Ο άνθρακας επιστρέφει δυναμικά. Χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο στρέφονται ξανά στην άκρως ρυπογόνα αλλά αξιόπιστη πηγή ενέργειας, μετά τον πόλεμο με το Ιράν που ουσιαστικά έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ και διέκοψε περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η Ταϊβάν επαναφέρει σε λειτουργία ανενεργούς λιγνιτικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, ενώ η Νότια Κορέα αύξησε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα περισσότερο από ένα τρίτο τον προηγούμενο μήνα. Στην Ευρώπη, η Ιταλία έθεσε τους σταθμούς της που λειτουργούν σε άνθρακα σε κατάσταση ετοιμότητας, προετοιμαζόμενη για ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ.
Οι τιμές spot του άνθρακα στο λιμάνι Newcastle της Αυστραλίας, βασικό προμηθευτή της Ασίας, έχουν αυξηθεί κατά 12% από την έναρξη του πολέμου. Το σχετικό benchmark ξεπέρασε προσωρινά τα 140 δολάρια ανά μετρικό τόνο στα μέσα Μαρτίου, το υψηλότερο επίπεδο από τα τέλη του 2024, αν και αρκετά χαμηλότερα από το ιστορικό υψηλό των 440 δολαρίων που είχε καταγραφεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
«Ο άνθρακας λειτουργεί αυτή τη στιγμή ως καύσιμο ασφαλείας. Είναι πιο ανεξάρτητος από τη γεωπολιτική σε σχέση με το LNG. Αποτελεί αντιστάθμιση κινδύνου», δήλωσε ο Τόνι Κνούτσον, επικεφαλής αγορών θερμικού άνθρακα της Wood Mackenzie. «Όσο διαρκεί η σύγκρουση και τα Στενά παραμένουν κλειστά, ο άνθρακας θα καλύπτει αυτό το κενό».
Η επιστροφή στον άνθρακα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη του πώς οι οικονομικές συνέπειες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή εξαπλώνονται σε όλο τον κόσμο. Παράλληλα, δημιουργεί σοβαρές περιβαλλοντικές ανησυχίες.
Πολλές χώρες είχαν τα τελευταία χρόνια περιορίσει τη χρήση άνθρακα στο πλαίσιο της μάχης κατά της κλιματικής αλλαγής, στρεφόμενες στο LNG για παραγωγή ενέργειας. Ο άνθρακας εκπέμπει περίπου διπλάσιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα σε σύγκριση με το φυσικό αέριο.
Σύμφωνα με τον Κνούτσον, η σύγκρουση με το Ιράν πιθανότατα θα καθυστερήσει την αναμενόμενη μείωση της ζήτησης άνθρακα έως το τέλος της δεκαετίας.
Βέβαια, δεν επιστρέφουν όλες οι χώρες στον άνθρακα, ενώ οι αναλυτές δεν θεωρούν ότι η τάση θα διαρκέσει μακροπρόθεσμα, ιδιαίτερα αν επαναλειτουργήσουν τα Στενά του Ορμούζ και αποκατασταθούν οι αποστολές LNG.
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη διαφοροποιήσει τις ενεργειακές τους πηγές και έχουν επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, αρκετές ασιατικές χώρες έχουν αυξήσει την κατανάλωση άνθρακα, καθώς ήδη βασίζονταν σε αυτόν πριν από τη σύγκρουση.
Η σημερινή κατάσταση θυμίζει το 2022, όταν η μείωση των προμηθειών φυσικού αερίου μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία οδήγησε πολλές χώρες πίσω στον άνθρακα για να διατηρήσουν την ηλεκτροδότηση νοικοκυριών και βιομηχανιών.
Αυτή τη φορά, όμως, η στροφή είναι εντονότερη στην Ασία, όπου ορισμένες χώρες αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο ελλείψεων φυσικού αερίου.
Σχεδόν το 90% των συνολικών ποσοτήτων LNG που εξάγονται μέσω των Στενών του Ορμούζ κατευθύνεται συνήθως προς την Ασία. Από την έναρξη του πολέμου, όμως, μόνο τρία πλοία LNG έχουν περάσει από τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό. Το τελευταίο φορτίο LNG από το Κατάρ προς την Ασία έφυγε από τον Περσικό Κόλπο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος και έφτασε στην Κίνα στις 20 Μαρτίου.
Ο κινητός ημερήσιος μέσος όρος εισαγωγών LNG στην Ασία υποχώρησε τον προηγούμενο μήνα στο χαμηλότερο επίπεδο εξαετίας, σύμφωνα με τη Vortexa, επιστρέφοντας σε επίπεδα που είχαν καταγραφεί μόνο κατά την κορύφωση της πανδημίας Covid-19.
Η Ταϊβάν παράγει συνήθως περίπου το μισό της ηλεκτρικής της ενέργειας από LNG και καλύπτει περίπου το ένα τρίτο των αναγκών της από το Κατάρ.
Τώρα, το νησί επαναφέρει σε λειτουργία δύο μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα, οι οποίες παρέμεναν ανενεργές επί μήνες καθώς η χώρα προσπαθούσε να απομακρυνθεί από τον άνθρακα.
Η Ινδία εξέδωσε επείγουσα οδηγία για τον άνθρακα, ουσιαστικά υποχρεώνοντας τις μονάδες που λειτουργούν με εισαγόμενο άνθρακα να μεγιστοποιήσουν την παραγωγή τους ενόψει ενός θερμότερου από το κανονικό καλοκαιριού. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματιστικά αναμένεται να εκτοξευθεί, εντείνοντας τις ανησυχίες για την επάρκεια ηλεκτροπαραγωγής.
Στη Νότια Κορέα, ο άνθρακας παρήγαγε 12,1 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας τον Μάρτιο και 10,7 τεραβατώρες τον Απρίλιο, αυξήσεις 36% και 39% αντίστοιχα σε σύγκριση με πέρυσι, σύμφωνα με την πλατφόρμα Electricity Maps.
Παράλληλα, η Ταϊλάνδη επανεκκίνησε δύο μονάδες άνθρακα σε έναν από τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής της για να αντισταθμίσει το αυξημένο κόστος φυσικού αερίου.
Μέχρι στιγμής, η μετάβαση από το φυσικό αέριο στον άνθρακα είναι πιο περιορισμένη στην Ευρώπη. Αυτό οφείλεται εν μέρει στις επενδύσεις της περιοχής στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στη διαφοροποίηση των εισαγωγών φυσικού αερίου τα τελευταία χρόνια. Επιπλέον, οι εκπομπές άνθρακα κοστίζουν ακριβότερα στην Ευρώπη σε σχέση με άλλες περιοχές.
Ωστόσο, οι περιορισμοί στις προμήθειες LNG ωθούν ορισμένες χώρες να επανεξετάσουν τον ρόλο του άνθρακα ή τουλάχιστον να τον διατηρήσουν στο ενεργειακό τους μείγμα.
Ο υπουργός Ενέργειας της Ιταλίας δήλωσε τον Μάρτιο ότι οι λιγνιτικοί σταθμοί της χώρας, που σήμερα βρίσκονται σε εφεδρεία, θα μπορούσαν να επαναλειτουργήσουν αν η κρίση στη Μέση Ανατολή προκαλέσει ενεργειακή αναταραχή. Η Ιταλία συγκαταλέγεται στις πιο εξαρτημένες από το φυσικό αέριο οικονομίες της Ευρώπης, καθώς αυτό καλύπτει περίπου το 40% των συνολικών ενεργειακών της αναγκών.
Η χώρα ανέβαλε επίσης την πλήρη κατάργηση των ανθρακικών μονάδων έως το 2038.
Τον προηγούμενο μήνα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να καθυστερήσει το κλείσιμο ορισμένων ανθρακικών σταθμών σε περίπτωση ελλείψεων εφοδιασμού.
Σε κάθε περίπτωση, οι αναλυτές πλέον εκτιμούν ότι η παγκόσμια ζήτηση για θαλάσσιες μεταφορές άνθρακα θα αυξηθεί φέτος αντί να σταθεροποιηθεί.
«Για τις περισσότερες χώρες, η καύση άνθρακα αντί φυσικού αερίου είναι κυρίως ζήτημα τιμής», δήλωσε ο Μάρτιν Σίνιορ, επικεφαλής τιμολόγησης LNG στην Argus Media. «Ορισμένες χώρες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα μπορεί να δίνουν προτεραιότητα στο φυσικό αέριο για περιβαλλοντικούς λόγους, αλλά αν οι τιμές του αερίου παραμείνουν υψηλές, ίσως συνεχίσουν να καίνε άνθρακα».
