Οι πλοιοκτήτες, ναυλωτές, traders και ασφαλιστές έρχονται αντιμέτωποι με ένα νέο παράλληλο σύστημα ναυτιλιακών περιορισμών που επιχειρεί να επιβάλει η Τεχεράνη στα Στενά του Ορμούζ.
Η αποκαλούμενη μαύρη λίστα του Ιράν περιλαμβάνει πλέον 45 δεξαμενόπλοια, τα οποία κατηγορούνται ότι δεν ακολούθησαν τους νέους ιρανικούς κανόνες διέλευσης από το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα. Η ουσιαστική αλλαγή βρίσκεται στη σύνθεση της λίστας: δεν περιορίζεται σε πλοία του λεγόμενου σκιώδους στόλου ή σε εταιρείες με αδιαφανή εταιρική δομή, αλλά αγγίζει στόλους που συνδέονται με μερικούς από τους ισχυρότερους ενεργειακούς και ναυτιλιακούς ομίλους της περιοχής.
Μεταξύ των πλοίων περιλαμβάνονται tankers που ανήκουν ή συνδέονται με την ADNOC Logistics & Services των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τη θυγατρική της Navig8 Tankers και την εθνική ναυτιλιακή εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας Bahri. Στη λίστα εμφανίζονται επίσης πλοία που διαχειρίζονται η νοτιοκορεατική Sinokor, η Stolt Tankers και η Klaveness Ship Management. Πρόκειται για VLCC, δεξαμενόπλοια μεταφοράς προϊόντων, καθώς και πλοία μεταφοράς LNG και LPG, γεγονός που διευρύνει σημαντικά το εύρος της ιρανικής παρέμβασης.
Η Persian Gulf Strait Authority, ο νεοσύστατος φορέας μέσω του οποίου η Τεχεράνη επιχειρεί να ελέγξει τις διελεύσεις, προειδοποίησε ότι τα συγκεκριμένα πλοία ενδέχεται, εφόσον επιστρέψουν στην περιοχή, να βρεθούν αντιμέτωπα με πρόστιμα, κράτηση ή κατάσχεση του φορτίου τους.
Οι ακριβείς παραβάσεις που αποδίδονται σε κάθε πλοίο δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το Ιράν έχει, πάντως, απαιτήσει στο παρελθόν από τους πλοιοκτήτες να εξασφαλίζουν προηγούμενη έγκριση για τη διέλευση και να καταβάλλουν ποσά για υπηρεσίες ασφαλείας και διαχείρισης της ναυσιπλοΐας.
Η μεγαλύτερη απειλή για την αγορά δεν βρίσκεται μόνο στις κυρώσεις κατά των 45 πλοίων. Η ιρανική προειδοποίηση εισάγει στην πράξη έναν μηχανισμό «μετάδοσης» του κινδύνου σε τρίτους. Κάθε tanker που πραγματοποιεί μεταφόρτωση φορτίου από πλοίο της λίστας μπορεί να χαρακτηριστεί και το ίδιο μη συμμορφούμενο. Αυτό μετατρέπει τις επιχειρήσεις ship-to-ship σε κρίσιμο σημείο ελέγχου. Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα δίκτυα μεταφόρτωσης ανοικτά της Φουτζέιρα και του Ομάν, τα οποία έχουν αποκτήσει αυξημένη σημασία για τη διατήρηση των εξαγωγών πετρελαίου από τον Κόλπο χωρίς τα μεγάλα δεξαμενόπλοια να χρειάζεται να εισέρχονται βαθιά στην επικίνδυνη ζώνη.
Μέχρι σήμερα ένα πλοίο μπορούσε να αξιολογείται κυρίως με βάση την ιδιοκτησία, τη σημαία, το ιστορικό των φορτίων και τη συμμετοχή του σε συναλλαγές που καλύπτονται από τις δυτικές κυρώσεις. Πλέον οι ναυλωτές θα πρέπει να εξετάζουν και εάν το πλοίο έχει πραγματοποιήσει μεταφόρτωση, ανεφοδιασμό ή άλλη συναλλαγή με κάποιο από τα tankers της ιρανικής λίστας. Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο πλέγμα ελέγχων πριν από κάθε ναύλωση. Στο επίκεντρο μπαίνουν το ιστορικό των τελευταίων ταξιδιών, οι περίοδοι κατά τις οποίες το AIS παρέμεινε κλειστό, οι αντισυμβαλλόμενοι, τα προηγούμενα σημεία μεταφόρτωσης, η πραγματική προέλευση του φορτίου και οι σχέσεις ανάμεσα στους εμπορικούς διαχειριστές των εμπλεκόμενων πλοίων.
Η εξέλιξη εγκλωβίζει τη διεθνή ναυτιλία ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενα συστήματα. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι αμερικανικές κυρώσεις και οι περιορισμοί στις συναλλαγές με το Ιράν. Από την άλλη, η Τεχεράνη επιχειρεί να τιμωρήσει πλοία τα οποία δεν αναγνωρίζουν τις δικές της απαιτήσεις για τη διέλευση του Ορμούζ.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη επειδή η ίδια η Persian Gulf Strait Authority έχει χαρακτηριστεί από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ως φορέας που υποστηρίζεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης και έχει ενταχθεί στις αμερικανικές κυρώσεις. Συνεπώς, μια εταιρεία μπορεί να εκτίθεται σε ιρανικά αντίμετρα εάν δεν συνεργαστεί με την Αρχή, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργεί κίνδυνο παραβίασης των αμερικανικών περιορισμών εάν πραγματοποιήσει συναλλαγές μαζί της.
Η Τεχεράνη έχει καλέσει τους ιδιοκτήτες των φορτίων να συμβουλεύονται τον κατάλογο των μη συμμορφούμενων πλοίων πριν προχωρήσουν σε ναυλώσεις. Παράλληλα, προβλέπει διαδικασία επανεξέτασης, μέσω της οποίας μία εταιρεία μπορεί να καταθέσει εξηγήσεις και στοιχεία ζητώντας την αφαίρεση πλοίου από τη λίστα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι απειλές θα μετατραπούν σε επιχειρησιακή δράση. Μία πρώτη κράτηση πλοίου μεγάλου διεθνούς ομίλου ή μία απόπειρα κατάσχεσης φορτίου θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα άνοδο των ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου, αυστηρότερους όρους στα ναυλοσύμφωνα και μεγαλύτερη απροθυμία των owners να αποδεχθούν φορτώσεις στον Κόλπο. Η «μαύρη λίστα» δεν έχει τη διεθνή νομική ισχύ των αμερικανικών ή ευρωπαϊκών κυρώσεων. Αποκτά, όμως, πρακτική βαρύτητα από τη δυνατότητα του Ιράν να απειλεί πλοία μέσα σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του κόσμου. Και αυτή ακριβώς η δυνατότητα είναι που μετατρέπει έναν κατάλογο 45 tankers σε πιθανό νέο μηχανισμό ελέγχου ολόκληρης της εφοδιαστικής αλυσίδας του Κόλπου.
