη δημοσίευση της απόφασης συνεχίζουν με το προηγούμενο καθεστώς. Το ίδιο ισχύει για φακέλους Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που είχαν ήδη λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας, καθώς και για προεγκρίσεις οικοδομικών αδειών, οικοδομικές άδειες και βεβαιώσεις όρων δόμησης που βρίσκονται ήδη σε ισχύ.
Επιχειρηματικά Πάρκα και εξυγίανση άτυπων συγκεντρώσεων
Κεντρικός πυλώνας του νέου σχεδιασμού είναι η ενίσχυση των Επιχειρηματικών Πάρκων. Προβλέπεται ανάπτυξη νέων υποδοχέων, αναβάθμιση των υφιστάμενων και εξυγίανση Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων, κυρίως μέσω Επιχειρηματικών Πάρκων Εξυγίανσης.
Παράλληλα προτείνεται να εξεταστεί η θεσμοθέτηση ενός νέου, ενδιάμεσου βαθμού οργανωμένου υποδοχέα για περιοχές όπου δεν είναι οικονομικά ή τεχνικά εφικτή η δημιουργία πλήρως οργανωμένου Επιχειρηματικού Πάρκου.
Το πρόγραμμα δράσης προβλέπει επίσης κίνητρα για τη μετεγκατάσταση επιχειρήσεων από εκτός σχεδίου περιοχές σε οργανωμένους υποδοχείς, χρηματοδότηση έργων υποδομής, ένταξη νέων πάρκων σε χρηματοδοτικά προγράμματα και απλοποίηση των αδειοδοτικών διαδικασιών. Η ΚΥΑ χαρακτηρίζει κρίσιμη την υλοποίηση σημαντικού μέρους αυτών των παρεμβάσεων μέσα στην πρώτη διετία εφαρμογής του Πλαισίου.
Κρίσιμες πρώτες ύλες και στρατηγικές επενδύσεις
Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, οι στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και οι δραστηριότητες που συνδέονται με κρίσιμες ή στρατηγικές πρώτες ύλες.
Για αυτές προβλέπεται ευνοϊκότερη χωρική αντιμετώπιση, ιδιαίτερα σε περιοχές με ήδη αναπτυγμένη βιομηχανική βάση, ερευνητικές υποδομές και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Στο πρόγραμμα εφαρμογής περιλαμβάνεται μάλιστα η ανάληψη νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας για τη δημιουργία «Ειδικών Ζωνών Επιτάχυνσης» για επενδύσεις στρατηγικής ή κρίσιμης σημασίας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ειδικό καθεστώς για τα νησιά
Για τον νησιωτικό χώρο το Πλαίσιο ακολουθεί διαφοροποιημένη προσέγγιση. Η Κρήτη και η Εύβοια αντιμετωπίζονται όπως ο ηπειρωτικός χώρος, ενώ για μεγάλα νησιά όπως η Ρόδος, η Κως, η Σύρος, η Νάξος, η Λέσβος, η Χίος, η Κεφαλονιά και η Κέρκυρα επιδιώκεται η διατήρηση βιομηχανικών δραστηριοτήτων που αξιοποιούν τοπικούς πόρους, με έμφαση στην αποφυγή συγκρούσεων με τον τουρισμό και στην ανάπτυξη οργανωμένων υποδοχέων.
Προβλέπεται επίσης νομοθετική πρωτοβουλία για δυνατότητα μικρότερου ελάχιστου μεγέθους Επιχειρηματικών Πάρκων και Πάρκων Εξυγίανσης στον νησιωτικό χώρο.
Περιβάλλον και κλιματική ανθεκτικότητα
Το νέο Χωροταξικό συνδέει τέλος τη βιομηχανική χωροθέτηση με κριτήρια κυκλικής οικονομίας, βιομηχανικής συμβίωσης και κλιματικής ανθεκτικότητας. Η ΚΥΑ ενσωματώνει τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και προβλέπει ότι κατά τη χωροθέτηση πρέπει να συνεκτιμώνται, μεταξύ άλλων, η επάρκεια υδατικών πόρων, τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής και τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνου Πλημμύρας.
Σε αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας δίνεται κατεύθυνση για απαγόρευση νέων βιομηχανικών μονάδων και οργανωμένων υποδοχέων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, ενώ στις προστατευόμενες περιοχές η δυνατότητα χωροθέτησης εξαρτάται από το ειδικό καθεστώς προστασίας.
Το νέο Πλαίσιο συνοδεύεται, τέλος, από πρόγραμμα εφαρμογής και ετήσια παρακολούθηση, ενώ οι περιβαλλοντικοί όροι και κατευθύνσεις που εγκρίνονται με την ΚΥΑ έχουν χρονικό ορίζοντα 15 ετών.
