Η Σουηδία μπαίνει στην τελική ευθεία για μία από τις πιο κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, με έναν πολιτικό που πριν από δύο δεκαετίες βρισκόταν στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος να διεκδικεί πλέον θέση στην καρδιά της εξουσίας.
Ο Τζίμι Άκεσον, ο άνθρωπος που ανέλαβε τους Σουηδούς Δημοκράτες όταν ακόμη αποτελούσαν μια μικρή δύναμη της σουηδικής ακροδεξιάς, μπαίνει στη μάχη της 13ης Σεπτεμβρίου έχοντας έναν ξεκάθαρο στόχο:
να περάσει για πρώτη φορά από την κοινοβουλευτική στήριξη μιας κυβέρνησης στην άμεση συμμετοχή σε αυτήν.
Και ο ίδιος έχει ήδη αφήσει ελάχιστες αμφιβολίες για τις φιλοδοξίες του.
Θέλει κυβερνητικές θέσεις και έχει εκφράσει προσωπικά την επιθυμία να αναλάβει το πανίσχυρο Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Από πολιτικός «παρίας» στο κατώφλι της κυβέρνησης
Η μεταμόρφωση των Σουηδών Δημοκρατών είναι μία από τις εντυπωσιακότερες πολιτικές ιστορίες της σύγχρονης Σουηδίας.
Το κόμμα, που έχει αναγνωρίσει ότι μεταξύ των ιδρυτικών στελεχών του υπήρχαν νεοναζί, μπήκε για πρώτη φορά στο σουηδικό κοινοβούλιο το 2010.
Έκτοτε δεν σταμάτησε να μεγαλώνει.
Υπό την ηγεσία του Άκεσον επιχείρησε μια μακρά διαδικασία «κανονικοποίησης»: απομάκρυνε στελέχη που συνδέθηκαν με ρατσιστικά περιστατικά, υιοθέτησε επισήμως πολιτική μηδενικής ανοχής στον ρατσισμό και προσπάθησε να μετατραπεί από κόμμα διαμαρτυρίας σε δύναμη εξουσίας.
Το μεγάλο άλμα ήρθε το 2022.
Οι Σουηδοί Δημοκράτες αναδείχθηκαν δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα της χώρας και, παρότι δεν μπήκαν επισήμως στην κυβέρνηση του συντηρητικού Ουλφ Κρίστερσον, αποτέλεσαν κρίσιμο κοινοβουλευτικό στήριγμά της μέσω της συμφωνίας του Tidö.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Άκεσον θεωρεί ότι η εποχή της εξωτερικής στήριξης πρέπει να τελειώσει.
Ο Άκεσον θέλει να μπει στην κυβέρνηση
Ο πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον έχει ήδη ανοίξει την πόρτα.
Σε περίπτωση νίκης του δεξιού μπλοκ, έχει δεσμευθεί ότι οι Σουηδοί Δημοκράτες θα μπορούν αυτή τη φορά να λάβουν υπουργικές θέσεις.
Για τον Άκεσον, αυτό θα αποτελούσε την ολοκλήρωση μιας πολιτικής διαδρομής δύο δεκαετιών.
Ανέλαβε το κόμμα το 2005, σε ηλικία μόλις 25 ετών, όταν οι Σουηδοί Δημοκράτες βρίσκονταν ακόμη εκτός κοινοβουλίου.
Σήμερα, στα 47 του, βρίσκεται επικεφαλής μιας δύναμης που κινείται περίπου στο 20% και διεκδικεί σημαντικά υπουργικά χαρτοφυλάκια.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι Σουηδοί Δημοκράτες αποτέλεσαν την πραγματική κινητήρια δύναμη πίσω από τις μεγάλες αλλαγές της τελευταίας τετραετίας, ιδιαίτερα στη μετανάστευση, την ασφάλεια και την ποινική πολιτική.
Στην προεκλογική του συγκέντρωση στο Σόλβεσμποργκ, την πόλη όπου έχτισε την πολιτική του βάση, το μήνυμα ήταν χαρακτηριστικό.
Οι υποστηρικτές του κρατούσαν πανό με το σύνθημα:
«Καλώς ήρθατε στη χώρα του Τζίμι».
Η Άντερσον όμως παραμένει μπροστά
Υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα για τον Άκεσον και συνολικά για το κυβερνητικό μπλοκ:
οι αριθμοί.
Οι περισσότερες τελευταίες δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να δίνουν σαφές προβάδισμα στην κεντροαριστερή αντιπολίτευση.
Στη δημοσκόπηση της Ipsos που πραγματοποιήθηκε από τις 11 έως τις 23 Αυγούστου, τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης συγκεντρώνουν 52,4%, έναντι 45,6% του κυβερνητικού μπλοκ μαζί με τους Σουηδούς Δημοκράτες.
Η διαφορά βρίσκεται στις 6,8 ποσοστιαίες μονάδες.
Υπάρχει πάντως μία μικρή αχτίδα ελπίδας για τον Κρίστερσον.
Τον Ιούνιο η διαφορά βρισκόταν στις 9,5 μονάδες.
Άρα, παρά το καθαρό προβάδισμα της αντιπολίτευσης, η ψαλίδα είχε αρχίσει να κλείνει.
Άλλες μετρήσεις είναι ακόμη πιο δύσκολες για την κυβέρνηση.
Δημοσκόπηση της Verian για τη δημόσια τηλεόραση SVT έδινε στην κεντροαριστερά 53,9% και 196 έδρες, έναντι 43,9% και 153 εδρών για το δεξιό μπλοκ.
Οι ίδιοι οι αναλυτές της SVT χαρακτήριζαν τότε εξαιρετικά δύσκολη την ανατροπή μιας τόσο μεγάλης διαφοράς μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Η πιο πρόσφατη μέτρηση της Demoskop, στις 27 Αυγούστου, καταγράφει μάλιστα εκ νέου διεύρυνση του προβαδίσματος της αντιπολίτευσης μετά την προσωρινή σύγκλιση που είχε σημειωθεί νωρίτερα μέσα στο καλοκαίρι.
Η μεγάλη αδυναμία της Δεξιάς έχει όνομα: Φιλελεύθεροι
Οι συνολικές δημοσκοπικές επιδόσεις, όμως, δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα του Κρίστερσον.
Το σουηδικό εκλογικό σύστημα προβλέπει όριο 4% για την είσοδο ενός κόμματος στο κοινοβούλιο.
Και οι Φιλελεύθεροι, ένας από τους εταίρους του κυβερνητικού στρατοπέδου, βρίσκονται πολύ χαμηλότερα.
Σε πρόσφατες μετρήσεις κινούνται ακόμη και κοντά στο 2%.
Εάν μείνουν εκτός Βουλής, ένα σημαντικό τμήμα των ψήφων του δεξιού μπλοκ δεν θα μεταφραστεί σε κοινοβουλευτικές έδρες, κάνοντας την επανεκλογή της κυβέρνησης ακόμη δυσκολότερη.
Και εδώ εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα σύγκρουση.
Σε αντίθεση με τη λογική της «χρήσιμης ψήφου» που θα μπορούσε να κρατήσει τους Φιλελεύθερους πάνω από το 4%, ο Άκεσον έχει αποθαρρύνει τους ψηφοφόρους του από το να τους στηρίξουν τακτικά.
Η στάση του έχει προκαλέσει οργή στους κυβερνητικούς εταίρους και τροφοδοτεί την υποψία ότι ο αρχηγός των Σουηδών Δημοκρατών παίζει ήδη και το παιχνίδι της επόμενης ημέρας.
Μήπως ο Άκεσον κοιτάζει ήδη το 2030;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της σουηδικής κάλπης.
Ο Άκεσον μπορεί να θέλει να μπει στην κυβέρνηση το 2026.
Αλλά ενδέχεται ταυτόχρονα να προετοιμάζεται και για το ενδεχόμενο ήττας.
Οι Σουηδοί Δημοκράτες βρίσκονται πλέον περίπου στο ίδιο επίπεδο με τους Μετριοπαθείς του Κρίστερσον, κοντά στο 19%-20%, ενώ στις αρχές του έτους είχαν φτάσει ακόμη και στο 22,5%-23%.
Εάν το δεξιό μπλοκ χάσει αλλά οι Σουηδοί Δημοκράτες αναδειχθούν ισχυρότερη δύναμη στο εσωτερικό του, η ισορροπία μπορεί να αλλάξει ριζικά.
Ο Άκεσον θα μπορούσε να περάσει από τον ρόλο του μικρότερου εταίρου που στηρίζει έναν συντηρητικό πρωθυπουργό στον ρόλο του ανθρώπου που διεκδικεί ο ίδιος την ηγεσία ολόκληρης της σουηδικής Δεξιάς.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδειχθεί επωφελής μακροπρόθεσμα για το κόμμα του.
Με άλλα λόγια, η 13η Σεπτεμβρίου μπορεί να κρίνει κάτι περισσότερο από το ποιος θα κυβερνήσει τη Σουηδία για τα επόμενα τέσσερα χρόνια.
Μπορεί να κρίνει ποιος θα ηγείται της σουηδικής Δεξιάς την επόμενη δεκαετία.
Μετανάστευση και εγκληματικότητα στο επίκεντρο
Ο Άκεσον έχει οικοδομήσει σχεδόν ολόκληρη την πολιτική του άνοδο πάνω σε δύο ζητήματα: τη μετανάστευση και την εγκληματικότητα.
Και τα δύο εξακολουθούν να βρίσκονται ψηλά στην προεκλογική ατζέντα, μαζί με την ακρίβεια, την ενεργειακή ασφάλεια και την εθνική ασφάλεια.
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι πολλές από τις θέσεις που κάποτε βρίσκονταν έξω από το πολιτικό mainstream έχουν πλέον περάσει στο κέντρο της σουηδικής πολιτικής.
Η κυβέρνηση Κρίστερσον έχει ήδη θεσπίσει ορισμένους από τους αυστηρότερους κανόνες ασύλου που έχει γνωρίσει η χώρα, ενώ ακόμη και οι Σοσιαλδημοκράτες της Μαγκνταλένα Άντερσον έχουν μετακινηθεί σε αυστηρότερη γραμμή για την εγκληματικότητα και τις συμμορίες.
Υπό αυτή την έννοια, ο Άκεσον έχει ήδη πετύχει κάτι σημαντικό ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος:
έχει μετακινήσει ολόκληρο τον άξονα της πολιτικής συζήτησης προς τα ζητήματα στα οποία το κόμμα του έχτισε την άνοδό του.
Το στοίχημα της οικονομίας για τον Κρίστερσον
Ο πρωθυπουργός επιχειρεί από την πλευρά του να μεταφέρει τη συζήτηση και στην οικονομία.
Η κυβέρνηση αναθεώρησε στις 27 Αυγούστου προς τα πάνω την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη του 2026, από 2,3% σε 2,5%, υποστηρίζοντας ότι η οικονομία βρίσκεται πλέον σε πολύ καλύτερη κατάσταση από εκείνη που παρέλαβε το 2022.
Η κυβέρνηση προβάλλει τη χαμηλότερη πλέον πληθωριστική πίεση, τις φορολογικές ελαφρύνσεις και την ανάκαμψη της οικονομίας, ενώ υπόσχεται νέα μέτρα εάν επανεκλεγεί.
Το πρόβλημα είναι ότι σημαντικό μέρος των νοικοκυριών εξακολουθεί να αισθάνεται την πίεση της ακρίβειας.
Και με μόλις δύο εβδομάδες να απομένουν, ο χρόνος για να μετατραπεί η οικονομική βελτίωση σε εκλογική ανατροπή λιγοστεύει.
Η κάλπη που μπορεί να αλλάξει τη Σουηδία
Στις 13 Σεπτεμβρίου, οι Σουηδοί δεν θα επιλέξουν απλώς ανάμεσα στον Ουλφ Κρίστερσον και τη Μαγκνταλένα Άντερσον.
Θα αποφασίσουν και ποιο θα είναι το επόμενο βήμα μιας πολιτικής μετατόπισης που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Εάν επικρατήσει η κεντροαριστερά, η Άντερσον έχει ισχυρές πιθανότητες να επιστρέψει στην πρωθυπουργία ύστερα από τέσσερα χρόνια στην αντιπολίτευση.
Εάν όμως το δεξιό μπλοκ ανατρέψει τις δημοσκοπήσεις, η Σουηδία μπορεί να αποκτήσει για πρώτη φορά κυβέρνηση στην οποία θα συμμετέχουν οι Σουηδοί Δημοκράτες.
Και ακόμη και στην περίπτωση ήττας, ο Τζίμι Άκεσον μπορεί να βγει από τις κάλπες ισχυρότερος μέσα στον δικό του πολιτικό χώρο.
Από κόμμα εκτός Βουλής το 2006, δεύτερη πολιτική δύναμη το 2022 και ρυθμιστής της κυβέρνησης την τελευταία τετραετία, οι Σουηδοί Δημοκράτες βρίσκονται πλέον ένα βήμα πριν από την επόμενη μεγάλη μάχη:
όχι απλώς να επηρεάζουν την εξουσία, αλλά να την ασκήσουν.
