Τουλάχιστον 35.000 περισσότεροι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των τεσσάρων διαδοχικών καυσώνων που έσπασαν κάθε ρεκόρ στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι, σε σύγκριση με τον αριθμό που θα αναμενόταν κανονικά, σύμφωνα με ατελή στοιχεία που προέρχονται από μόλις το ήμισυ της ηπείρου.
Η υπερβολική θνησιμότητα μόνο σε τρεις από τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ – τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία – έχει ήδη ξεπεράσει τις 25.000, σύμφωνα με τα προσωρινά εθνικά στοιχεία, και οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο αριθμός των θυμάτων θα αυξηθεί σημαντικά μόλις συγκεντρωθούν τα συνολικά στοιχεία του Αυγούστου.
Αύξηση θανάτων σε αρκετές χώρες στην Ευρώπη
Οι διαδοχικοί καύσωνες που έπληξαν τη Δυτική Ευρώπη από τον Μάιο και μετά έσπασαν όλα τα ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασίας σε εκατοντάδες μετεωρολογικούς σταθμούς, ενώ η Γαλλία κατέγραψε την υψηλότερη μέση ημερήσια θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ στη χώρα.
Στη Γερμανία, τα ρεκόρ έσπασαν για τρεις συνεχόμενες ημέρες στα τέλη Ιουνίου, όταν 46 σταθμοί ξεπέρασαν τους 40 °C, ενώ η Ισπανία υπέστη επίμονες υψηλές θερμοκρασίες άνω των 42 °C. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη καθιστά τέτοια ακραία φαινόμενα πιο συχνά και έντονα.
Ο αριθμός των θανάτων είναι υψηλότερος στη Γερμανία, η οποία στα τέλη της περασμένης εβδομάδας ανέφερε περίπου 14.000 θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη από τις 6 Απριλίου έως τις 9 Αυγούστου. Ο οργανισμός δημόσιας υγείας Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI) ανέφερε ότι 9.600 άτομα είχαν πεθάνει μόνο την εβδομάδα από 22 έως 28 Ιουνίου.
Τα συστηματικά καταγεγραμμένα στοιχεία για την υπερβολική θνησιμότητα σε επίπεδο ΕΕ, τα οποία είναι διαθέσιμα από το 2008, δείχνουν ότι η μόνη άλλη καλοκαιρινή εβδομάδα κατά την οποία καταγράφηκε υψηλότερο ποσοστό επιπλέον θανάτων ήταν τον Ιούλιο του 2022, όταν ο Covid-19 ήταν ακόμα ενεργός.
Αυτό το καλοκαίρι ήταν μακράν το χειρότερο όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη στη Γερμανία από τότε που άρχισαν να καταγράφονται τα στοιχεία. Το προηγούμενο υψηλό ρεκόρ στην πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της ΕΕ ήταν 8.900 το 2018. Οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη κατά τη διάρκεια κανονικών καλοκαιριών συχνά δεν ξεπερνούν τους 2.000, σύμφωνα με το RKI.
Στοιχεία από το σύστημα παρακολούθησης της θνησιμότητας του Ινστιτούτου Υγείας «Carlos III» υποδεικνύουν ότι 4.947 θάνατοι στην Ισπανία μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη από τον Μάιο έως αυτή την εβδομάδα, καθιστώντας το 2026 τη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην Ισπανία όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, ξεπερνώντας τους 4.520 που καταγράφηκαν το 2022.
Οι διάφορες χώρες υπολογίζουν και παρουσιάζουν τα στοιχεία τους με διαφορετικούς τρόπους. Η Ισπανία και η Γερμανία εκτιμούν σε πραγματικό χρόνο τον αριθμό των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη, συγκρίνοντας τις ημερήσιες θερμοκρασίες και τα ποσοστά θνησιμότητας για να υπολογίσουν τους θανάτους που αποδίδονται στη ζέστη.
Τέτοιες εκτιμήσεις είναι απαραίτητες, καθώς η ζέστη σπάνια αναφέρεται ως άμεση αιτία θανάτου. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ζέστη επιδεινώνει προϋπάρχουσες παθήσεις, όπως αναπνευστικές ή καρδιαγγειακές παθήσεις, και τα θύματα πεθαίνουν από καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο ή νεφρική ανεπάρκεια.
Η τελική απόδοση ευθύνης μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες, και πολλές χώρες δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει στοιχεία ακόμη και για τις αρχές Αυγούστου. Ο Καρλ Λάουτερμπαχ, πρώην υπουργός Υγείας της Γερμανίας, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι τα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί μέχρι στιγμής πιθανότατα θα αποδειχθούν υποτιμημένα.
Οι «μαύροι» απολογισμοί
Η Γαλλία, όπου περισσότεροι από 500 μετεωρολογικοί σταθμοί κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 40 °C και σε κάποιο στάδιο το 98% της χώρας βρισκόταν υπό προειδοποίηση καύσωνα, ανακοινώνει αρχικά τον αριθμό των υπερβολικών θανάτων «από όλες τις αιτίες» και αργότερα την οριστική απόδοση των θανάτων.
Η εθνική υγειονομική υπηρεσία της χώρας ανέφερε την περασμένη εβδομάδα ότι οι υπερβολικοί θάνατοι «από όλες τις αιτίες» μεταξύ τέλη Μαΐου και 22 Ιουλίου ανήλθαν σε 7.300. Τα στοιχεία για τον Αύγουστο δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα και τα αρχικά δεδομένα βασίζονταν σε ηλεκτρονικά πιστοποιητικά θανάτου, τα οποία αντιπροσωπεύουν μόνο το 80% της συνολικής θνησιμότητας, ανέφερε η υπηρεσία.
Η Ιταλία, της οποίας το εθνικό σύστημα παρακολούθησης του καύσωνα βασίζεται σε τοπικά δημοτικά στοιχεία — γεγονός που σημαίνει ότι συχνά παρουσιάζει σημαντικές καθυστερήσεις —, έχει μέχρι στιγμής ανακοινώσει μόνο ελλιπείς δείκτες σε πραγματικό χρόνο και όχι έναν ενοποιημένο εθνικό αριθμό θανάτων.
Τα μοντέλα υποδεικνύουν ότι μόνο μεταξύ 22 και 28 Ιουνίου πέθαναν 2.700 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο, ενώ οι επιδημιολόγοι έχουν δηλώσει ότι ο συνολικός αριθμός θανάτων που αποδίδονται στη ζέστη στη χώρα θα κυμαίνεται πιθανώς μεταξύ 5.000 και 8.000 μέχρι τη στιγμή που θα καταγραφεί επίσημα.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν ήδη αναφερθεί σε υπερβολικό αριθμό θανάτων περιλαμβάνουν το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η υπηρεσία υγειονομικής ασφάλειας δήλωσε τον Ιούλιο ότι τα μοντέλα της υποδείκνυαν ότι οι καύσωνες του Μαΐου και του Ιουνίου είχαν ως αποτέλεσμα 2.877 θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη στην Αγγλία.
Το Βέλγιο ανέφερε ότι τα προκαταρκτικά του στοιχεία δείχνουν αύξηση της θνησιμότητας κατά 39% μεταξύ 18 και 29 Ιουνίου, που αντιστοιχεί σε 1.222 επιπλέον θανάτους, ενώ η Ολλανδία δήλωσε ότι τουλάχιστον 900 περισσότερα άτομα από το συνηθισμένο πέθαναν μεταξύ 22 Ιουνίου και 5 Ιουλίου.
Μια ταχεία μελέτη μοντελοποίησης που επικαλείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι 1.070 περισσότερα άτομα από το συνηθισμένο πέθαναν στην Πολωνία κατά τη διάρκεια του κύματος καύσωνα στα τέλη Ιουνίου, ενώ τα στοιχεία της ελβετικής αρχής δημόσιας υγείας υποδηλώνουν 220 επιπλέον θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη την ίδια εβδομάδα.
Προκαταρκτικά στοιχεία από το Λουξεμβούργο, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Δανία δείχνουν περίπου 40 επιπλέον θανάτους σε καθεμία από αυτές τις χώρες. Το Agence France-Presse υπολόγισε ότι περιοχές όπου κατοικούν πάνω από 80 εκατομμύρια Ευρωπαίοι παρουσίασαν θερμοκρασίες άνω των 40 °C αυτό το καλοκαίρι.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέφερε τον Μάιο ότι η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στην ευρωπαϊκή περιφέρειά του είχε αυξηθεί κατά περισσότερο από 30% τα τελευταία 20 χρόνια και ότι αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης και της γήρανσης του πληθυσμού.
