Το στεγαστικό πρόβλημα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές πληγές της χώρας και η κυβέρνηση επιχειρεί πλέον μια σημαντική αλλαγή στρατηγικής για την αντιμετώπισή του.
Με το πρόγραμμα «Σπίτι μου» να ολοκληρώνεται σταδιακά στο τέλος Μαΐου, κλείνει ουσιαστικά ένας κύκλος πολιτικής που βασίστηκε στην επιδότηση αγοράς κατοικίας για νέους και υποψήφιους ιδιοκτήτες.
Στη θέση του έρχεται πλέον μια διαφορετική προσέγγιση:
η προσπάθεια αύξησης της προσφοράς κατοικιών μέσω αξιοποίησης των χιλιάδων κλειστών ακινήτων που παραμένουν εκτός αγοράς.
Το νέο πρόγραμμα «Ανακαινίζω» φιλοδοξεί να επαναφέρει στην αγορά:
- 15.000 έως 20.000 κατοικίες,
μέσω γενναίων επιδοτήσεων ανακαίνισης που φτάνουν ακόμη και: - τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο,
ή έως: - 36.000 ευρώ για μεγαλύτερα διαμερίσματα.
Η επιτυχία του σχεδίου, ωστόσο, θα κριθεί στην πράξη και ήδη υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για το αν τα οικονομικά κίνητρα επαρκούν ώστε να πειστούν οι ιδιοκτήτες να ανοίξουν ξανά τα κλειστά σπίτια τους.
Στεγαστικό: Το μεγάλο στοίχημα των κλειστών ακινήτων
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του υπουργείου Οικονομικών, στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου:
- 400.000 κλειστά διαμερίσματα,
με μηδενικές ή ελάχιστες καταναλώσεις ρεύματος τα τελευταία χρόνια.
Το νέο πρόγραμμα στοχεύει ακριβώς σε αυτή τη “δεξαμενή” ακινήτων, με στόχο να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών προς μακροχρόνια ενοικίαση και να περιοριστούν οι πιέσεις στα ενοίκια.
Για να ενταχθεί ένα ακίνητο στο πρόγραμμα:
- θα πρέπει να παραμένει κλειστό για τουλάχιστον τρία χρόνια,
- να έχει επιφάνεια έως 120 τ.μ.,
- και να έχει οικοδομική άδεια έως το τέλος του 1990.
Παράλληλα, τίθενται και εισοδηματικά κριτήρια:
- 25.000 ευρώ για άγαμο,
- 35.000 ευρώ για έγγαμο,
- συν 5.000 ευρώ για κάθε παιδί.
Επιδότηση έως 95%, αλλά με “παγίδες”
Η κυβέρνηση επιχειρεί να κάνει το πρόγραμμα πιο ελκυστικό από το προηγούμενο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», το οποίο είχε περιορισμένη ανταπόκριση.
Το προηγούμενο πρόγραμμα προσέφερε:
- επιδότηση έως 8.100 ευρώ,
ωστόσο τα στοιχεία της ΔΥΠΑ δείχνουν ότι: - οι εγκεκριμένες αιτήσεις παρέμειναν σχετικά λίγες,
- ενώ αρκετοί δικαιούχοι απέσυραν τελικά τη συμμετοχή τους.
Το νέο μοντέλο προβλέπει:
- πολύ υψηλότερα ποσοστά επιδότησης,
που μπορεί να φτάνουν ακόμη και: - το 90%-95% του κόστους.
Ωστόσο, παρά τα ισχυρότερα κίνητρα, υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες.
Πρώτον:
όλες οι δαπάνες θα πρέπει να αποδεικνύονται με νόμιμα παραστατικά και τιμολόγια.
Αυτό σημαίνει:
- επιπλέον επιβάρυνση από ΦΠΑ,
- αλλά και αυξημένο πραγματικό κόστος για τον ιδιοκτήτη.
Δεύτερον:
η πληθωριστική κρίση έχει εκτοξεύσει το κόστος ανακαινίσεων.
Τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να μην επαρκούν για ουσιαστική αποκατάσταση ενός παλιού διαμερίσματος, ειδικά όταν απαιτούνται:
- ηλεκτρολογικές εργασίες,
- υδραυλικά,
- κουφώματα,
- μόνωση,
- ή συνολική ενεργειακή αναβάθμιση.
Έτσι, πολλοί ιδιοκτήτες θα χρειαστεί να καλύψουν σημαντικό μέρος της δαπάνης με ίδιους πόρους.
“Κόφτες” στα ενοίκια
Το νέο πρόγραμμα συνοδεύεται και από συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Τα ακίνητα που θα ενταχθούν:
- θα πρέπει να διατεθούν αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση,
- με υποχρεωτική πρώτη μίσθωση διάρκειας τριών ετών,
- και με σταθερό ενοίκιο.
Αν ο ενοικιαστής αποχωρήσει νωρίτερα:
- ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να προχωρήσει σε νέα μίσθωση,
- χωρίς να αυξήσει το ενοίκιο πάνω από το προηγούμενο επίπεδο.
Στόχος είναι να αποτραπεί:
- η εκμετάλλευση της επιδότησης για υπερβολικές αυξήσεις ενοικίων,
- αλλά και η γρήγορη επιστροφή των ακινήτων στη βραχυχρόνια μίσθωση.
Το πρόβλημα της πολυιδιοκτησίας
Ένα ακόμη βασικό εμπόδιο είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς πολλών κλειστών ακινήτων.
Για να συμμετάσχει κάποιος:
- θα πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον το 50% της πλήρους κυριότητας ή της επικαρπίας.
Αυτό σημαίνει ότι πρακτικά αποκλείονται:
- χιλιάδες ακίνητα που έχουν κατακερματισμένη ιδιοκτησία,
- συνιδιοκτησίες μεταξύ συγγενών,
- ή περιπτώσεις κληρονομικών εκκρεμοτήτων.
Και αυτό θεωρείται από πολλούς κρίσιμο πρόβλημα, καθώς μεγάλο μέρος των κλειστών διαμερισμάτων βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την κατηγορία.
Το μεγάλο ερώτημα
Το βασικό ερώτημα παραμένει γιατί τόσοι ιδιοκτήτες κρατούν κλειστά τα ακίνητά τους.
Αν το πρόβλημα είναι κυρίως:
- η έλλειψη κεφαλαίων για ανακαίνιση,
τότε οι υψηλές επιδοτήσεις ίσως δώσουν λύση.
Αν όμως οι λόγοι είναι βαθύτεροι:
- φόβος κακοπληρωτών,
- δικαστικές καθυστερήσεις,
- φορολογία,
- πολυιδιοκτησία,
- ή χαμηλή απόδοση σε σχέση με τη βραχυχρόνια μίσθωση,
τότε η επιτυχία του προγράμματος θα είναι πολύ πιο δύσκολη.
Το δεδομένο είναι ότι το στεγαστικό πρόβλημα παραμένει τεράστιο.
Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για έλλειμμα:
- 250.000 έως 300.000 κατοικιών στην αγορά.
Τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι και ΙΙ» κάλυψαν περίπου:
- 23.000 πολίτες.
Το «Ανακαινίζω» στοχεύει σε ακόμη:
- 15.000 κατοικίες.
Όμως ακόμη κι έτσι, γίνεται σαφές ότι:
- απαιτούνται πολύ περισσότερα χρήματα,
- πολύ περισσότερος χρόνος,
- αλλά και βαθύτερες παρεμβάσεις,
ώστε να υπάρξει πραγματική αποκλιμάκωση της στεγαστικής κρίσης στην Ελλάδα.
