Σε μια κίνηση με σοβαρές γεωπολιτικές και ενεργειακές προεκτάσεις, το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει στην πράξη έναν ενισχυμένο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, δημιουργώντας ένα νέο καθεστώς θαλάσσιας επιτήρησης σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους του πλανήτη.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται να επεκτείνει σταδιακά την επιρροή της ακόμη και σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται λειτουργικά με κρίσιμες λιμενικές εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, προκαλώντας έντονη ανησυχία τόσο στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα όσο και στις αγορές πετρελαίου.
Το κλίμα αβεβαιότητας που έχει διαμορφωθεί έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή, με πολλές εταιρείες να αποφεύγουν να ζητήσουν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές αρχές υπό τον φόβο πιθανών αμερικανικών κυρώσεων.
Ως αποτέλεσμα, μεγάλος αριθμός εμπορικών πλοίων κινείται πλέον με εξαιρετική επιφυλακτικότητα ή παραμένει σε αναμονή εντός και πέριξ των Στενών.
Το νέο σύστημα ελέγχου του Ιράν
Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες που εξέδωσε η Τεχεράνη, τα πλοία που επιθυμούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ καλούνται να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και να ακολουθούν προκαθορισμένες διαδρομές γύρω από το νησί Λαράκ.
Το σχέδιο έχει τεθεί υπό την επιτήρηση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι αποκτούν πλέον αυξημένη δυνατότητα παρακολούθησης των εμπορικών διελεύσεων.
Με βάση το νέο σχήμα:
- τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο περνούν βόρεια του νησιού, κοντά στις ιρανικές ακτές,
- ενώ τα εξερχόμενα κινούνται νότια του Λαράκ.
Η πρακτική αυτή μεταφέρει ουσιαστικά τη θαλάσσια κυκλοφορία πιο κοντά στις περιοχές που διεκδικεί το Ιράν και αυξάνει σημαντικά τον επιχειρησιακό του έλεγχο πάνω στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει ορίσει και περιοχές ελεγχόμενης ή περιορισμένης παρακολούθησης ανάμεσα στις λωρίδες κυκλοφορίας.
Ανησυχία για τα λιμάνια των Εμιράτων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η ιρανική «ζώνη ελέγχου» φαίνεται να επηρεάζει λειτουργικά περιοχές που συνδέονται με κρίσιμα λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως το Χορ Φακκάν και η Φουτζέιρα.
Τα δύο λιμάνια έχουν αποκτήσει τεράστια σημασία τα τελευταία χρόνια ως κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας, ειδικά μετά τη μερική αποσυμφόρηση των Στενών του Ορμούζ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και ο αγωγός Habshan–Fujairah, μέσω του οποίου τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξάγουν πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά.
Η επέκταση της ιρανικής επιτήρησης αυξάνει τις πιέσεις γύρω από αυτή τη διαδρομή και δημιουργεί συνθήκες άμεσης γεωπολιτικής πίεσης στις ενεργειακές ροές του Κόλπου.
Πλοία σε αναμονή και “σκιώδης” ναυσιπλοΐα
Ο Ιρανός βουλευτής Σαϊντί υποστήριξε ότι περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή για να λάβουν άδεια εξόδου από την περιοχή, στοιχείο που αποτυπώνει το μέγεθος της αναστάτωσης.
Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά:
- σε μικρά φορτηγά πλοία που εξυπηρετούν το Ιράν,
- αλλά και σε ορισμένα πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών.
Παράλληλα, στοιχεία της Signal Ocean που επικαλείται η Xclusiv Shipbrokers δείχνουν ότι αυτή τη στιγμή στην περιοχή κινούνται συνολικά:
- 186 bulk carriers και tankers,
- εκ των οποίων 128 bulk carriers και 58 δεξαμενόπλοια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι περίπου:
- το 40% των δεξαμενόπλοιων
- και το 11% των bulk carriers
χαρακτηρίζονται ως πλοία που συνδέονται με δίκτυα υπό καθεστώς κυρώσεων.
Παράγοντες της αγοράς σημειώνουν επίσης ότι η πραγματική εικόνα μπορεί να είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς αρκετά πλοία ενδέχεται να κινούνται με απενεργοποιημένα συστήματα AIS λόγω της αυξημένης έντασης.
Οι ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία και η νέα ισορροπία
Την ίδια ώρα, νέα δεδομένα δημιουργεί και η πληροφορία του NBC News ότι η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του εναέριου χώρου της για την επιχείρηση «Freedom».
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, αυτή ήταν μία από τις βασικές αιτίες που οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης.
Η στάση του Ριάντ ερμηνεύεται ως προσπάθεια αποφυγής άμεσης εμπλοκής σε πιθανή στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν, υπό τον φόβο επιθέσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Παράλληλα, αποκαλύπτει και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην προσπάθεια συγκρότησης ενός πλήρως συντονισμένου περιφερειακού μετώπου ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, ο αμερικανικός αποκλεισμός πλοίων που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια παραμένει σε ισχύ, με τις δυνάμεις της CENTCOM να συνεχίζουν επιχειρήσεις επιτήρησης και ελέγχου στην περιοχή.
