Τη σκυτάλη από το Ταμείο Ανάκαμψης παίρνει ένα νέο χρηματοδοτικό «πακέτο» 5,3 δισ. ευρώ, που αυτή τη φορά κατευθύνεται πολύ πιο άμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών: από τη στέγη και το ενεργειακό κόστος έως το αυτοκίνητο, τις δημόσιες συγκοινωνίες και τις μικρές επιχειρήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε το «πράσινο φως» στο ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, ανοίγοντας τον δρόμο για 25 διαφορετικές παρεμβάσεις έως το 2032.
Συνολικά αναμένεται να ωφεληθούν 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Και υπάρχει μια σημαντική ελληνική πρωτιά: σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, πρόκειται για το μεγαλύτερο σε ύψος πόρων εθνικό σχέδιο που έχει εγκριθεί μέχρι σήμερα από την Κομισιόν στο πλαίσιο του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα.
Το νέο πρόγραμμα δεν αντικαθιστά βέβαια το Ταμείο Ανάκαμψης ευρώ προς ευρώ. Αποτελεί όμως έναν από τους βασικούς νέους χρηματοδοτικούς πυλώνες για την περίοδο μετά την ολοκλήρωσή του, μαζί με το ΕΣΠΑ, τις αγροτικές ενισχύσεις και το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.
Και αυτή τη φορά ένα μεγάλο μέρος των χρημάτων θα φτάσει με πολύ χειροπιαστό τρόπο στα νοικοκυριά.
Από πού έρχονται τα 5,3 δισ.
Ο συνολικός προϋπολογισμός των παρεμβάσεων ανέρχεται σε 4,77 δισ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ.
Από αυτά:
- 3,57 δισ. ευρώ, δηλαδή το 75%, θα προέλθουν από ευρωπαϊκούς πόρους,
- 1,2 δισ. ευρώ, ή 25%, θα καλυφθούν από εθνική συμμετοχή.
Με τον ΦΠΑ, η συνολική κινητοποίηση πόρων φτάνει τα 5,3 δισ. ευρώ.
Τα χρήματα όμως δεν θα δοθούν αυτομάτως.
Όπως συνέβη και με το Ταμείο Ανάκαμψης, οι εκταμιεύσεις θα συνδέονται με την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων, τους οποίους θα ελέγχει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι πρώτες δράσεις ξεκινούν από το 2026, ενώ οι πρώτοι ευρωπαϊκοί πόροι αναμένεται να πιστωθούν στη χώρα το 2027.
2.750 νέες κοινωνικές κατοικίες
Το πρώτο μεγάλο μέτωπο είναι ίσως και το πιο «καυτό» αυτή τη στιγμή για τα ελληνικά νοικοκυριά:
η στέγη.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την αξιοποίηση τριών πρώην στρατοπέδων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, όπου στόχος είναι να κατασκευαστούν περίπου 2.350 κοινωνικές κατοικίες.
Παράλληλα αναζητούνται δημόσια κτίρια που μπορούν να μετατραπούν σε κατοικίες, ώστε να προστεθούν περίπου 400 επιπλέον διαμερίσματα.
Συνολικά, επομένως, το πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει περίπου 2.750 νέες κοινωνικές κατοικίες, με τον σχετικό προϋπολογισμό να φτάνει περίπου τα 490 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες οργανωμένες παρεμβάσεις κοινωνικής κατοικίας των τελευταίων ετών και έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα ενοίκια και οι τιμές των ακινήτων έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τα νοικοκυριά.
Ηλεκτρικό αυτοκίνητο με έως 150 ευρώ τον μήνα
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες –και πιθανότατα από τις πιο δημοφιλείς– δράσεις είναι το λεγόμενο «κοινωνικό leasing».
Ευάλωτα νοικοκυριά θα μπορούν να μισθώνουν ηλεκτρικό αυτοκίνητο για τέσσερα χρόνια, επιλέγοντας από συγκεκριμένη λίστα οχημάτων, με μηνιαίο μίσθωμα που δεν θα ξεπερνά τα 150 ευρώ.
Η επιδότηση θα μπορεί να φτάνει έως τις 12.500 ευρώ, ενώ για ευάλωτη οικογένεια στην οποία υπάρχει άτομο με αναπηρία θα προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση 1.500 ευρώ.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επίσης δυνατότητα μελλοντικής απόκτησης του αυτοκινήτου μετά την ολοκλήρωση της τετραετούς μίσθωσης.
Για το κοινωνικό leasing προβλέπονται 170 εκατ. ευρώ, με στόχο να ωφεληθούν περίπου 15.000 νοικοκυριά.
Το μεγάλο «Εξοικονομώ» των 1,7 δισ.
Το μεγαλύτερο μεμονωμένο κομμάτι του πακέτου ανοίγει από το 2027.
Προβλέπονται 1,7 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών ευάλωτων νοικοκυριών.
Οι παρεμβάσεις θα αφορούν τόσο το ίδιο το κτίριο όσο και την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων.
Ο κυβερνητικός σχεδιασμός έχει θέσει ως ευρύτερο στόχο την ενεργειακή αναβάθμιση δεκάδων χιλιάδων κατοικιών και την εγκατάσταση εκατοντάδων χιλιάδων αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων.
Παράλληλα θα λειτουργήσουν 13 one-stop shops, ένα σε κάθε Περιφέρεια, ώστε οι πολίτες και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να μπορούν να ενημερώνονται και να καθοδηγούνται για τις διαθέσιμες ενεργειακές παρεμβάσεις.
Περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά θα μπορούν επίσης να αποκτήσουν δωρεάν Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης.
Έξτρα 100 ευρώ στο επίδομα θέρμανσης
Υπάρχει όμως και μία ενίσχυση που θα περάσει απευθείας στην τσέπη.
Περίπου 780.000 δικαιούχοι του επιδόματος θέρμανσης προβλέπεται να λαμβάνουν επιπλέον 100 ευρώ τον χρόνο, από το 2027 έως και το 2032.
Η παρέμβαση συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων ETS2.
Από το 2027, το ETS2 επεκτείνεται στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, κάτι που μπορεί να μεταφραστεί σε πρόσθετη επιβάρυνση για καύσιμα θέρμανσης και μετακίνησης.
Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα δημιουργήθηκε ακριβώς για να περιορίσει την επίπτωση αυτής της μετάβασης στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.
395 εκατ. για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις
Σημαντικό κομμάτι του πακέτου αφορά και την πραγματική οικονομία.
Προβλέπεται νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης πολύ μικρών επιχειρήσεων, με συνολικό προϋπολογισμό 395 εκατ. ευρώ και στόχο περίπου 12.000 ωφελούμενες επιχειρήσεις.
Θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν εργασίες στο κτιριακό κέλυφος, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και τοποθέτηση ηλιακών θερμοσιφώνων.
Η έμφαση θα δοθεί στις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν υψηλότερο ενεργειακό κόστος, με αυξημένα ποσοστά επιδότησης ώστε η επένδυση να μην απορροφά δυσανάλογο μέρος της ρευστότητάς τους.
Έως 29.000 ευρώ για ηλεκτρικό ταξί
Ξεχωριστό πρόγραμμα δημιουργείται για την ανανέωση του στόλου των ταξί.
Η αντικατάσταση ενός συμβατικού ταξί με ηλεκτρικό θα επιδοτείται με 20.000 ευρώ.
Για ηλεκτρικό ταξί που είναι προσβάσιμο σε άτομα με αναπηρία, η ενίσχυση θα φτάνει τα 29.000 ευρώ.
Η πρώτη φάση θα αφορά Αθήνα και Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια το πρόγραμμα προβλέπεται να επεκταθεί στην υπόλοιπη χώρα.
Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 68 εκατ. ευρώ.
211 ηλεκτρικά λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι των χρημάτων κατευθύνεται στις δημόσιες συγκοινωνίες.
Το πρόγραμμα προβλέπει 211 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία.
Από αυτά, 101 θα κατευθυνθούν στην Αθήνα και 110 στη Θεσσαλονίκη.
Προτεραιότητα σχεδιάζεται να δοθεί σε περιοχές με υψηλές μεταφορικές ανάγκες και μικρότερη πρόσβαση σε ιδιωτικό αυτοκίνητο, μεταξύ άλλων στη Δυτική Αττική και τη Δυτική Θεσσαλονίκη.
Ο στόχος είναι ο χρόνος αναμονής στις στάσεις να μειωθεί κατά 15%, ενώ υπολογίζεται εξοικονόμηση λειτουργικού κόστους περίπου 35 εκατ. ευρώ.
Για τη συγκεκριμένη παρέμβαση προβλέπονται 129 εκατ. ευρώ.
12 νέοι συρμοί στο Μετρό της Αθήνας
Το πρόγραμμα φτάνει και στο Μετρό.
Προβλέπεται η αγορά 12 νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3, ώστε να αυξηθεί η διαθέσιμη χωρητικότητα και να πυκνώσουν τα δρομολόγια.
Παράλληλα θα αναβαθμιστούν 10 παλαιοί συρμοί της Γραμμής 1, ενώ σχεδιάζονται παρεμβάσεις ώστε και οι 24 σταθμοί της γραμμής να είναι πλήρως προσβάσιμοι.
Στο σιδηροδρομικό δίκτυο προβλέπονται επίσης έργα προσβασιμότητας σε 33 σταθμούς.
5.600 φοιτητές και 15 εστίες
Μέσα στο πακέτο υπάρχει και σημαντική παρέμβαση για τη φοιτητική στέγαση.
Προβλέπεται ο εκσυγχρονισμός 15 κτιρίων φοιτητικών εστιών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα και Κομοτηνή.
Το πρόγραμμα αφορά περίπου 5.600 φοιτητές, με τον σχεδιασμό να αντιστοιχεί σε αύξηση της δυναμικότητας κατά 36,5% σε σχέση με τον σημερινό αριθμό φοιτητών που φιλοξενούνται στις συγκεκριμένες εστίες.
100% επιδότηση για 13.200 άτομα με αναπηρία
Ιδιαίτερο κοινωνικό βάρος δίνεται στις παρεμβάσεις προσβασιμότητας.
Το σχέδιο προβλέπει πλήρη, 100% επιδότηση για ηλεκτρικά αμαξίδια, mobility scooters και hand bikes για 13.200 άτομα με αναπηρία.
Προβλέπεται επίσης ειδική δράση για τη μεταφορά μαθητών με αναπηρία σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
4.400 νέοι φορτιστές
Η ηλεκτροκίνηση αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του σχεδίου.
Πέρα από το κοινωνικό leasing και τα ηλεκτρικά ταξί, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις θα μπορούν να αποκτούν ηλεκτρικά επαγγελματικά οχήματα μέσω αγοράς ή μίσθωσης και να εγκαθιστούν ιδιωτικούς φορτιστές.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία 4.400 νέων δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης, με προτεραιότητα σε περιοχές όπου το ιδιωτικό επενδυτικό ενδιαφέρον δεν επαρκεί για την ανάπτυξη σχετικών υποδομών.
Γιατί το 2027 είναι η χρονιά-κλειδί
Το νέο Ταμείο έχει μία ουσιώδη διαφορά από ένα συνηθισμένο πακέτο επιδοτήσεων.
Δεν σχεδιάστηκε μόνο για να χρηματοδοτήσει την πράσινη μετάβαση.
Σχεδιάστηκε και για να αποζημιώσει κοινωνικά εκείνους που κινδυνεύουν να πληρώσουν ακριβότερα αυτή τη μετάβαση.
Από το 2027, όταν θα αρχίσει η εφαρμογή του ETS2 σε κτίρια και οδικές μεταφορές, ένα μέρος του κόστους των εκπομπών άνθρακα θα περάσει στα καύσιμα.
Γι’ αυτό τα 5,3 δισ. κατευθύνονται κατά κύριο λόγο σε ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις: ενεργειακές αναβαθμίσεις για να καταναλώνουν λιγότερο, καθαρότερες μετακινήσεις, κοινωνική κατοικία και άμεσες ενισχύσεις για όσους κινδυνεύουν να επιβαρυνθούν περισσότερο.
Η επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης δημιουργεί αναπόφευκτα το ερώτημα από πού θα έρθει η επόμενη μεγάλη ροή ευρωπαϊκών πόρων προς την ελληνική οικονομία.
Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα δίνει ένα μέρος της απάντησης.
Δεν έχει το μέγεθος του Ταμείου Ανάκαμψης και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αντικαταστάτης του.
Αλλά τα 5,3 δισ. ευρώ έως το 2032, μαζί με το ΕΣΠΑ, τις αγροτικές ενισχύσεις και το υπό σχεδιασμό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, δημιουργούν έναν νέο χρηματοδοτικό διάδρομο για την επόμενη περίοδο.
Ο Κωστής Χατζηδάκης το περιέγραψε ως έναν νέο σημαντικό πυλώνα της οικονομίας μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, με στόχο τα χρήματα να αξιοποιηθούν χωρίς καθυστερήσεις. Ο Νίκος Παπαθανάσης χαρακτήρισε την έγκριση του σχεδίου εθνική επιτυχία, επισημαίνοντας ότι είναι το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα σε πόρους μεταξύ όσων έχει εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον δεν είναι να εγκριθούν τα χρήματα.
Αυτό έγινε.
Είναι να μετατραπούν τα 5,3 δισ. σε σπίτια, χαμηλότερους λογαριασμούς, φθηνότερες μετακινήσεις, καλύτερες συγκοινωνίες και πραγματικές επενδύσεις για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις.
Γιατί μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, η επόμενη μάχη για την ελληνική οικονομία δεν είναι μόνο να εξασφαλίζει ευρωπαϊκούς πόρους.
Είναι να τους κάνει να φαίνονται στην καθημερινότητα.
