Κοντά στην επίτευξη συμφωνίας για την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται Ιράν και Ομάν, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, το οποίο επικαλείται Ιρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους. Εάν εφαρμοστεί, η συμφωνία θα μπορούσε να επαναφέρει την εμπορική κίνηση σε μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές θαλάσσιες διόδους του κόσμου, αλλά ταυτόχρονα να κατοχυρώσει ένα μεγάλο και πρωτοφανές ποσοστό ιρανικού ελέγχου στην περιοχή.

Σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα χρησιμοποιούν θαλάσσιο διάδρομο κοντά στις ιρανικές ακτές, ο οποίος θα ελέγχεται από την Τεχεράνη. Αντίθετα, τα πλοία που εξέρχονται από τον Κόλπο θα κινούνται μέσω διαδρόμου που θα βρίσκεται πλησιέστερα στις ακτές του Ομάν.

«Τέλη υπηρεσιών» αντί για διόδια

Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν θα επιβάλλονται διόδια, αλλά προβλέπεται η καταβολή «τέλους υπηρεσιών» για την κάλυψη του περιβαλλοντικού κόστους της ναυσιπλοΐας, της ασφάλειας των εμπορικών πλοίων και των δεξαμενόπλοιων, καθώς και των λειτουργικών δαπανών του συστήματος.

Τα έσοδα από τα τέλη αυτά, σύμφωνα με την ίδια πηγή, θα μοιράζονται ισόποσα μεταξύ Ιράν και Ομάν.

Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος που συμμετέχει στις συνομιλίες απέρριψε την ιρανική εκδοχή ως «ανακριβή», υποστηρίζοντας ότι οι προσωρινοί θαλάσσιοι διάδρομοι που εξετάζονται δεν θα απαιτούν καμία άδεια ή έγκριση από το Ιράν ούτε θα συνοδεύονται από την επιβολή διοδίων.

Προϋπόθεση η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία, τα Στενά του Ορμούζ δεν θα ανοίξουν πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο.

Η Τεχεράνη ζητά επίσης την πλήρη επιστροφή των δύο πλευρών στο πλαίσιο των 14 σημείων που προβλέπει το Μνημόνιο Κατανόησης της Ισλαμαμπάντ.

Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές θα μπορούσαν να αποκλιμακωθούν ακόμη περισσότερο εάν η Ουάσιγκτον προχωρούσε σε εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να εξάγει νόμιμα πετρέλαιο.

Η γεωπολιτική διάσταση της συμφωνίας

Παρά την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας, οι New York Times επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο διακύβευμα αφορά τον έλεγχο των Στενών.

Ιρανοί αξιωματούχοι φέρονται να θεωρούν τη συμφωνία ως ευκαιρία να κατοχυρώσουν θεσμικά τη δυνατότητα της χώρας να ελέγχει μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως, διατηρώντας ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που, όπως αναφέρουν, δεν είχαν αξιοποιήσει πριν από τον πόλεμο.

Μια τέτοια εξέλιξη, σύμφωνα με τους Times, θα ερχόταν σε ευθεία αντίθεση με τη θέση που έχει διατυπώσει επανειλημμένα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος επιμένει ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να επιστρέψουν στο καθεστώς ελεύθερης διεθνούς ναυσιπλοΐας που ίσχυε πριν από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

«Αν δημιουργήσουμε το προηγούμενο ότι ένα κράτος μπορεί να αποφασίζει πως θα ελέγχει μια διεθνή θαλάσσια οδό, θα επιβάλλει τέλη και, αν δεν πληρωθεί, θα ανατινάζει πλοία, τότε δημιουργούμε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο που θα επαναληφθεί και σε άλλες περιοχές του κόσμου», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά ο Ρούμπιο.

Όπως έχει τονίσει, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα Στενά του Ορμούζ αλλά μια θεμελιώδη αρχή της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και τους κανόνες που στηρίζουν το διεθνές εμπόριο εδώ και περίπου 150 χρόνια.

Ο Τραμπ και οι νέες διαπραγματεύσεις

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει αποφύγει μέχρι στιγμής να τοποθετηθεί εκτενώς για την υπό διαμόρφωση συμφωνία.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ήταν ένας από τους λόγους που τον οδήγησαν να ακυρώσει το σαββατοκύριακο νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν.

Η συμφωνία προβλέπει περίοδο 60 ημερών για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων σχετικά με το άνοιγμα των Στενών, διάστημα κατά το οποίο αναμένεται να επανεκκινήσουν και οι συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Βασικό σημείο των διαπραγματεύσεων αποτελεί το απόθεμα περίπου 11 τόνων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν, συμπεριλαμβανομένου περίπου μισού τόνου υλικού εμπλουτισμένου σχεδόν σε επίπεδο κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν την αραίωση του συγκεκριμένου υλικού ώστε να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα για στρατιωτικούς σκοπούς και, στη συνέχεια, τη μεταφορά του στις ΗΠΑ ή σε άλλη χώρα, όπου θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για ειρηνικές χρήσεις ή να καταστραφεί.

Σκεπτικισμός στο Πεντάγωνο

Παρά την αισιοδοξία του Λευκού Οίκου, στο Πεντάγωνο αρκετοί ανώτεροι αξιωματούχοι εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στη συμφωνία, καθώς θεωρούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ισοδυναμούσε με ουσιαστική υποχώρηση απέναντι στις απαιτήσεις της Τεχεράνης.

Επισημαίνουν, μάλιστα, ότι ακόμη και η διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν εξακολουθεί να είναι επικίνδυνη λόγω ναρκών, γεγονός που θα καθιστούσε αναγκαίο κάποιον βαθμό συντονισμού με το Ιράν για την ασφαλή διέλευση των πλοίων.

Από την άλλη πλευρά, και στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν επιφυλάξεις, καθώς ορισμένοι αξιωματούχοι αμφιβάλλουν κατά πόσο η συμφωνία μπορεί να αποτρέψει ένα νέο κύμα αμερικανικών επιθέσεων.

«Ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και μια δύσκολη ειρήνη»

Ο ανώτερος σύμβουλος του βασικού Ιρανού διαπραγματευτή, Μεχντί Μοχαμαντί, επιβεβαίωσε ότι Ιράν και Ομάν διαπραγματεύονται τον τρόπο διαχείρισης των Στενών, διευκρινίζοντας ότι οι συνομιλίες αυτές διεξάγονται ανεξάρτητα από τον πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής της International Crisis Group, Άλι Βάεζ, εκτίμησε ότι η Τεχεράνη θεωρεί τη διατήρηση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ ως το σημαντικότερο στρατηγικό κέρδος που αποκόμισε από τον πόλεμο.

«Οποιαδήποτε λύση αφήνει το Ιράν να ελέγχει τα Στενά θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τον Τραμπ. Από την άλλη, δεν υπάρχει στρατιωτική λύση που να μπορεί να αφαιρέσει από το Ιράν αυτόν τον έλεγχο», σημείωσε.

«Οι επιλογές του Τραμπ βρίσκονται ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και σε μια ειρήνη που δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτή», κατέληξε.

Διαβάστε ακόμη: