Κάψιμο, τσούξιμο, αίσθηση άμμου στα μάτια, θολή όραση και επίμονη ενόχληση. Για εκατομμύρια ανθρώπους η ξηροφθαλμία αποτελεί πλέον κομμάτι της καθημερινότητας, με τη συχνότητά της να αυξάνεται συνεχώς λόγω της πολύωρης χρήσης οθονών, των κλιματιστικών, της ηλικίας, αλλά και παραγόντων που σχετίζονται με τη γενικότερη υγεία.

Αυτό που πολλοί δεν γνωρίζουν είναι ότι η ξηροφθαλμία δεν θεωρείται πια απλώς ένα πρόβλημα έλλειψης δακρύων. Η σύγχρονη επιστημονική γνώση την αντιμετωπίζει ως χρόνια φλεγμονώδη νόσο, η οποία χρειάζεται σωστή διάγνωση, εξατομικευμένη θεραπεία και, σε αρκετές περιπτώσεις, μακροχρόνια παρακολούθηση.

Όπως εξηγεί ο πρόεδρος της Ελληνικής Οφθαλμολογικής Εταιρείας, χειρουργός οφθαλμίατρος και διευθυντής ΕΣΥ στην Οφθαλμολογική Κλινική του Ασκληπιείου Βούλας, Χρήστος Πίτσας, η ξηροφθαλμία είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο πιστεύαμε στο παρελθόν.

Γιατί οι οθόνες επιβαρύνουν τα μάτια

Η πολύωρη χρήση κινητών, υπολογιστών και άλλων ψηφιακών συσκευών αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες αύξησης των περιστατικών ξηροφθαλμίας.

Όταν κοιτάζουμε μια οθόνη, ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας έως και 50% με 60% λιγότερο συχνά από ό,τι συνήθως. Τα βλεφαρίσματα γίνονται πιο ατελή και η δακρυϊκή στιβάδα εξατμίζεται ταχύτερα, προκαλώντας ξηρότητα και ερεθισμό.

Για όσους εργάζονται πολλές ώρες μπροστά σε υπολογιστή, ο κ. Πίτσας υπενθυμίζει τον κανόνα 20-20-20: κάθε 20 λεπτά κοιτάζουμε για 20 δευτερόλεπτα σε απόσταση 20 ποδιών, δηλαδή περίπου έξι μέτρα μακριά.

Παράλληλα, βοηθούν τα συχνά διαλείμματα και η χρήση υγραντήρα σε χώρους με ξηρή ατμόσφαιρα ή έντονο κλιματισμό.

Τα συμπτώματα που πρέπει να μας οδηγήσουν στον οφθαλμίατρο

Τα πιο συχνά συμπτώματα της ξηροφθαλμίας είναι το τσούξιμο, το κάψιμο, η αίσθηση ξένου σώματος ή άμμου στα μάτια, η ερυθρότητα, η θολή όραση που εμφανίζεται κατά διαστήματα και η εύκολη κόπωση των ματιών.

Πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ακόμη και η υπερβολική δακρύρροια μπορεί να αποτελεί ένδειξη ξηροφθαλμίας.

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητα, η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη. Η έγκαιρη διάγνωση βοηθά να εντοπιστεί η αιτία και να αποφευχθούν πιθανές επιπλοκές.

Ο ρόλος της διατροφής και των κλιματιστικών

Η διατροφή επηρεάζει συνολικά την υγεία του οφθαλμού. Μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε ω3 λιπαρά οξέα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας των δακρύων και στη μείωση της φλεγμονής.

Αντίθετα, τα κλιματιστικά μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα, καθώς αυξάνουν την εξάτμιση των δακρύων. Γι’ αυτό αρκετοί ασθενείς παρατηρούν ότι η ενόχληση γίνεται πιο έντονη σε γραφεία ή χώρους με συνεχή κλιματισμό.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και το καλοκαίρι, όταν η ζέστη αυξάνει ακόμη περισσότερο την εξάτμιση των δακρύων. Σε αυτή την περίοδο συνιστάται η χρήση τεχνητών δακρύων και γυαλιών ηλίου, όχι μόνο για την ξηροφθαλμία, αλλά και για την προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία.

Γιατί κινδυνεύουν περισσότερο οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση

Η ξηροφθαλμία εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, λόγω των ορμονικών μεταβολών που επηρεάζουν τόσο την παραγωγή όσο και την ποιότητα των δακρύων.

Οι ορμόνες συμμετέχουν στη φυσιολογική λειτουργία των αδένων που προστατεύουν την επιφάνεια του ματιού. Όταν τα επίπεδά τους αλλάζουν, αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης ξηροφθαλμίας.

Πότε μπορεί να κρύβει αυτοάνοσο νόσημα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ξηροφθαλμία δεν είναι ένα μεμονωμένο πρόβλημα, αλλά ένδειξη ευρύτερου συστηματικού νοσήματος.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σύνδρομο Sjögren, το οποίο προσβάλλει τους δακρυϊκούς και σιελογόνους αδένες, προκαλώντας έντονη ξηρότητα στα μάτια και στο στόμα.

Παρόμοια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα.

Γι’ αυτό, όταν η ξηροφθαλμία είναι ιδιαίτερα έντονη ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα, απαιτείται πιο διεξοδικός έλεγχος και, εφόσον χρειάζεται, παραπομπή σε ρευματολόγο.

Οι νέες θεραπείες πέρα από τα τεχνητά δάκρυα

Τα τεχνητά δάκρυα παραμένουν βασικό εργαλείο αντιμετώπισης, όμως δεν αποτελούν πλέον τη μοναδική επιλογή.

Σήμερα υπάρχουν θεραπείες που στοχεύουν στη φλεγμονή, εξειδικευμένες αγωγές για τη δυσλειτουργία των μεϊβομιανών αδένων, καθώς και βύσματα δακρυϊκών σημείων, τα οποία βοηθούν στη διατήρηση των φυσικών δακρύων στην επιφάνεια του ματιού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Παράλληλα, χρησιμοποιούνται και πιο προηγμένες τεχνολογίες, όπως η θεραπεία με έντονο παλμικό φως.

Η σύγχρονη προσέγγιση είναι εξατομικευμένη. Δεν αντιμετωπίζεται απλώς το σύμπτωμα της ξηρότητας, αλλά ο μηχανισμός που το προκαλεί.

Η ξηροφθαλμία, λοιπόν, δεν είναι μια απλή ενόχληση που πρέπει να αγνοείται. Είναι μια κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ποιότητα ζωής, αλλά με σωστή διάγνωση και κατάλληλη θεραπεία μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Διαβάστε ακόμη: