Μια νέα απειλή για την ασφάλεια των τροφίμων αναδεικνύουν οι πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης επιχειρήσεων στην Ευρώπη, προκαλώντας την παρέμβαση του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ).

Με ανακοίνωσή του, ο Οργανισμός εφιστά την προσοχή σε βιομηχανίες παραγωγής τροφίμων, σούπερ μάρκετ, κρεοπωλεία και άλλες επιχειρήσεις που διατηρούν ευαλλοίωτα προϊόντα σε ψυγεία και καταψύκτες.

Η ανησυχία αφορά το ενδεχόμενο κακόβουλες ηλεκτρονικές παρεμβάσεις να επηρεάσουν τη λειτουργία των συστημάτων ψύξης, με αποτέλεσμα τα τρόφιμα να παραμείνουν για κάποιο χρονικό διάστημα εκτός των απαιτούμενων θερμοκρασιών συντήρησης.

Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην οικονομική ζημιά που μπορεί να υποστεί μια επιχείρηση. Εάν διακοπεί η ψύξη και τα προϊόντα δεν διατηρηθούν στις κατάλληλες συνθήκες, ενδέχεται να προκύψει ζήτημα ασφάλειας για τους καταναλωτές.

Τι προκάλεσε την παρέμβαση του ΕΦΕΤ

Αφορμή για την ανακοίνωση αποτέλεσαν αναφορές για κυβερνοεπιθέσεις που έχουν επηρεάσει συστήματα ψύξης επιχειρήσεων τροφίμων σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Τα περιστατικά αυτά ανέδειξαν μια λιγότερο ορατή πλευρά των ψηφιακών κινδύνων: την εξάρτηση βασικών εγκαταστάσεων από ηλεκτρονικά συστήματα που μπορούν να γίνουν στόχος κακόβουλων ενεργειών.

Σύγχρονα επαγγελματικά ψυγεία και εγκαταστάσεις αποθήκευσης χρησιμοποιούν συστήματα αυτοματισμού για τη ρύθμιση και την παρακολούθηση της θερμοκρασίας.

Όταν ο εξοπλισμός αυτός είναι συνδεδεμένος με δίκτυα που δεν διαθέτουν επαρκή προστασία, μπορεί να δημιουργηθούν ευπάθειες.

Ο ΕΦΕΤ, επικαλούμενος και συστάσεις της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, επισημαίνει ότι έχουν καταγραφεί σχετικά περιστατικά και στην Ελλάδα, χωρίς ωστόσο να ανακοινώνει συγκεκριμένες επιχειρήσεις ή περιπτώσεις επικίνδυνων τροφίμων που έφτασαν στους καταναλωτές.

Τι είναι η ψυκτική αλυσίδα και γιατί δεν πρέπει να διακόπτεται

Η ψυκτική αλυσίδα είναι η διαδικασία διατήρησης των τροφίμων στις προβλεπόμενες θερμοκρασίες σε όλα τα στάδια μέχρι να φτάσουν στον καταναλωτή.

Ξεκινά από την παραγωγή και συνεχίζεται κατά τη μεταφορά, την αποθήκευση και την τελική διάθεση στα καταστήματα.

Κρέατα, ψάρια, γαλακτοκομικά και πολλά έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα χρειάζονται κατάλληλες συνθήκες συντήρησης ώστε να περιορίζεται η ανάπτυξη μικροοργανισμών και να διατηρείται η ασφάλειά τους.

Μια δυσλειτουργία στο ψυκτικό σύστημα δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι όλα τα τρόφιμα είναι ακατάλληλα. Η επικινδυνότητα εξαρτάται από το είδος του προϊόντος, τη θερμοκρασία που αναπτύχθηκε και τη διάρκεια της έκθεσής του.

Ωστόσο, όταν υπάρχει πιθανότητα να έχει επηρεαστεί η ασφάλεια των τροφίμων, απαιτείται αξιολόγηση και λήψη μέτρων.

Υποχρεωτική η απόσυρση όταν υπάρχει κίνδυνος

Ο ΕΦΕΤ υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας τροφίμων, την ευθύνη για τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά έχουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις.

Αυτό ισχύει τόσο για μεγάλες μονάδες παραγωγής και αποθήκευσης όσο και για επιχειρήσεις λιανικής, όπως τα σούπερ μάρκετ και τα κρεοπωλεία.

Εφόσον μια διακοπή ψύξης ενδέχεται να έχει επηρεάσει την ασφάλεια συγκεκριμένων προϊόντων, οι επιχειρήσεις οφείλουν να τα αποσύρουν από την αγορά.

Δεν αρκεί, δηλαδή, να αποκατασταθεί η λειτουργία ενός ψυγείου και να συνεχιστεί κανονικά η πώληση των τροφίμων χωρίς να έχει προηγηθεί ο αναγκαίος έλεγχος.

Οι αρμόδιες αρχές μπορούν να επιβλέπουν τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων με τους κανόνες ασφάλειας και να συντονίζουν τη διαχείριση περιστατικών.

Παράλληλα, ο ΕΦΕΤ ζητά να ενημερώνεται όταν μια κυβερνοεπίθεση επηρεάζει ή υπάρχει ενδεχόμενο να επηρεάσει τη λειτουργία των ψυκτικών εγκαταστάσεων και την ασφάλεια των τροφίμων.

Τα τρία μέτρα προστασίας που συστήνουν οι αρχές

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην πρόληψη, καθώς οι ηλεκτρονικές επιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα ακόμη και χωρίς φυσική πρόσβαση στις εγκαταστάσεις μιας επιχείρησης.

Ο ΕΦΕΤ παραπέμπει σε τρεις βασικές συστάσεις της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας.

Πρώτον, τα συστήματα ελέγχου ψύξης πρέπει να αποσυνδέονται από το δημόσιο διαδίκτυο. Όπου απαιτείται απομακρυσμένη πρόσβαση, αυτή πρέπει να πραγματοποιείται μέσω ασφαλούς σύνδεσης VPN και πολυπαραγοντικής ταυτοποίησης.

Δεύτερον, οι επιχειρήσεις οφείλουν να αντικαθιστούν τους προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης των συσκευών και να εγκαθιστούν τις διαθέσιμες ενημερώσεις ασφαλείας.

Τρίτον, συστήνεται η αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού που δεν υποστηρίζεται πλέον από τον κατασκευαστή του, καθώς οι συσκευές αυτές ενδέχεται να διαθέτουν γνωστές ευπάθειες χωρίς δυνατότητα διόρθωσης.

Τι σημαίνει για τους καταναλωτές

Η ανακοίνωση του ΕΦΕΤ δεν αποτελεί γενική προειδοποίηση ότι τα τρόφιμα που πωλούνται σήμερα στα ελληνικά καταστήματα είναι επικίνδυνα.

Ούτε συνοδεύεται από συγκεκριμένη ανακοίνωση ανάκλησης προϊόντων εξαιτίας των κυβερνοεπιθέσεων.

Πρόκειται για προληπτική παρέμβαση που αφορά κυρίως την ευθύνη των επιχειρήσεων να διασφαλίζουν ότι η συντήρηση των τροφίμων δεν διακόπτεται.

Για τους καταναλωτές, η υπόθεση υπενθυμίζει τη σημασία της σωστής συντήρησης ευαλλοίωτων προϊόντων, τόσο κατά την αγορά και τη μεταφορά τους όσο και μέσα στο οικιακό ψυγείο.

Η αλλοίωση ενός τροφίμου δεν είναι πάντοτε εμφανής από την οσμή ή την όψη του, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική την τήρηση των προβλεπόμενων θερμοκρασιών.

Η ψηφιακή ασφάλεια γίνεται και ζήτημα δημόσιας υγείας

Η παρέμβαση του ΕΦΕΤ αναδεικνύει την ανάγκη προστασίας όχι μόνο των δεδομένων μιας επιχείρησης, αλλά και των ηλεκτρονικών συστημάτων που ελέγχουν κρίσιμες λειτουργίες της.

Μέχρι πρόσφατα, η συζήτηση για τις κυβερνοεπιθέσεις επικεντρωνόταν κυρίως στις διαρροές προσωπικών δεδομένων, στις οικονομικές απάτες και στη διακοπή ψηφιακών υπηρεσιών.

Στην περίπτωση των ψυκτικών εγκαταστάσεων, όμως, μια ηλεκτρονική δυσλειτουργία μπορεί να αποκτήσει και φυσικές συνέπειες, επηρεάζοντας προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.

Για τον λόγο αυτό, οι αρμόδιες αρχές υπογραμμίζουν ότι η κυβερνοασφάλεια αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της ορθής λειτουργίας των επιχειρήσεων τροφίμων.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η ασφάλεια των τροφίμων δεν εξαρτάται μόνο από τους υγειονομικούς ελέγχους και τις συνθήκες παραγωγής, αλλά και από την αδιάλειπτη λειτουργία των τεχνολογικών υποδομών που εξασφαλίζουν τη σωστή συντήρησή τους.