Κάθε Ιανουάριο, το Νταβός μετατρέπεται σε μια πασαρέλα ματαιοδοξίας και ανούσιων χειραψιών, όπου η παγκόσμια ελίτ προσποιείται ότι λύνει τα προβλήματα που η ίδια δημιούργησε. Όμως φέτος, η ατμόσφαιρα στις ελβετικές Άλπεις δεν είχε καμία σχέση με τη συνήθη κοσμική ραστώνη. Ο αέρας μύριζε μπαρούτι. Στο Νταβός του 2026, η παγκόσμια κοινότητα δεν πήγε για να γιορτάσει την παγκοσμιοποίηση, αλλά για να παραστεί στην κηδεία της.

Η Ευρώπη, ζαλισμένη και φοβισμένη, βρέθηκε στη γωνία του ρινγκ. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία και η ευθεία, συγκρουσιακή του στάση απέναντι στους παραδοσιακούς συμμάχους, διέλυσαν και τα τελευταία προσχήματα. Όλοι περίμεναν τον Αμερικανό Πρόεδρο να ανέβει στο βήμα και να μονοπωλήσει, όπως συνηθίζει, το ενδιαφέρον με την επιθετικότητά του. Ωστόσο, το πραγματικό χαστούκι στην εφησυχασμένη Δύση δεν ήρθε από τον Τραμπ. Ήρθε από εκεί που δεν το περίμενε κανείς.

«Στο τραπέζι ή στο μενού;»

Ο άνθρωπος που έκλεψε την παράσταση και πάγωσε την αίθουσα περισσότερο και από το χιόνι έξω, ήταν ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνι. Ηγέτης μιας χώρας 40 εκατομμυρίων, ο Κάρνι δεν μάσησε τα λόγια του. Με έναν λόγο που αναλυτές ήδη κατατάσσουν στους ιστορικότερους των τελευταίων δεκαετιών, διέλυσε τον μύθο της «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες».

«Για δεκαετίες ευημερούσαμε υπό αυτή τη συμφωνία. Αυτή η συμφωνία δεν ισχύει πλέον», είπε κοφτά. «Βρισκόμαστε εν μέσω μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.» «Αν οι μεσαίες δυνάμεις δεν δράσουν από κοινού, αν δεν είμαστε στο τραπέζι, θα βρεθούμε στο μενού».

Η φράση αυτή είναι η πεμπτουσία της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας. Ο Κάρνι, προερχόμενος από μια χώρα του G7, μέλος του ΝΑΤΟ και των «Five Eyes», με σύνορα 8.000 χιλιομέτρων με τις ΗΠΑ, τόλμησε να πει φωναχτά αυτό που όλοι ψιθυρίζουν στους διαδρόμους: Η εποχή της αμερικανικής ηγεμονίας τελείωσε. Και το χειρότερο; Το σύστημα που έχτισαν οι ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν καταρρέει από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά κατεδαφίζεται από την ίδια την Ουάσιγκτον.

Η κίνηση του Κάρνι να επισκεφθεί το Πεκίνο και να κλείσει εμπορικές συμφωνίες, αγνοώντας τις αμερικανικές πιέσεις, δεν είναι απλώς μια διπλωματική στροφή. Είναι μονόδρομος επιβίωσης.

Το δόγμα του FAFO και η αδύναμη Ευρώπη

Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, πρέπει να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια του Ντόναλντ Τραμπ. Και εδώ τα πράγματα γίνονται κυνικά απλά. Η ανάλυση του G7 Media και του Ίαν Μπρέμερ μας δίνει το κλειδί: Ένα διάγραμμα επιρροής από το 1 έως το 10.

Ο Τραμπ, παρά τις φωνασκίες του, σέβεται μόνο την ισχύ. Με την Κίνα, η στάση του είναι το λεγόμενο «τάκο» (taco) – δειλιάζει όταν έχει απέναντί του κάποιον που μπορεί να ανταποδώσει το χτύπημα. Όταν ξεκίνησε τον εμπορικό πόλεμο, το Πεκίνο δεν πανικοβλήθηκε. Απλώς περίμενε. Η αμερικανική οικονομία, εξαρτημένη από τις κινεζικές εφοδιαστικές αλυσίδες, άρχισε να αιμορραγεί. Οι αγορές αντέδρασαν βίαια. Αποτέλεσμα; Ο Τραμπ πήγε στη Νότια Κορέα για να συναντήσει τον Σι Τζινπίνγκ και να κηρύξει εκεχειρία. Αυτό δεν ήταν νίκη της Αμερικής. Ήταν αναγνώριση των ορίων της.

Στον αντίποδα, υπάρχει το δόγμα FAFO (Fuck Around and Find Out). Ο Τραμπ δεν μπλοφάρει όταν έχει απέναντί του αδύναμους παίκτες. Η σύλληψη του Μαδούρο και η μεταφορά του σε φυλακή του Μπρούκλιν ήταν η απόδειξη. Αν δεν μπορείς να ανταποδώσεις, δεν διαπραγματεύεσαι. Εκτελείσαι.

Και εδώ είναι το δράμα της Ευρώπης. Η Γηραιά Ήπειρος, στη φαντασίωση των Βρυξελλών, θεωρεί εαυτόν ισότιμο εταίρο. Στα μάτια του Τραμπ, όμως, η Ευρώπη είναι πιο κοντά στη Βενεζουέλα παρά στην Κίνα. Στην κλίμακα ισχύος, χώρες όπως η Δανία είναι στο έλεός του. Η απαίτηση για την αγορά της Γροιλανδίας και οι απειλές χρήσης βίας εναντίον μέλους του ΝΑΤΟ δεν ήταν ένα κακόγουστο αστείο. Ήταν ωμός εκβιασμός.

Ο Τραμπ έθεσε το δίλημμα στους Ευρωπαίους με ανατριχιαστική σαφήνεια: «Μπορείτε να πείτε ναι και θα το εκτιμήσουμε, ή να πείτε όχι και θα το θυμόμαστε». Αυτή δεν είναι γλώσσα συμμάχων. Είναι γλώσσα μαφίας.

Η πινακίδα του Σοβιετικού καταστηματάρχη

Ο Κάρνι χρησιμοποίησε μια εξαιρετική αναλογία για να περιγράψει την κατάσταση, θυμίζοντας την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Μίλησε για τον καταστηματάρχη που κάθε πρωί κρεμούσε στην βιτρίνα την πινακίδα «Εργάτες όλου του κόσμου ενωθείτε». Όλοι ήξεραν ότι ήταν ψέμα. Ο ίδιος το ήξερε, οι πελάτες το ήξεραν. Αλλά όσο η πινακίδα ήταν εκεί, το σύστημα φαινόταν σταθερό. Τη στιγμή που η πινακίδα κατέβηκε, η ψευδαίσθηση κατέρρευσε.

Σήμερα, το 2026, ήρθε η ώρα να κατεβάσουμε τις πινακίδες της αμερικανικής ηγεμονίας. Η «διεθνής τάξη» ήταν η βιτρίνα μας. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, όλοι ξέραμε ότι ήταν μια πρόσοψη, αλλά παρείχε προβλεψιμότητα. Αυτό ήταν το μεγάλο στρατηγικό πλεονέκτημα της Αμερικής: η προβλεψιμότητα. Τώρα, η μεγαλύτερη πηγή παγκόσμιας αστάθειας δεν είναι η Τεχεράνη, ούτε η Μόσχα. Είναι η Ουάσινγκτον.

Υπό τον Τραμπ, οι εγγυήσεις ασφαλείας είναι υπό όρους. Οι δασμοί εμφανίζονται και εξαφανίζονται ανάλογα με τη διάθεση του ηγέτη. Η εμπιστοσύνη έχει εξατμιστεί. Και χωρίς εμπιστοσύνη, η ισχύς είναι απλώς βία.

Ο κόσμος αλλάζει στρατόπεδο

Το λάθος που κάνουν πολλοί αναλυτές είναι ότι προσπαθούν να χωρίσουν τον κόσμο σε «φιλοαμερικανούς» και «αντιαμερικανούς». Λάθος. Ο κόσμος πλέον χωρίζεται σε χώρες που μπορούν να αντέξουν την αστάθεια και σε αυτές που δεν μπορούν.

Οι μεσαίες δυνάμεις –από τον Καναδά μέχρι τις χώρες του Κόλπου και της Ασίας– δεν γίνονται ξαφνικά εχθροί των ΗΠΑ. Απλώς διαφοροποιούν το ρίσκο τους. Θέλουν επιλογές. Γι’ αυτό ο Κάρνι πήγε στο Κατάρ και την Κίνα. Η τυφλή πίστη στον «Μεγάλο Αδελφό» είναι πλέον συνταγή καταστροφής.

Στην Ουάσινγκτον, οι αυλικοί του Τραμπ, όπως ο Σκοτ Μπάσετ, προσπαθούν να πουλήσουν αυτό το χάος ως ιδιοφυή στρατηγική διαπραγμάτευσης. «Κοιτάξτε», λένε, «απείλησε τους Ευρωπαίους και τους έφερε στο τραπέζι». Αλλά τι είδους νίκη είναι αυτή; Οι ΗΠΑ είχαν ήδη βάση στη Γροιλανδία. Θα μπορούσαν να πετύχουν τα πάντα μέσω συνεργασίας. Αντ’ αυτού επέλεξαν την ταπείνωση των φίλων τους.

Όπως εύστοχα παρατήρησε ο Φαρίντ Ζακάρια, η εξουσία είναι βιώσιμη μόνο όταν ασκείται με αυτοσυγκράτηση. Η επιρροή μεγαλώνει όταν οι σύμμαχοι νιώθουν αξιοπρέπεια, όχι φόβο. Η Αμερική του 2026 έχει ξεχάσει αυτό το μάθημα. Και το τίμημα δεν θα το πληρώσει μόνο ο Τραμπ, αλλά κυρίως εμείς, οι «σύμμαχοι» που μείναμε να κοιτάμε την πινακίδα μιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Ας μην γελιόμαστε. Το μήνυμα από το Νταβός ήταν ξεκάθαρο: Στον νέο, άγριο κόσμο που ξημέρωσε, κανείς δεν θα σε σώσει επειδή είσαι «καλό παιδί» ή πιστός σύμμαχος. Ή χτίζεις ισχύ και εναλλακτικές, ή ετοιμάσου να σερβιριστείς στο μενού των μεγάλων. Και η Ευρώπη, δυστυχώς, έχει ήδη στρώσει το τραπέζι.

Διαβάστε ακόμη: