Σε μια νέα και ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση περνά η ενεργειακή αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράν προειδοποιεί πλέον ότι μπορεί να πλήξει όχι μόνο τη διέλευση πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά και τις εναλλακτικές οδούς που χρησιμοποιούν οι χώρες του Κόλπου για να τα παρακάμπτουν.

Η απειλή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τις διεθνείς αγορές. Τους τελευταίους μήνες η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες έχουν επιστρατεύσει αγωγούς, λιμάνια στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Ομάν, ακόμη και μεταφορτώσεις πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, ώστε να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το μεγαλύτερο ενεργειακό «στενό πέρασμα» του πλανήτη.

Τώρα η Τεχεράνη στέλνει ουσιαστικά το μήνυμα ότι ούτε αυτές οι διαδρομές θα πρέπει να θεωρούνται ασφαλείς.

Η προειδοποίηση της Τεχεράνης

Ο νέος επικεφαλής του ανώτατου οργάνου εθνικής ασφάλειας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, προειδοποίησε τις γειτονικές χώρες να μη συμμετάσχουν σε οικονομικές κινήσεις των ΗΠΑ εναντίον της Τεχεράνης.

Σύμφωνα με το Associated Press, ο Ρεζαΐ κατέστησε σαφές ότι, εάν οι γείτονες του Ιράν συνδράμουν την αμερικανική οικονομική πίεση, η Τεχεράνη μπορεί να απαντήσει απειλώντας εναλλακτικές πετρελαϊκές οδούς εκτός των Στενών του Ορμούζ.

Η προειδοποίηση αλλάζει τα δεδομένα. Μέχρι σήμερα, το μεγάλο ερώτημα ήταν εάν και σε ποιο βαθμό μπορεί να παρακαμφθεί το Ορμούζ. Πλέον το ερώτημα γίνεται εάν οι υποδομές που κατασκευάστηκαν ακριβώς γι’ αυτόν τον σκοπό μπορούν να προστατευθούν σε περίπτωση περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Η μεγάλη «παράκαμψη» της Σαουδικής Αραβίας

Το ισχυρότερο εναλλακτικό χαρτί βρίσκεται στα χέρια της Σαουδικής Αραβίας.

Ο περίφημος East-West Pipeline ή Petroline μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας διασχίζοντας την Αραβική Χερσόνησο μέχρι το Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Έτσι το σαουδαραβικό πετρέλαιο μπορεί να βγει στις διεθνείς αγορές χωρίς να χρειάζεται να περάσει από το Ορμούζ.

Η συγκεκριμένη υποδομή έχει θεωρητική δυναμικότητα περίπου 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως, αν και η πραγματική εξαγωγική δυνατότητα περιορίζεται και από τις δυνατότητες των τερματικών εγκαταστάσεων.

Το τελευταίο διάστημα η Saudi Aramco έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικές ανακατευθύνσεις φορτίων. Arab Light διοχετεύεται προς το Γιανμπού και στη συνέχεια ακόμη και προς το αιγυπτιακό Sidi Kerir στη Μεσόγειο, ενώ προσφέρονται σε ασιατικά διυλιστήρια φορτία μέσω εναλλακτικών διαδρομών.

Το δεύτερο «σωσίβιο» στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Η άλλη μεγάλη παράκαμψη βρίσκεται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ο Abu Dhabi Crude Oil Pipeline, γνωστός ως ADCOP, μεταφέρει πετρέλαιο από το Άμπου Ντάμπι προς τη Φουτζέιρα, η οποία βρίσκεται στον Κόλπο του Ομάν και –κρίσιμα– έξω από τα Στενά του Ορμούζ.

Η σημερινή δυναμικότητα της διαδρομής φτάνει περίπου τα 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Τα ΗΑΕ, όμως, έχουν ήδη επιταχύνει την κατασκευή δεύτερου αγωγού με στόχο να διπλασιάσουν την εξαγωγική τους δυνατότητα μέσω Φουτζέιρα μέσα στο 2027.

Η κίνηση δεν είναι τυχαία. Η κρίση στο Ορμούζ έχει μετατρέψει τη Φουτζέιρα σε ένα από τα στρατηγικότερα ενεργειακά σημεία στον κόσμο.

Τα τάνκερ αλλάζουν ήδη χάρτη

Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τους αγωγούς.

Μεγάλες κινεζικές κρατικές ναυτιλιακές έχουν περιορίσει τις διελεύσεις τους από το Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, επιλέγοντας μεταφορτώσεις πετρελαίου έξω από τον Περσικό Κόλπο, κοντά στη Φουτζέιρα και σε λιμάνια του Ομάν.

Η Saudi Aramco προσφέρει επίσης φορτία Arab Medium και Arab Heavy μέσω ship-to-ship μεταφορτώσεων ανοιχτά της Φουτζέιρα, ενώ χρησιμοποιεί το Sidi Kerir της Αιγύπτου ως εναλλακτική έξοδο στη Μεσόγειο.

Ακόμη και η ιαπωνική Idemitsu έχει αρχίσει να προμηθεύεται σαουδαραβικό αργό μέσω εναλλακτικών διαδρομών, παρά το γεγονός ότι αυτό μπορεί να αυξήσει σημαντικά τόσο τη διάρκεια του ταξιδιού όσο και το μεταφορικό κόστος.

Ο ενεργειακός χάρτης της Μέσης Ανατολής, δηλαδή, έχει ήδη αρχίσει να ξανασχεδιάζεται.

Γιατί δεν μπορεί να αντικατασταθεί το Ορμούζ

Παρά τις τεράστιες επενδύσεις, υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα: οι εναλλακτικές διαδρομές δεν διαθέτουν ακόμη τη δυναμικότητα για να αντικαταστήσουν πλήρως τα Στενά.

Το Ορμούζ παραμένει το σημαντικότερο ενεργειακό chokepoint του πλανήτη. Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις 29 ναυτικά μίλια, ενώ από εκεί περνούν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και LNG που κατευθύνονται κυρίως προς την Ασία.

Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν τη μεγαλύτερη δυνατότητα παράκαμψης, ενώ το Ιράκ διαθέτει τη διαδρομή Κιρκούκ-Τσεϊχάν προς την Τουρκία. Ακόμη και όλες αυτές οι λύσεις μαζί, όμως, δεν μπορούν να αναπληρώσουν πλήρως τις ποσότητες που υπό κανονικές συνθήκες περνούν από το Ορμούζ.

Και υπάρχει ένα δεύτερο πρόβλημα: η παράκαμψη ενός επικίνδυνου σημείου μπορεί απλώς να μεταφέρει το ρίσκο σε ένα άλλο.

Η Ερυθρά Θάλασσα είναι το δεύτερο μέτωπο

Το σαουδαραβικό πετρέλαιο που φτάνει στο Γιανμπού αποφεύγει μεν το Ορμούζ, αλλά στη συνέχεια βρίσκεται αντιμέτωπο με την ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα και τις επιθέσεις των Χούθι.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που μέρος των φορτίων κατευθύνεται βορειότερα, μέσω της Αιγύπτου, προς τη Μεσόγειο.

Οι δυσκολίες είναι ήδη εμφανείς. Για ορισμένες ασιατικές παραδόσεις, οι παρακάμψεις μπορούν να αυξήσουν ένα ταξίδι περίπου 20 ημερών σε 50 έως 60 ημέρες, εκτοξεύοντας παράλληλα το κόστος μεταφοράς.

Η αγορά καλείται έτσι να διαχειριστεί ταυτόχρονα δύο κρίσιμα σημεία: το Ορμούζ στα ανατολικά και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ στα δυτικά.

Στα 91 δολάρια το Brent

Η ένταση έχει ήδη περάσει στις τιμές.

Το Brent έκλεισε στις 18 Αυγούστου στα 91,02 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών εβδομάδων, καθώς οι ελπίδες για συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν υποχώρησαν και οι αγορές άρχισαν να ενσωματώνουν ξανά μεγαλύτερο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.

Το γεγονός ότι υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές λειτουργεί μέχρι στιγμής ως ένα είδος βαλβίδας ασφαλείας.

Εάν, όμως, η ιρανική απειλή μεταφερθεί από τη ρητορική σε πραγματικές επιθέσεις εναντίον αγωγών, τερματικών εγκαταστάσεων ή άλλων υποδομών που παρακάμπτουν το Ορμούζ, τότε η εξίσωση για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου γίνεται πολύ δυσκολότερη.

Το νέο ενεργειακό όπλο της Τεχεράνης

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της νέας ιρανικής προειδοποίησης.

Για δεκαετίες, η γεωγραφία έδινε στην Τεχεράνη ένα εξαιρετικά ισχυρό στρατηγικό χαρτί: τη δυνατότητα να απειλεί την κυκλοφορία στο Ορμούζ.

Οι γειτονικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες επένδυσαν δισεκατομμύρια ακριβώς για να περιορίσουν αυτή την εξάρτηση. Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ έχτισαν αγωγούς προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, ενώ η κρίση του 2026 έχει επιταχύνει ακόμη περισσότερο νέα έργα.

Η απειλή του Ιράν είναι πλέον ότι θα ακολουθήσει το πετρέλαιο και έξω από το Ορμούζ.

Και αυτό είναι που ανησυχεί περισσότερο τις αγορές: εάν το μέτωπο επεκταθεί από ένα θαλάσσιο πέρασμα σε ένα ολόκληρο δίκτυο αγωγών, λιμανιών και τερματικών εγκαταστάσεων, τότε δεν θα υπάρχει πλέον μία και μοναδική «παράκαμψη» που θα μπορεί να εγγυηθεί τη ροή του πετρελαίου.

Η μάχη για το Ορμούζ κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί σε μάχη για ολόκληρο τον ενεργειακό χάρτη της Μέσης Ανατολής.

Διαβάστε ακόμη: