έχρι πριν από λίγους μήνες, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου ήταν ένα φιλόδοξο ενεργειακό σχέδιο, περισσότερο συνδεδεμένο με γεωπολιτικές επιδιώξεις παρά με συγκεκριμένα εμπορικά δεδομένα. Σήμερα, που οι πρώτες συμφωνίες έχουν ήδη υπογραφεί, οι ποσότητες αρχίζουν να αποκτούν συγκεκριμένη μορφή και το εγχείρημα φαίνεται να περνά σταδιακά από τη θεωρία στην πράξη. Όπως επισημαίνει ο διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου σε συνέντευξή του στο business story, «μέχρι πριν από λίγο καιρό μιλούσαμε για ένα concept». «Τώρα έχουμε πάει ένα σημαντικό βήμα παρακάτω καθώς υπάρχουν συμφωνίες, υπάρχουν ποσότητες και υπάρχει πλέον μια πραγματική βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί το έργο».

Πώς αλλάζει η εικόνα του ομίλου

Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για την εξέλιξη του εγχειρήματος. Η μετατροπή των μνημονίων κατανόησης (MoU) σε δεσμευτικές συμφωνίες, η οριστικοποίηση των ποσοτήτων και η λήψη αποφάσεων για νέες υποδομές θα καθορίσουν την επόμενη φάση. «Θέλουμε μέσα στη χρονιά να έχουμε ολοκληρώσει τις βασικές συμφωνίες», αναφέρει ο κ. Εξάρχου καθώς όπως τονίζει «αν αυτό συμβεί, τότε μπορούμε να μιλήσουμε με πολύ μεγαλύτερη βεβαιότητα για το επόμενο στάδιο που είναι οι υποδομές».

Ο ανταγωνισμός από Ασία ανεβάζει τις τιμές, περιορίζει τη διαθεσιμότητα LNG στην Ευρώπη -Οι επόμενες κινήσεις του Ομίλου AKTOR

Με τα μέχρι τώρα συμβόλαια και τα μνημόνια συνεργασίας ο Vertical Corridor διαθέτει έναν όγκο που υπερβαίνει τα 4 με 4,5 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως. Πρόκειται για 1 bcm προς την Aλβανία, 0,5 bcm προς τη Bοσνία –Ερζεγοβίνη και περίπου 2 bcm προς τη Ρουμανία ενώ στο τραπέζι βρίσκονται επιπλέον ποσότητες προς την Ουκρανία και την Βουλγαρία για την οποία η εκτίμηση είναι ότι θα κινηθεί λίγο πιο αργά λόγω κυβερνητικών αλλαγών. Παράλληλα, συνεχίζονται οι επαφές με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Βόρεια Μακεδονία χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμη οριστικές συμφωνίες.

Το σύνολο αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς αντιστοιχεί περίπου στη δυναμικότητα ενός FSRU, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στη συζήτηση για νέες υποδομές. Επιπλέον αλλάζει όλη την εικόνα του ισολογισμού της εταιρείας καθώς μετά το 2030 εκτιμάται ότι μπορεί να διαμορφώσει για τον Όμιλο AKTOR έσοδα από 1,6 έως 2,5 δισ. ανάλογα με το εύρος των συμφωνιών και να ενισχύσει τα EBITDA με 80 έως 130 εκ. ευρώ ετησίως.

«Ένα FSRU έχει περίπου 4,5 bcm δυναμικότητα. Αν εμείς μόνοι μας φτάνουμε σε αυτά τα επίπεδα, τότε προφανώς τίθεται θέμα δεύτερου FSRU», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η επενδυτική απόφαση δεν είναι ακόμη ώριμη. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ένταξη της Aλβανίας στον διάδρομο. «Για να συνδεθεί η Αλβανία με τον κάθετο διάδρομο προκρίνεται η κατασκευή ενός αγωγού μήκους περίπου 35 χιλιομέτρων, ο οποίος θα συνδέει τον αγωγό TAP με την περιοχή όπου προγραμματίζεται η κατανάλωση φυσικού αερίου από βιομηχανικές και άλλες εγκαταστάσεις». Το αέριο, αφού εισέλθει στο σύστημα μεταφοράς μέσω LNG υποδομών και επαναεριοποίησης, θα διοχετεύεται μέσω του TAP και στη συνέχεια μέσω του νέου αγωγού προς τα σημεία τελικής κατανάλωσης στην Αλβανία». Το κόστος, όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, είναι διαχειρίσιμο καθώς υπολογίζεται γύρω στα 70 εκατομμύρια ευρώ και θα πληρωθεί από το αλβανικό δημόσιο.

Την ίδια στιγμή ξεκαθαρίζει ότι η ελληνική πλευρά δεν εξετάζει επενδύσεις εκτός χώρας: «Δεν έχω αναλάβει καμία υποχρέωση για FSRU εκτός Ελλάδος. Αν κάποιος θέλει να κάνει, είναι δικό του θέμα».

Σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση του Vertical Corridor παίζει όπως αναφέρει και η πρόσφατη συμφωνία για την τιμολόγηση της διαμετακόμισης, η οποία εισάγει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου. Μέχρι σήμερα, κάθε χώρα μπορούσε να επιβάλλει διαφορετικά τέλη, δημιουργώντας αβεβαιότητα για επενδύσεις και μακροχρόνιες συμφωνίες. «Από εδώ και πέρα δεν μπορεί κάθε κράτος να τιμολογεί όπως θέλει. Υπάρχει ένας ενιαίος και γνωστός εκ των προτέρων τρόπος», σημειώνει ο κ. Εξάρχου, υπογραμμίζοντας ότι η συμφωνία περιορίζει σημαντικά τις στρεβλώσεις και καθιστά το project πιο αξιόπιστο για την αγορά. Ωστόσο, αποσυνδέει την επιτυχία του ενεργειακού διαδρόμου από την προγραμματισμένη δημοπρασία του Ιουλίου. Στην πραγματικότητα δεν θεωρεί ότι μια αδύναμη ή ισχυρή συμμετοχή θα κρίνει την πορεία του κάθετου διαδρόμου που χτίζεται πάνω σε μακροχρόνια συμβόλαια LNG από το 2030-2050 και όχι σε δημοπρασίες short term.

Η μάχη για LNG, η Ευρώπη και η ενεργειακή ασφάλεια

Την ίδια ώρα, η διεθνής αγορά LNG διαμορφώνει ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Η διαφορά τιμών μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης παραμένει μεγάλη, με το Henry Hub (τον αμερικανικό κόμβο διανομής φυσικού αερίου στην Λουιζιάνα) να κινείται στα 7 δολάρια ανά μονάδα μέτρησης θερμικής ενέργειας (MMBtu- ισοδυναμεί σε περίπου €20 ανά μεγαβατώρα) και το ευρωπαϊκό TTF να καταγράφει σημαντικές αυξήσεις κάτω από 50 ευρώ η μεγαβατώρα αλλά με μεγάλες διακυμάνσεις, ιδίως σε περιόδους αιχμής. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Εξάρχου, το βασικό ζήτημα δεν είναι η τιμή αλλά η διαθεσιμότητα. «Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου στο TTF μπορεί να φτάσει μέχριτα 85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, προκαλώντας ένα δυσβάσταχτο κόστος στην αγορά. Ταυτόχρονα, θα υπάρχει μεγάλη δυσκολία να εξασφαλίσει κανείς LNG. Θα γίνεται μάχη για να βρεις ποσότητες ακόμη και αν ο πόλεμος τελειώσει άμεσα». Αυτό όπως λέει σημαίνει ότι τα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου θα εκτρέπονται προς την Ασία και θα αλλάζουν ιδιοκτήτη ανάλογα με το premium που θα πληρώσει ο αγοραστής.

Για αυτό όπως αναφέρει ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR- με όπλο τις υπογεγραμμένες συμφωνίες και την δεσμευμένη ζήτηση στα Βαλκάνια- θα επιδιώξει την εξασφάλιση ενός «προνομίου διαθεσιμότητας» από τις ΗΠΑ ενόψει μιας περιόδου όπου η ζήτηση θα ξεπερνά σημαντικά την προσφορά.

Οι λόγοι είναι πολλαπλοί. Η παραγωγή από το Κατάρ δεν αναμένεται να επανέλθει άμεσα στα προηγούμενα επίπεδα, ενώ η Ρωσία στρέφει όλο και περισσότερο τις ροές της προς την Ασία. Την ίδια στιγμή, η Κίνα αυξάνει σταθερά τη ζήτησή της. «Αν με ρωτήσετε αν η Ρωσία θα στείλει αέριο στην Ευρώπη ή στην Κίνα, νομίζω ότι η απάντηση είναι προφανής», σημειώνει, αποτυπώνοντας το νέο γεωοικονομικό περιβάλλον.

Χρειάζεται ισορροπία προμηθευτών η ΕΕ

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική παραμένει αντιφατική. Η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια προσκρούει σε διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών που δυσκολεύουν τη διαμόρφωση μιας ενιαίας στρατηγικής. «Η Ευρώπη πρέπει να σταματήσει να λειτουργεί αντιδραστικά», επισημαίνει ο κ. Εξάρχου. «Δεν μπορεί να εξαρτάται ούτε από τη Ρωσία ούτε από την Αμερική. Πρέπει να υπάρχει ισορροπία μεταξύ προμηθευτών. Αν αυτό σημαίνει ότι θα πληρώσει κάτι παραπάνω, τότε πρέπει να το κάνει. Γιατί η ενέργεια δεν είναι μόνο θέμα κόστους, είναι κυρίως θέμα ασφάλειας».

Η εμπειρία της τελευταίας ενεργειακής κρίσης έχει καταδείξει ότι η εξάρτηση από έναν προμηθευτή μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγικό μειονέκτημα. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τη συζήτηση, η μετάβαση σε ένα πιο ισορροπημένο μοντέλο δεν είναι ούτε εύκολη ούτε αυτονόητη. Υπάρχουν χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στα μακροχρόνια συμβόλαια, ενώ άλλες επιδιώκουν μεγαλύτερη ευελιξία, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερο ρίσκο.
Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, ο Vertical Corridor αποκτά ιδιαίτερη σημασία ως εργαλείο εξισορρόπησης. «Ο στόχος δεν είναι να αντικαταστήσουμε πλήρως το ρωσικό αέριο», διευκρινίζει ο κ. Εξάρχου. «Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια πραγματική εναλλακτική. Αν μπορέσουμε να διακινήσουμε 8bcm-10 bcm τον χρόνο, αυτό αλλάζει τις ισορροπίες στην περιοχή».

Εθνικό κεφάλαιο η Atlantic

Στο επιχειρηματικό και πολιτικό σκέλος του εγχειρήματος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του Ομίλου ΑΚΤOR και της Atlantic που αποτελεί κοινό σχήμα με τη ΔΕΠΑ Εμπορίας, καθώς το τελευταίο διάστημα υπήρξαν σενάρια περί διαφοροποίησης ή ακόμη και απομάκρυνσης των δύο πλευρών. Ο κ. Εξάρχου, επιμένει ότι το project παραμένει ένα κοινό εγχείρημα με έντονο εθνικό χαρακτήρα.

«Το Vertical Corridor το έχω πει από την πρώτη ημέρα και το πιστεύω απολύτως: είναι πρώτα ένα εθνικό project και μετά ένα επιχειρηματικό project», τονίζει. Η συνεργασία με τη ΔΕΠΑ όπως εξηγεί, αποτελεί βασικό κομμάτι του σχεδιασμού και συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία πάνω στην οποία χτίστηκε το ελληνικό σκέλος του διαδρόμου. «Όταν μιλάω για το ελληνικό Vertical Corridor, μιλάω για ένα σχήμα που περιλαμβάνει και το ελληνικό Δημόσιο μέσω της ΔΕΠΑ. Αυτό δεν έχει αλλάξει ούτε στο ελάχιστο», σημειώνει και επισημαίνει, ότι η προοπτική είναι οι συμβάσεις να ενταχθούν πλήρως στο σχήμα της Atlantic.

Ο ίδιος αποδίδει τη σύγχυση που δημιουργήθηκε το τελευταίο διάστημα στον τεχνικό τρόπο με τον οποίο υπογράφηκαν οι συμβάσεις LNG. «Υπήρχε ένας τεχνικός λόγος που οι συμφωνίες υπογράφηκαν από την AKTOR LNG USA και όχι από την ελληνική εταιρεία», αναφέρει, διευκρινίζοντας ότι αυτό δεν επηρεάζει τη συνολική αρχιτεκτονική της συνεργασίας.

Το επιχειρηματικό μοντέλο, όπως το περιγράφει, βασίζεται σε μια διπλή διασφάλιση: προμήθεια σε σταθερό κόστος και πώληση με περιθώριο κέρδους. «Έχουμε κλειδώσει τιμή αγοράς LNG για μεγάλο χρονικό διάστημα και έχουμε κλειδώσει και τιμή πώλησης σε καλύτερο επίπεδο. Αυτό δημιουργεί ένα σχετικά ασφαλές πλαίσιο. Τίποτα δεν είναι 100% ασφαλές στην ενέργεια, αλλά είναι ένα πολύ ισχυρό μοντέλο. Ποιος θα ήθελε να φύγει από ένα τέτοιο σχήμα;» διερωτάται. Όπως σημειώνει, αυτό δημιουργεί ένα business model με υψηλό βαθμό ασφάλειας για τα δεδομένα της ενεργειακής αγοράς.

Παράλληλα, επιμένει ότι η επιτυχία του Vertical Corridor δεν αφορά μόνο τις εταιρείες που συμμετέχουν, αλλά συνολικά τη θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. «Εγώ θα εξακολουθήσω να παλεύω για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος, γιατί δεν αφορά μόνο μια επιχειρηματική δραστηριότητα. Αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να αποκτήσει έναν ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης».

Κίνδυνος για τις ΑΠΕ και έκθεση 25 δισ. ευρώ των τραπεζών

Αν το LNG είναι η απάντηση στο ερώτημα της ενεργειακής ασφάλειας για τα επόμενα χρόνια, οι ΑΠΕ παραμένουν η απάντηση στο ερώτημα του κόστους και της απανθρακοποίησης. Μόνο που και εκεί η Ευρώπη αλλά και η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διαφορετικό όριο: όχι τη διαθεσιμότητα καυσίμου, αλλά τη δυνατότητα του συστήματος να απορροφήσει την πράσινη παραγωγή. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον αν θα κατασκευαστούν νέα φωτοβολταϊκά και αιολικά, αλλά πόση από την ενέργεια που παράγουν θα μπορεί πράγματι να φτάσει στην κατανάλωση, χωρίς να “κόβεται” λόγω συμφόρησης δικτύων και ελλείψεων σε αποθήκευση. Εκεί ακριβώς μπαίνει στο τραπέζι το ζήτημα των περικοπών ( curtailment) που εξελίσσεται στο νέο μεγάλο αγκάθι της πράσινης μετάβασης.

Ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR, προειδοποιεί για σοβαρό κίνδυνο αποσταθεροποίησης της αγοράς των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα, συνδέοντας ευθέως τις αυξανόμενες περικοπές παραγωγής με πιθανό κύμα μη εξυπηρετούμενων δανείων ύψους έως και 25 δισ. ευρώ στο τραπεζικό σύστημα.

Όπως αναφέρει, το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών έχει δημιουργήσει μια στρεβλή αγορά, όπου εγκαθίστανται συνεχώς νέες μονάδες χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι οι παραγωγοί να αναγκάζονται ολοένα συχνότερα σε περικοπές παραγωγής, γεγονός που απειλεί ευθέως τη βιωσιμότητα πολλών επενδύσεων.

Ο ίδιος τονίζει ότι η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ έχει χρηματοδοτηθεί με υψηλή τραπεζική μόχλευση, συνήθως με αναλογία 80% δανεισμό και 20% ίδια κεφάλαια. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, εάν οι περικοπές παραγωγής ξεπεράσουν το 20%, ουσιαστικά εξαφανίζεται το περιθώριο κέρδους των έργων, με συνέπεια αρκετοί παραγωγοί να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους.

«Το “κόκκινο” δεν είναι μόνο για τον επιχειρηματία είναι κυρίως για τις τράπεζες», σημειώνει χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η συνολική έκθεση των ελληνικών τραπεζών στον κλάδο είναι μεγάλη. Κατά τον ίδιο, μια γενικευμένη επιδείνωση των έργων ΑΠΕ θα υποχρέωνε τις συστημικές τράπεζες σε πολύ μεγάλες προβλέψεις.

«Έχουμε δημιουργήσει χιλιάδες φωτοβολταϊκά χωρίς καμία πρόβλεψη μπαταρίας» αναφέρει ο κ. Εξάρχου, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται υπερβολικά χαμηλές τιμές ρεύματος τις μεσημεριανές ώρες και εκρηκτικές αυξήσεις το βράδυ, όταν η παραγωγή των ΑΠΕ υποχωρεί.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις μεγάλες μπαταρίες αποθήκευσης, τις οποίες χαρακτήρισε κρίσιμο κρίκο για τη σταθεροποίηση της αγοράς. Υποστήριξε ότι η λύση δεν βρίσκεται στις μικρές behind-the-meter εγκαταστάσεις, αλλά στη δημιουργία μεγάλων μονάδων αποθήκευσης που θα μπορούν να διοχετεύουν ενέργεια στο δίκτυο κατά τις βραδινές ώρες ή σε περιόδους χαμηλής παραγωγής.

Ως παράδειγμα αναφέρει τη Βουλγαρία, σημειώνοντας ότι η χώρα επέλεξε να επιδοτήσει κυρίως μπαταρίες και όχι φωτοβολταϊκά, πετυχαίνοντας χαμηλότερες και πιο σταθερές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο όμιλος ΑKTOR διαθέτει pipeline περίπου 520 MW σε ΑΠΕ, το οποίο σχεδιάζεται να φτάσει το 1,3 GW ως το 2030 ενώ εξετάζει και επενδύσεις σε μονάδες φυσικού αερίου στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η διοίκηση εκτιμά ότι υπάρχουν μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης σε σχέση με την Ελλάδα.

Παραχωρήσεις, ΣΔΙΤ και due diligence σε ώριμα assets

Σε ό,τι αφορά τις κατασκευές, ο κ. Εξάρχου εκτιμά ότι το μέλλον των μεγάλων τεχνικών ομίλων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μετά και το τέλος του RRF, θα περάσει μέσα από τις παραχωρήσεις και τα έργα ΣΔΙΤ. Χώρες όπως η Ρουμανία δεν θα μπορούν πλέον να βασίζονται αποκλειστικά σε ευρωπαϊκά κονδύλια για τη χρηματοδότηση υποδομών, γεγονός που θα τις οδηγήσει αναγκαστικά σε μοντέλα παραχωρήσεων

Στο πλαίσιο αυτό ο Όμιλος AKTOR εξετάζει ήδη ώριμες παραχωρήσεις στο εξωτερικό, κυρίως οδικά έργα με ολοκληρωμένη κατασκευή και λειτουργία, πραγματοποιώντας ήδη due diligence πάνω σε αντίστοιχα έργα με στόχο πιθανές εξαγορές το επόμενο διάστημα.

Περιγράφοντας τη λογική αξιολόγησης τέτοιων επενδύσεων, τονίζει ότι η αξία μιας παραχώρησης δεν εξαρτάται μόνο από τη σημερινή της κερδοφορία αλλά κυρίως από τη διάρκεια ζωής που απομένει στη σύμβαση. Μια παραχώρηση με ορίζοντα 25 ετών και σταθερές ταμειακές ροές προσφέρει πολύ μεγαλύτερη ορατότητα και ασφάλεια από μια επένδυση που βρίσκεται κοντά στη λήξη της.

Ο κ. Εξάρχου υποστηρίζει ότι η αγορά παραχωρήσεων στα Βαλκάνια βρίσκεται ακόμη στην αρχή της ανάπτυξής της και εκτίμησε ότι τα επόμενα χρόνια θα δημιουργηθεί ένα μεγάλο νέο κύμα επενδύσεων σε αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρομικά έργα και κρίσιμες υποδομές μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων παραχώρησης.

Διαβάστε ακόμη: