Η προστασία των ζώων συντροφιάς στην Ελλάδα έχει αναβαθμιστεί θεσμικά τα τελευταία χρόνια, με αιχμή το νέο νομοθετικό πλαίσιο που εισήγαγε ο Νόμος 4830/2021.

Πρόκειται για μια εκτενή και φιλόδοξη προσπάθεια εκσυγχρονισμού, η οποία επιδιώκει να ρυθμίσει συνολικά το ζήτημα της ευζωίας των ζώων συντροφιάς, καλύπτοντας τόσο τις υποχρεώσεις των ιδιοκτητών-κηδεμόνων όσο και τις ευθύνες της πολιτείας και της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Ωστόσο, η ουσιαστική εικόνα που προκύπτει από την εφαρμογή του νόμου είναι πιο σύνθετη, καθώς αποκαλύπτει ένα διαρκές χάσμα μεταξύ θεσμικής πρόβλεψης και πρακτικής υλοποίησης.

Ο νόμος καθιερώνει ένα σαφές πλαίσιο ευθύνης για τους ιδιοκτήτες-κηδεμόνες κατοικιδίων, εισάγοντας συγκεκριμένες και δεσμευτικές υποχρεώσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η υποχρεωτική ηλεκτρονική ταυτοποίηση μέσω μικροτσίπ και η καταχώριση του ζώου στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, μια ψηφιακή βάση δεδομένων που αποσκοπεί στη διαφάνεια και την ιχνηλασιμότητα.

Επιπλέον, προβλέπεται η υποχρέωση στείρωσης των ζώων συντροφιάς ή, εναλλακτικά, η υποβολή τεκμηριωμένης δήλωσης εξαίρεσης από κτηνίατρο, συνοδευόμενη από την καταβολή ειδικού παραβόλου.

Η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα βασικότερα αίτια του προβλήματος των αδέσποτων, περιορίζοντας τις ανεξέλεγκτες γεννήσεις.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόληψη και την τιμωρία της κακοποίησης. Ο νόμος ορίζει ρητά ότι απαγορεύεται κάθε μορφή βίας, κακομεταχείρισης ή παραμέλησης, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης ζώων σε ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης.

Η έννοια της κακοποίησης δεν περιορίζεται πλέον σε εμφανείς πράξεις βίας, αλλά επεκτείνεται και σε περιπτώσεις χρόνιας παραμέλησης, όπως η έλλειψη τροφής, νερού, κατάλληλου καταλύματος ή κτηνιατρικής φροντίδας.

Σε επίπεδο κυρώσεων, το πλαίσιο είναι ιδιαίτερα αυστηρό: τα διοικητικά πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και τις δεκάδες χιλιάδες ευρώ ανά παράβαση, ενώ για σοβαρές πράξεις κακοποίησης προβλέπονται ποινικές κυρώσεις που μπορεί να ανέλθουν σε κακουργηματικό επίπεδο, με πολυετή κάθειρξη.

Η εγκατάλειψη ζώου αντιμετωπίζεται επίσης ως σοβαρό αδίκημα. Ο νόμος την αναγνωρίζει ως μορφή κακοποίησης, δεδομένου ότι εκθέτει το ζώο σε κινδύνους πείνας, ασθένειας και τραυματισμού.

Παράλληλα, προβλέπεται ότι ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας παραμένει υπεύθυνος για το ζώο μέχρι την επίσημη μεταβίβασή του ή την καταγραφή του ως αδέσποτου μέσω των αρμόδιων διαδικασιών. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να περιοριστεί το φαινόμενο της «ανώνυμης εγκατάλειψης», το οποίο για χρόνια τροφοδοτούσε τον πληθυσμό των αδέσποτων.

Κεντρικό ρόλο στο νέο πλαίσιο διαδραματίζουν οι δήμοι, οι οποίοι αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων. Ο νόμος προβλέπει ότι οι δήμοι οφείλουν να οργανώνουν προγράμματα περισυλλογής, στείρωσης, εμβολιασμού και επανένταξης ή φιλοξενίας των ζώων, καθώς και να δημιουργούν και να λειτουργούν καταφύγια ή να συνεργάζονται με φιλοζωικές οργανώσεις.

Επιπλέον, εισάγεται η υποχρέωση εκπόνησης επιχειρησιακών σχεδίων και η δυνατότητα χρηματοδότησης μέσω κρατικών πόρων. Παρά τις προβλέψεις αυτές, η εφαρμογή εμφανίζει σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά την επικράτεια, με ορισμένους δήμους να επιδεικνύουν οργανωμένη δράση και άλλους να αδυνατούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις, κυρίως λόγω έλλειψης υποδομών και προσωπικού.

Η λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα εργαλεία του νόμου. Μέσω αυτού, καταγράφονται τα στοιχεία των ζώων και των ιδιοκτητών-κηδεμόνων τους, οι κτηνιατρικές πράξεις, καθώς και οι μεταβολές ιδιοκτησίας. Θεωρητικά, το μητρώο επιτρέπει τον εντοπισμό περιπτώσεων εγκατάλειψης και τη διασταύρωση στοιχείων σε περιπτώσεις παραβάσεων.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από την καθολική συμμετοχή των ιδιοκτητών-κηδεμόνων και την ορθή ενημέρωση της βάσης από τους επαγγελματίες του χώρου, γεγονός που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί πλήρως.

Ένα ακόμη σημαντικό πεδίο ρύθμισης αφορά την εκτροφή και εμπορία ζώων συντροφιάς. Ο νόμος θέτει αυστηρούς όρους για τους επαγγελματίες εκτροφείς, απαιτώντας άδειες λειτουργίας, τήρηση κανόνων ευζωίας και καταγραφή των ζώων.

Παράλληλα, επιβάλλει περιορισμούς στις αγγελίες πώλησης, οι οποίες πρέπει να περιλαμβάνουν στοιχεία ταυτοποίησης του ζώου.

Παρά τις διατάξεις αυτές, η παράνομη αγορά εξακολουθεί να υφίσταται, κυρίως μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, όπου η εποπτεία παραμένει περιορισμένη.

Στην πράξη, η εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία πολλαπλών φορέων, συμπεριλαμβανομένων των αστυνομικών αρχών, των εισαγγελικών λειτουργών, των κτηνιατρικών υπηρεσιών και των δήμων.

Οι καταγγελίες για κακοποίηση ζώων έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποδίδεται τόσο στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης όσο και στη βελτίωση των μηχανισμών αναφοράς. Ωστόσο, η πορεία των υποθέσεων μέσα στο δικαστικό σύστημα παραμένει συχνά αργή, ενώ η τελική επιβολή ποινών δεν είναι πάντα ανάλογη της σοβαρότητας των πράξεων.

Το ζήτημα των αδέσποτων εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Παρά τις θεσμικές παρεμβάσεις, ο αριθμός των ζώων που ζουν στους δρόμους παραμένει υψηλός, ιδιαίτερα σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα. Η κατάσταση αυτή αποδίδεται σε συνδυασμό παραγόντων, όπως η ανεπαρκής εφαρμογή της υποχρεωτικής στείρωσης, η εγκατάλειψη ζώων και οι περιορισμένες δυνατότητες των δήμων να διαχειριστούν το πρόβλημα σε μεγάλη κλίμακα.

Συνολικά, το θεσμικό πλαίσιο που διέπει την προστασία των ζώων συντροφιάς στην Ελλάδα είναι πλέον σαφώς πιο αυστηρό και ολοκληρωμένο σε σχέση με το παρελθόν.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο με βάση τις διατάξεις που περιλαμβάνει, αλλά κυρίως από τον βαθμό εφαρμογής τους στην καθημερινότητα.

Εκεί όπου ο νόμος συναντά τις διοικητικές δυνατότητες, τις κοινωνικές αντιλήψεις και τις πρακτικές συνθήκες, διαμορφώνεται η πραγματική εικόνα της προστασίας των ζώων.

Και σε αυτό το πεδίο, παρά την πρόοδο, παραμένουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, τα οποία συνιστούν όχι μόνο πρόκληση για την πολιτεία, αλλά και κρίσιμο αντικείμενο δημοσιογραφικής διερεύνησης.

Διαβάστε ακόμη: