Η ανθρωπότητα μπορεί σήμερα να επικοινωνεί σε περίπου 7.500 γλώσσες, όμως πριν από λίγες χιλιάδες χρόνια ο αριθμός αυτός ήταν εντυπωσιακά μεγαλύτερος.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, ο πλανήτης ίσως γνώρισε μια πραγματική «χρυσή εποχή» γλωσσικής ποικιλίας, κατά την οποία οι άνθρωποι μιλούσαν από 30.000 έως και περισσότερες από 75.000 διαφορετικές γλώσσες.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα, δημογραφικά στοιχεία και ανθρωπολογικά δεδομένα για να ανασυνθέσουν την εξέλιξη των γλωσσών κατά τα τελευταία 12.000 χρόνια, από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων έως σήμερα.
Επειδή δεν υπάρχουν επαρκείς γραπτές μαρτυρίες για τις περισσότερες προϊστορικές γλώσσες, η ομάδα βασίστηκε σε δεδομένα από 171 σύγχρονες κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών και σε εκτιμήσεις για τον πληθυσμό της εποχής.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι πριν από περίπου 12.000 χρόνια υπήρχαν 4.500 έως 6.200 γλώσσες. Με την εμφάνιση της γεωργίας, τη δημιουργία μόνιμων οικισμών και τη σταδιακή αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού, οι κοινότητες έγιναν πολυάριθμες αλλά παρέμειναν σχετικά απομονωμένες μεταξύ τους. Αυτές οι συνθήκες ευνόησαν τη δημιουργία χιλιάδων νέων γλωσσών, με την κορύφωση της γλωσσικής ποικιλίας να τοποθετείται μεταξύ του 1000 π.Χ. και του 1000 μ.Χ.
Όταν η ανθρωπότητα είχε δεκάδες χιλιάδες διαφορετικές διαλέκτους
Ωστόσο, η εικόνα αυτή άλλαξε δραματικά. Η επέκταση μεγάλων αυτοκρατοριών, όπως και αργότερα η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, επέβαλαν κυρίαρχες γλώσσες σε βάρος μικρότερων τοπικών ιδιωμάτων. Πολλές κοινότητες αφομοιώθηκαν, μετακινήθηκαν βίαια ή εγκατέλειψαν τη μητρική τους γλώσσα, οδηγώντας χιλιάδες γλώσσες στην εξαφάνιση.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η απώλεια της γλωσσικής ποικιλίας είχε ξεκινήσει ήδη πριν από περισσότερα από 1.000 χρόνια, πολύ πριν από την αποικιοκρατική περίοδο.
Ανάμεσα στις γλώσσες που χάθηκαν συγκαταλέγονται τα Σουμεριακά, τα Χεττιτικά, τα Ακκαδικά, η Ετρουσκική, πολλές γλώσσες της αρχαίας Αιγύπτου και της αρχαίας Κίνας, καθώς και διάφορες αφρικανικές γλώσσες με χαρακτηριστικούς ήχους «κλικ». Άλλες, όπως τα Λατινικά, δεν εξαφανίστηκαν πλήρως, αλλά εξελίχθηκαν σε νέες γλώσσες, μεταξύ των οποίων τα Ιταλικά, τα Ισπανικά και τα Γαλλικά.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, κάθε γλώσσα αποτελεί φορέα ιστορίας, γνώσης και πολιτισμού. Μέσα από αυτήν διατηρούνται πληροφορίες για τον τρόπο ζωής, τη διατροφή, τις παραδόσεις και την κοσμοαντίληψη των ανθρώπων που τη μιλούν. Η απώλεια μιας γλώσσας ισοδυναμεί με την απώλεια ενός μοναδικού κομματιού της ανθρώπινης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σήμερα περίπου οι μισές από τις γλώσσες που εξακολουθούν να μιλιούνται θεωρούνται απειλούμενες, ενώ οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού χρησιμοποιεί μόλις το 10% των γλωσσών του κόσμου. Με αρκετές γλώσσες να εξαφανίζονται κάθε χρόνο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστικές προσπάθειες διατήρησης, η γλωσσική ποικιλία της ανθρωπότητας θα συνεχίσει να συρρικνώνεται τις επόμενες δεκαετίες.
