Πυρκαγιές και ηλεκτρικό δίκτυο: Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα – Η «μάχη» των αριθμών και το σχέδιο των 4,9 δισ. ευρώ - Radar.gr

Μια δύσκολη συζήτηση έχει ανοίξει ξανά στην Ελλάδα μετά τις μεγάλες πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού: πόσο συχνά το ηλεκτρικό δίκτυο αποτελεί την αιτία που ανάβει η πρώτη σπίθα και, κυρίως, πόσο μεγάλο μέρος των καταστροφικών πυρκαγιών συνδέεται τελικά με αυτό;

Η απάντηση μόνο απλή δεν είναι. Τα διαθέσιμα στοιχεία εμφανίζουν μια εντυπωσιακή απόσταση μεταξύ των αριθμών που επικαλείται ο ΔΕΔΔΗΕ και εκείνων που προκύπτουν από αναλύσεις της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού και ανθρώπων που ασχολούνται με τις δασικές πυρκαγιές.

Και αυτό συμβαίνει επειδή άλλο πράγμα είναι πόσες πυρκαγιές συνολικά ξεκινούν από το δίκτυο και άλλο πόση έκταση καταλήγουν να καίνε οι πυρκαγιές που συνδέονται με ηλεκτρικές υποδομές.

Το 1% και το 75% που μοιάζουν να συγκρούονται

Ο ΔΕΔΔΗΕ έχει αντιδράσει έντονα στις δημόσιες αναφορές που αποδίδουν σημαντικό μέρος των πυρκαγιών στο δίκτυο ηλεκτροδότησης.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΣΚΕΔΙΚ που επικαλέστηκε ο Διαχειριστής, για το 2025 μόλις το 1% του συνόλου των περιστατικών πυρκαγιάς αποδόθηκε στο ηλεκτρικό δίκτυο. Ο ΔΕΔΔΗΕ κάνει λόγο για αυθαίρετη στοχοποίηση και επισημαίνει ότι η αιτία κάθε πυρκαγιάς πρέπει να προκύπτει από την επίσημη έρευνα και όχι από εκτιμήσεις πριν ολοκληρωθούν τα πορίσματα.

Από την άλλη πλευρά, τα στοιχεία που αφορούν τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές και την καμένη έκταση δίνουν πολύ διαφορετική εικόνα.

Σύμφωνα με στοιχεία της ΔΑΕΕ που έχουν δημοσιοποιηθεί, οι πυρκαγιές που συνδέονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αντιστοιχούν περίπου στο 75% της έκτασης που έχει καεί στην Ελλάδα φέτος.

Ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων για τις δασικές πυρκαγιές στο WWF Ελλάς, έχει αναφέρει ότι το 2025 έξι στις δέκα μεγάλες πυρκαγιές και το 55% της συνολικής καμένης έκτασης συνδέθηκαν με το ηλεκτρικό δίκτυο.

Η αντίφαση, επομένως, είναι σε σημαντικό βαθμό φαινομενική: το δίκτυο μπορεί να αντιστοιχεί σε μικρό ποσοστό του συνολικού αριθμού συμβάντων, αλλά να συμμετέχει δυσανάλογα στις μεγάλες και καταστροφικές δασικές πυρκαγιές.

Γιατί μια βλάβη μπορεί να προκαλέσει μεγάλη φωτιά

Το κρίσιμο πρόβλημα βρίσκεται στις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να σημειωθεί ένα ηλεκτρικό συμβάν.

Σε ημέρες ακραίου κινδύνου, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, παρατεταμένη ξηρασία και ισχυρούς ανέμους, ένας σπινθήρας από γραμμή ηλεκτροδότησης, ένα βραχυκύκλωμα ή η επαφή βλάστησης με ηλεκτροφόρο αγωγό μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας πυρκαγιάς που εξαπλώνεται με τεράστια ταχύτητα.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η συζήτηση δεν αφορά απλώς την ηλικία των στύλων και των καλωδίων, αλλά και τη συντήρηση, την αποψίλωση της βλάστησης γύρω από τις γραμμές, την αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού και την υπογειοποίηση σε περιοχές ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου.

Η φετινή αντιπυρική περίοδος επανέφερε το ζήτημα με ιδιαίτερη ένταση, καθώς προκαταρκτικά ευρήματα της Πυροσβεστικής συνέδεσαν και μεγάλες πυρκαγιές του Ιουλίου με το ηλεκτρικό δίκτυο. Για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, πάντως, η οριστική απόδοση ευθύνης προϋποθέτει την ολοκλήρωση της επίσημης διερεύνησης.

Ένα τεράστιο δίκτυο που πρέπει να εκσυγχρονιστεί

Η Ελλάδα βρίσκεται ταυτόχρονα μπροστά σε ένα μεγάλο πρόγραμμα αναβάθμισης των ηλεκτρικών υποδομών.

Ο ΔΕΔΔΗΕ προγραμματίζει επενδύσεις περίπου 4,9 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2030, με τις ετήσιες δαπάνες να κινούνται κοντά ή πάνω από το 1 δισ. ευρώ προς το τέλος της δεκαετίας.

Για το 2026 προβλέπονται περίπου 927,5 εκατ. ευρώ, για το 2027 945,7 εκατ., για το 2028 σχεδόν 985,6 εκατ., για το 2029 περίπου 995,5 εκατ. και για το 2030 περισσότερα από 1,01 δισ. ευρώ.

Τα χρήματα δεν αφορούν αποκλειστικά την αντιπυρική προστασία. Το ελληνικό δίκτυο πρέπει ταυτόχρονα να εξυπηρετήσει τη μεγάλη ανάπτυξη των ΑΠΕ, τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, την αύξηση της κατανάλωσης και τις νέες ανάγκες που δημιουργούν η ηλεκτροκίνηση και οι αποκεντρωμένες μονάδες παραγωγής.

Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος των επενδύσεων αφορά ακριβώς την ανθεκτικότητα και την ανανέωση των υφιστάμενων υποδομών.

964 εκατ. ευρώ για αντικατάσταση και ανακαίνιση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σκέλος των έργων που αφορούν το ήδη υπάρχον δίκτυο.

Προβλέπονται 41 έργα αντικατάστασης και ανακαίνισης συνολικού προϋπολογισμού περίπου 964 εκατ. ευρώ, από τα οποία περίπου 674,6 εκατ. ευρώ προγραμματίζεται να δαπανηθούν μέσα στην πενταετία 2026-2030.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η αύξηση των κονδυλίων για μεγάλα συγκεκριμένα έργα αντικατάστασης και ανακαίνισης: από 99,2 εκατ. ευρώ στο προηγούμενο σχέδιο σε 240,6 εκατ. ευρώ στο νέο.

Παράλληλα, για την ενίσχυση του δικτύου προβλέπονται 96 έργα συνολικού προϋπολογισμού περίπου 1,45 δισ. ευρώ, με περίπου 981,5 εκατ. ευρώ να προγραμματίζεται να δαπανηθούν έως το τέλος του 2030.

Σε αυτά περιλαμβάνονται νέοι και αναβαθμισμένοι υποσταθμοί, Κέντρα Διανομής, νέες καλωδιακές γραμμές και υποβρύχιες διασυνδέσεις. Μόνο για υποβρύχια καλώδια Μέσης Τάσης ο συνολικός προϋπολογισμός προσεγγίζει τα 590,5 εκατ. ευρώ.

Η υπογειοποίηση και το μεγάλο κόστος

Ένα από τα ζητήματα που επανέρχονται μετά από κάθε μεγάλη πυρκαγιά είναι η υπογειοποίηση του δικτύου.

Η μεταφορά των καλωδίων κάτω από το έδαφος μπορεί να περιορίσει συγκεκριμένους κινδύνους που συνδέονται με πτώσεις δέντρων, ισχυρούς ανέμους και επαφή της βλάστησης με εναέριες γραμμές. Δεν αποτελεί, όμως, λύση που μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα σε ολόκληρη τη χώρα.

Το κόστος είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με ένα εναέριο δίκτυο, οι τεχνικές απαιτήσεις είναι μεγάλες και η πλήρης υπογειοποίηση ενός τεράστιου συστήματος διανομής θα απαιτούσε πολλά χρόνια και τεράστιους πόρους.

Γι’ αυτό και η στρατηγική επικεντρώνεται περισσότερο σε στοχευμένες υπογειοποιήσεις, ιδιαίτερα σε δασικές περιοχές υψηλού κινδύνου, οικισμούς και σημεία όπου οι καιρικές συνθήκες προκαλούν συχνά βλάβες.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσες φωτιές»

Η αντιπαράθεση γύρω από τα ποσοστά μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα.

Ο ΔΕΔΔΗΕ έχει δίκιο σε ένα κρίσιμο σημείο: δεν μπορεί κάθε πυρκαγιά που ξεσπά κοντά σε γραμμή ηλεκτροδότησης να αποδίδεται αυτομάτως στο δίκτυο, χωρίς τεχνική διερεύνηση και επίσημο πόρισμα.

Ταυτόχρονα, όμως, τα στοιχεία για τις μεγάλες πυρκαγιές δείχνουν ότι το ζήτημα δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Αν ένα σχετικά μικρό ποσοστό συμβάντων καταλήγει να ευθύνεται για δυσανάλογα μεγάλο μέρος της καμένης έκτασης, τότε το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσες φωτιές προκαλούνται, αλλά πόσο καταστροφικές είναι εκείνες που ξεκινούν από ηλεκτρική υποδομή.

Και κάπου εκεί βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα των επόμενων ετών: ο εκσυγχρονισμός ενός δικτύου που πρέπει ταυτόχρονα να εξυπηρετήσει την ενεργειακή μετάβαση και να γίνει περισσότερο ανθεκτικό απέναντι στη νέα πραγματικότητα της κλιματικής κρίσης.

Τα 4,9 δισ. ευρώ επενδύσεων έως το 2030 δείχνουν το μέγεθος της προσπάθειας. Το αποτέλεσμα, όμως, θα κριθεί στο πεδίο: στην ταχύτητα αντικατάστασης του παλαιού εξοπλισμού, στις στοχευμένες υπογειοποιήσεις, στη συντήρηση και στην πρόληψη, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου μια ηλεκτρική βλάβη μέσα σε συνθήκες καύσωνα και θυελλωδών ανέμων μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να εξελιχθεί σε μεγάλη καταστροφή.