Συντάξεις: Έξι παγίδες που πρέπει να γνωρίζουν οι ασφαλισμένοι – Πότε μπορούν να αποχωρήσουν και πώς θα υπολογίσουν το ποσό

Σύμφωνα με εργατολόγους, ένα από τα συνηθέστερα προβλήματα είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν με ακρίβεια τον συνολικό χρόνο ασφάλισής τους, ενώ εξακολουθούν να βασίζονται σε παλαιότερες διατάξεις που έχουν τροποποιηθεί ή καταργηθεί.

Οι ειδικοί επισημαίνουν έξι βασικά ζητήματα στα οποία παρατηρούνται συχνά παρανοήσεις, από τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξης μέχρι τις ειδικές προϋποθέσεις για γονείς παιδιών με αναπηρία.

1. Η σύνταξη δεν υπολογίζεται με βάση τον τελευταίο μισθό

Μία από τις πιο διαδεδομένες λανθασμένες αντιλήψεις είναι ότι το ποσό της σύνταξης καθορίζεται από τις αποδοχές των τελευταίων ετών εργασίας.

Για τους ασφαλισμένους που συνταξιοδοτούνται με το σύστημα που θεσπίστηκε το 2016, η κύρια σύνταξη αποτελείται από την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη.

Η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τις συντάξιμες αποδοχές από το 2002 και έπειτα, τον συνολικό χρόνο ασφάλισης και τα προβλεπόμενα ποσοστά αναπλήρωσης.

Αυτό σημαίνει ότι οι χαμηλότερες αποδοχές κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης επηρεάζουν τον μέσο συντάξιμο μισθό και, κατά συνέπεια, το τελικό ποσό.

Οι εργατολόγοι επισημαίνουν ότι οι νεότεροι συνταξιούχοι εμφανίζουν σε πολλές περιπτώσεις σημαντικές διαφορές σε σχέση με όσους είχαν συνταξιοδοτηθεί πριν από το 2016, ιδιαίτερα σε πρώην Ταμεία ελεύθερων επαγγελματιών, τραπεζών και ΔΕΚΟ.

Χαρακτηριστικά, αναφέρεται το παράδειγμα ελεύθερου επαγγελματία με 40 χρόνια ασφάλισης, ο οποίος με το παλαιότερο σύστημα μπορούσε να λαμβάνει περίπου 1.300 ευρώ, ενώ με το νεότερο σύστημα το αντίστοιχο ποσό μπορεί να περιορίζεται στα 900 ευρώ, ανάλογα με τις εισφορές και τις συντάξιμες αποδοχές.

2. Ποιοι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν πριν από τα 62

Μια δεύτερη συνηθισμένη παρανόηση αφορά τη δυνατότητα πρόωρης συνταξιοδότησης.

Παρότι εξακολουθούν να ισχύουν ορισμένες ειδικές και μεταβατικές διατάξεις, η δυνατότητα αποχώρησης πριν από το 62ο έτος αφορά πλέον περιορισμένο αριθμό ασφαλισμένων.

Οι βασικοί γενικοί κανόνες προβλέπουν πλήρη σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης ή στα 67 με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης.

Στα 62 μπορεί επίσης να χορηγηθεί μειωμένη σύνταξη με 15 χρόνια ασφάλισης, εφόσον πληρούνται οι ειδικότερες προϋποθέσεις που ισχύουν για την κατηγορία του ασφαλισμένου.

Δυνατότητα αποχώρησης νωρίτερα εξακολουθούν να έχουν ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων, όπως ασφαλισμένοι σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα και πρόσωπα που έχουν θεμελιώσει ή κατοχυρώσει δικαιώματα βάσει μεταβατικών διατάξεων.

Σημαντικό εργαλείο αποτελούν τα πλασματικά έτη ασφάλισης. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορούν να αναγνωριστούν έως επτά χρόνια στον ιδιωτικό τομέα και έως δώδεκα στο Δημόσιο, με ειδικούς όρους και περιορισμούς.

Η αναγνώριση μπορεί να βοηθήσει είτε στη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου είτε στην αύξηση της ανταποδοτικής σύνταξης.

3. Τι ισχύει για τους πατέρες ανήλικων παιδιών

Πολλοί ασφαλισμένοι θεωρούν ότι η ύπαρξη ανήλικου παιδιού αρκεί για να αποκτήσουν δικαίωμα πρόωρης συνταξιοδότησης.

Ωστόσο, οι διατάξεις διαφοροποιούνται ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς.

Στον ιδιωτικό τομέα, οι πατέρες ανήλικων παιδιών δεν αποκτούν γενικά δικαίωμα πρόωρης αποχώρησης μόνο λόγω της ιδιότητάς τους αυτής, με ειδικές εξαιρέσεις, όπως ορισμένες περιπτώσεις χηρείας.

Αντίθετα, στο Δημόσιο είχαν θεσπιστεί από το 2011 ευνοϊκότερες ρυθμίσεις και για τους άνδρες υπαλλήλους με ανήλικα παιδιά, υπό συγκεκριμένες ασφαλιστικές και ηλικιακές προϋποθέσεις.

Για τον λόγο αυτό, η ύπαρξη ανήλικου τέκνου πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με το έτος θεμελίωσης και το Ταμείο ασφάλισης.

4. Αυτασφάλιση: Πώς μπορεί κάποιος να συμπληρώσει τα ένσημα που του λείπουν

Η προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης, γνωστή ως αυτασφάλιση, μπορεί να αποτελέσει λύση για ασφαλισμένους που έχουν διακόψει την εργασία τους αλλά χρειάζονται επιπλέον χρόνια για τη συνταξιοδότηση.

Η διαδικασία δεν είναι αυτόματη, καθώς προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Μία από τις δυνατότητες υπαγωγής αφορά ασφαλισμένους με τουλάχιστον 3.000 ημέρες ή δέκα χρόνια προηγούμενης ασφάλισης. Υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις υπαγωγής, ανάλογα με τον ασφαλιστικό χρόνο και το διάστημα που έχει παρέλθει από τη διακοπή της εργασίας.

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες εξετάζεται επιπλέον η ύπαρξη ασφαλιστικών οφειλών και η τυχόν υπαγωγή τους σε ρύθμιση.

Σύμφωνα με ενδεικτικό υπολογισμό των εργατολόγων, το μηνιαίο κόστος της προαιρετικής ασφάλισης για μισθωτό μπορεί να διαμορφωθεί περίπου στα 214 ευρώ, ανάλογα με τη βάση υπολογισμού και τις εισφορές.

Με αυτό το παράδειγμα, η συμπλήρωση πέντε ετών θα απαιτούσε συνολική δαπάνη 12.840 ευρώ.

Πριν από οποιαδήποτε απόφαση, οι ενδιαφερόμενοι χρειάζεται να εξετάσουν εάν η οικονομική επιβάρυνση δικαιολογείται από το συνταξιοδοτικό όφελος.

5. Χαμένα ένσημα: Πώς αναζητούνται τα παλαιά χρόνια ασφάλισης

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που εντοπίζονται λίγο πριν από τη συνταξιοδότηση αφορά ασφαλιστικά διαστήματα που δεν εμφανίζονται στο ηλεκτρονικό ιστορικό.

Το πρόβλημα παρουσιάζεται κυρίως σε χρόνο ασφάλισης πριν από το 2002, όταν μεγάλο μέρος των στοιχείων τηρούνταν σε έντυπα βιβλιάρια και καρτέλες.

Οι ασφαλισμένοι μπορούν αρχικά να ελέγχουν το «Συνοπτικό Ιστορικό Ασφάλισης» και το «Αναλυτικό Ιστορικό Ασφάλισης» μέσω των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του e-ΕΦΚΑ.

Εάν διαπιστωθούν ελλείψεις, μπορούν να ζητήσουν την αναζήτηση του ασφαλιστικού χρόνου από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Για παλαιά ένσημα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2001, όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα ασφαλιστικά στοιχεία, προβλέπεται η υποβολή σχετικού αιτήματος, συνοδευόμενου, όπου απαιτείται, από Υπεύθυνη Δήλωση Απώλειας Ασφαλιστικού Βιβλιαρίου.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η διαδικασία εντοπισμού μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρονοβόρα, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις η αναζήτηση παλαιών ασφαλιστικών στοιχείων έχει διαρκέσει ακόμη και δύο χρόνια.

Γι’ αυτό συνιστάται ο έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού να πραγματοποιείται αρκετά πριν από την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.

6. Πότε μπορούν να συνταξιοδοτηθούν οι γονείς παιδιών με αναπηρία

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στις ειδικές διατάξεις για τους γονείς παιδιών με αναπηρία.

Αρκετοί ασφαλισμένοι θεωρούν ότι μπορούν να συνταξιοδοτηθούν χωρίς ηλικιακό περιορισμό, εφόσον έχουν συμπληρώσει 25 χρόνια ασφάλισης.

Ωστόσο, το πλαίσιο έχει τροποποιηθεί και σε αρκετές περιπτώσεις προβλέπεται πλέον ηλικιακό όριο 55 ετών, σε συνδυασμό με πρόσθετες προϋποθέσεις.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η πιστοποίηση αναπηρίας του παιδιού σε ποσοστό τουλάχιστον 67% από τα αρμόδια Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας.

Η εφαρμογή των σχετικών διατάξεων εξαρτάται από τον χρόνο ασφάλισης, την ημερομηνία θεμελίωσης του δικαιώματος και τις ειδικές προϋποθέσεις κάθε περίπτωσης.

Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας που να εφαρμόζεται αυτομάτως σε όλους τους γονείς παιδιών με αναπηρία.

Ο έλεγχος που πρέπει να γίνει πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης

Το σημαντικότερο μήνυμα των εργατολόγων προς όσους πλησιάζουν στη σύνταξη είναι ότι ο προγραμματισμός πρέπει να ξεκινά αρκετά χρόνια πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία αποχώρησης.

Ο έγκαιρος έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού, η διασταύρωση των ενσήμων και η εξέταση της δυνατότητας αναγνώρισης πλασματικών ετών μπορούν να αποτρέψουν σημαντικές καθυστερήσεις.

Παράλληλα, είναι απαραίτητο να υπολογίζεται εκ των προτέρων το ενδεικτικό ποσό της σύνταξης, καθώς η συμπλήρωση των ηλικιακών προϋποθέσεων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασφαλισμένος θα λάβει τις αποδοχές που προσδοκά.

Οι ασφαλιστικές διατάξεις περιλαμβάνουν πολλές εξαιρέσεις και μεταβατικά καθεστώτα, γεγονός που καθιστά σημαντική την εξατομικευμένη αξιολόγηση κάθε περίπτωσης.

Η σωστή ενημέρωση πριν από την υποβολή της αίτησης μπορεί να εξοικονομήσει χρόνο, να περιορίσει περιττές δαπάνες και να βοηθήσει τους ασφαλισμένους να επιλέξουν την κατάλληλη στιγμή για την έξοδό τους από την αγορά εργασίας.