Παραμονή της 28ης Οκτωβρίου του 1941, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος στάθηκε μπροστά στους φοιτητές της Νομικής και μίλησε για την Ελευθερία, αψηφώντας το κλίμα φόβου της Κατοχής. Μια ιστορική ομιλία που ξεσήκωσε το αμφιθέατρο, του κόστισε τη θέση του στο Πανεπιστήμιο και έμεινε στην ιστορία ως πράξη αντίστασης.

Ήταν 27 Οκτωβρίου 1941. Η Αθήνα βρισκόταν κάτω από τη γερμανική Κατοχή και η πρώτη επέτειος του ιστορικού «Όχι» πλησίαζε. Οι Έλληνες ζούσαν μέσα στον φόβο και τη στέρηση, ενώ ακόμη και μια δημόσια αναφορά στην εθνική επέτειο μπορούσε να προκαλέσει την αντίδραση των κατοχικών αρχών.

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό κλίμα, ένας καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών αποφάσισε να στείλει το δικό του μήνυμα.

Ήταν ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, καθηγητής Φιλοσοφίας του Δικαίου και μετέπειτα Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Το σημείωμα που έβαλε τα θεμέλια μιας ιστορικής στιγμής

Λίγες ημέρες πριν από την 28η Οκτωβρίου, ο Τσάτσος είχε ενημερώσει τους φοιτητές του ότι δεν θα πραγματοποιούσε το μάθημά του ανήμερα της επετείου.

Η κίνηση αυτή δεν πέρασε απαρατήρητη.

Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου τού ζήτησε να πραγματοποιήσει κανονικά τη διδασκαλία και να αποχωρήσει από την αίθουσα εάν οι φοιτητές επιχειρούσαν κάποια επετειακή εκδήλωση.

Ο Τσάτσος, όμως, επέλεξε έναν διαφορετικό δρόμο.

Στις 27 Οκτωβρίου συγκέντρωσε τους φοιτητές στο κεντρικό αμφιθέατρο της Νομικής, στην οδό Σόλωνος, και αντί για ένα συνηθισμένο μάθημα μίλησε για τις θεμελιώδεις αρχές του Δικαίου, την κοινωνική δικαιοσύνη και την Ελευθερία.

«Την αρχή της Ελευθερίας»: Η φράση που συγκλόνισε τους φοιτητές

Ανάμεσα στους νέους που παρακολουθούσαν την ομιλία βρισκόταν και ο μετέπειτα καθηγητής και πολιτικός Αλέξανδρος Μαγκάκης.

Χρόνια αργότερα θα περιέγραφε τη συγκλονιστική στιγμή κατά την οποία ο καθηγητής έφτασε στο κορυφαίο σημείο του λόγου του.

Ο Τσάτσος μίλησε για μια αρχή που δεν μπορούσε να αποδειχθεί μόνο με επιχειρήματα, αλλά απαιτούσε πίστη: την Ελευθερία.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μαγκάκη, η αναφορά αυτή προκάλεσε μια αυθόρμητη έκρηξη ενθουσιασμού.

Οι φοιτητές σηκώθηκαν, χειροκρότησαν και εξέφρασαν δημόσια τη συγκίνησή τους.

Σε μια Αθήνα όπου η ελεύθερη έκφραση είχε περιοριστεί δραματικά, το αμφιθέατρο της Νομικής έγινε για λίγη ώρα ένας χώρος αντίστασης.

Το τίμημα: Απολύθηκε από το Πανεπιστήμιο

Η αντίδραση της κατοχικής κυβέρνησης ήταν άμεση.

Την επόμενη ημέρα, στις 28 Οκτωβρίου 1941, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος απολύθηκε από το Πανεπιστήμιο, με την πράξη του να χαρακτηρίζεται από τις αρχές ως ασύνετη.

Η απόλυσή του συνοδεύτηκε από την απώλεια μισθολογικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων.

Ωστόσο, η ομιλία του είχε ήδη αφήσει το αποτύπωμά της.

Οι φοιτητές συνέχισαν να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και κινητοποιήσεις για την επέτειο, σε μια περίοδο κατά την οποία διαμορφώνονταν οι πρώτες οργανωμένες μορφές φοιτητικής αντίστασης στην κατεχόμενη Αθήνα.

Ο καθηγητής που έγινε Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Μετά την Απελευθέρωση, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος επέστρεψε στην πανεπιστημιακή και δημόσια ζωή.

Στη συνέχεια ανέλαβε υπουργικά αξιώματα και ακολούθησε μια μακρά πολιτική διαδρομή, η οποία κορυφώθηκε το 1975, όταν εξελέγη Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η θητεία του ολοκληρώθηκε το 1980, ενώ έφυγε από τη ζωή το 1987.

Παρά τη σημαντική πολιτική και ακαδημαϊκή του πορεία, εκείνη η ομιλία του Οκτωβρίου του 1941 παραμένει μία από τις χαρακτηριστικότερες στιγμές της ζωής του.

Ογδόντα πέντε χρόνια αργότερα, η ιστορία του καθηγητή που αρνήθηκε να σιωπήσει υπενθυμίζει ότι η αντίσταση δεν γράφεται μόνο στα πεδία των μαχών. Μερικές φορές ξεκινά από ένα πανεπιστημιακό αμφιθέατρο, με μια λέξη που κανένας κατακτητής δεν μπορεί να καταργήσει: Ελευθερία.

Διαβάστε ακόμη: