Η ενέργεια αποτέλεσε διαχρονικά τον βασικό καταλύτη μεγάλων οικονομικών κρίσεων και σήμερα, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να κλιμακώνεται, επανέρχεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας ανησυχίας. Η εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για τη διάρκεια των συγκρούσεων, περιορίζει την επενδυτική ορατότητα και επαναφέρει τα σενάρια ενός νέου ενεργειακού σοκ.
Οι αγορές βρίσκονται ήδη σε φάση αυξημένης μεταβλητότητας, με τους επενδυτές να κινούνται πιο επιφυλακτικά, μειώνοντας την έκθεσή τους στο ρίσκο. Ωστόσο, παρά τις πιέσεις, η εικόνα απέχει ακόμη από τα χαρακτηριστικά μιας συστημικής κρίσης.
Η σύγκριση με το 2008 και οι προειδοποιήσεις των οίκων
Η ανησυχία εντείνεται από εκτιμήσεις μεγάλων επενδυτικών οίκων. Η Bank of America προειδοποιεί ότι η απότομη άνοδος των τιμών πετρελαίου μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες που θυμίζουν την περίοδο πριν από την κρίση του 2008.
Τότε, η τιμή του πετρελαίου είχε διπλασιαστεί μέσα σε έναν χρόνο, αγγίζοντας τα 140 δολάρια το βαρέλι, σε ένα περιβάλλον όπου ήδη «έβραζε» η κρίση των subprime δανείων, οδηγώντας τελικά σε κατάρρευση μεγάλων τραπεζών.
Σήμερα, το πετρέλαιο έχει ήδη αυξηθεί πάνω από 60% από την αρχή του έτους, φτάνοντας έως και τα 120 δολάρια, με τη συμπεριφορά των αγορών να παρουσιάζει ομοιότητες με την περίοδο 2007–2008.
Παράλληλα, JP Morgan και Goldman Sachs προειδοποιούν για ενδεχόμενη ισχυρή διόρθωση. Η πρώτη εκτιμά ότι ο S&P 500 θα μπορούσε να υποχωρήσει έως και 15%, ενώ η δεύτερη ανεβάζει τον πήχη ακόμη και στο 19% σε περίπτωση έντονου ενεργειακού σοκ.
Η πραγματική εικόνα: Υπάρχει κρίση ή φόβος κρίσης;
Παρά τις προειδοποιήσεις, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι αγορές δεν έχουν εισέλθει σε καθεστώς κρίσης.
Ο S&P 500 καταγράφει μέχρι στιγμής περιορισμένες απώλειες, της τάξης του 3,9% από την αρχή του έτους και περίπου 5% από τα ιστορικά υψηλά του. Απέχει σημαντικά από τα επίπεδα που χαρακτηρίζουν μια «bear market», δηλαδή πτώση άνω του 20%.
Επιπλέον, οι τιμές του πετρελαίου, αν και αυξημένες, παραμένουν χαμηλότερες από τα ιστορικά υψηλά:
- του 2008 (147,5 δολάρια)
- του 2022 (139 δολάρια μετά την εισβολή στην Ουκρανία)
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι – σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις – ο πληθωρισμός κινείται κοντά στους στόχους των κεντρικών τραπεζών, ενώ δεν έχει υπάρξει ακόμη επιθετική νομισματική αντίδραση.
Πετρέλαιο: Ο ρόλος του πολέμου και τα Στενά του Ορμούζ
Η τρέχουσα άνοδος των τιμών δεν οφείλεται – τουλάχιστον προς το παρόν – σε έλλειψη προσφοράς, αλλά σε γεωπολιτική αβεβαιότητα και κυρίως στα προβλήματα διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ.
Πρόκειται για κρίσιμο σημείο διέλευσης παγκόσμιων ενεργειακών ροών, όπου οποιαδήποτε διαταραχή δημιουργεί άμεσες πιέσεις στις τιμές, ανεξαρτήτως πραγματικής επάρκειας αποθεμάτων.
Αυτό εξηγεί γιατί αρκετοί αναλυτές θεωρούν την τρέχουσα άνοδο περισσότερο «τεχνική» και λιγότερο δομική.
Αγορές και ευκαιρίες: Η άλλη ανάγνωση
Παρά το κλίμα ανησυχίας, δεν λείπουν και οι πιο ψύχραιμες φωνές.
Η Morgan Stanley εκτιμά ότι οι επενδυτές θα πρέπει να προετοιμάζονται για ευκαιρίες, υποστηρίζοντας ότι οι αγορές συχνά βρίσκουν τον πυθμένα τους λίγο μετά την κορύφωση των τιμών του πετρελαίου.
Αντίστοιχα, η Goldman Sachs σημειώνει ότι τα περισσότερα γεωπολιτικά σοκ των τελευταίων δεκαετιών δεν είχαν μακροχρόνιο αντίκτυπο στις αγορές, με τις διορθώσεις να μετατρέπονται σε ευκαιρίες τοποθέτησης.
Η BlackRock, από την πλευρά της, αναγνωρίζει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, αλλά επισημαίνει ότι δεν αποτελεί ακόμη βασικό σενάριο, με βάση τη συμπεριφορά των αγορών.
Το μεγάλο ερώτημα
Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν η τρέχουσα ενεργειακή ένταση θα εξελιχθεί σε μια βαθύτερη οικονομική κρίση ή αν πρόκειται για έναν ακόμη κύκλο γεωπολιτικής αναταραχής που οι αγορές θα απορροφήσουν.
Η ιστορία δείχνει ότι οι αγορές συχνά προεξοφλούν τον φόβο πριν από την πραγματική επιδείνωση και ανακάμπτουν πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι κρίσεις.
Σε αυτή τη φάση, το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα δείχνει να αντέχει. Όμως, η διάρκεια του πολέμου και η πορεία των τιμών ενέργειας θα κρίνουν αν ο «σπινθήρας» θα μείνει ελεγχόμενος ή θα εξελιχθεί σε νέα μεγάλη κρίση.
