Αν κοιτάξει κανείς πίσω, στο όχι και τόσο μακρινό 2019, οι συναντήσεις κορυφής Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ είχαν μια συγκεκριμένη οσμή: μύριζαν υδρογονάνθρακες. Οι χάρτες στα τραπέζια ήταν γεμάτοι με πολύχρωμες γραμμές υποθαλάσσιων αγωγών και τα χαμόγελα των ηγετών στηρίζονταν στην φιλόδοξη –ίσως και υπερφιλόδοξη– υπόσχεση ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα γινόταν η νέα ενεργειακή δεξαμενή που θα ζέσταινε την Ευρώπη, παρακάμπτοντας τη Ρωσία.

Όμως τη, Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου, η εικόνα στην Ιερουσαλήμ ήταν ριζικά διαφορετική. Το φυσικό αέριο παρέμεινε στην ατζέντα, αλλά πλέον αντιμετωπίζεται ως ένα καύσιμο μετάβασης, ένα εμπορικό προϊόν και όχι ως ο μοναδικός γεωπολιτικός μοχλός. Το κυρίως πιάτο στη συνάντηση Μητσοτάκη – Νετανιάχου – Χριστοδουλίδη ήταν το ηλεκτρικό ρεύμα και το «επιδόρπιο» ήταν οι πύραυλοι.

Η τελευταία τριμερής επισημοποίησε μια σιωπηρή μεταστροφή ετών, η οποία συντελέστηκε υπό την πίεση των πολέμων στη γειτονιά μας:

Το σχήμα «3+1» δεν είναι πλέον ένα φόρουμ ενεργειακής διπλωματίας. Έχει μεταλλαχθεί σε μια de facto αμυντική συμμαχία υποδομών. Και ακριβώς εδώ ξεκινά ο μεγάλος πονοκέφαλος για την Τουρκία.

Η οικονομία του πολέμου: Το καλώδιο ως «ομφάλιος λώρος»

Για να κατανοήσουμε τη νέα γεωμετρία, πρέπει να δούμε πέρα από τις τεχνικές λεπτομέρειες του Great Sea Interconnector (GSI). Ο μεγάλος πρωταγωνιστής δεν είναι πια ο θνησιγενής αγωγός EastMed, αλλά το καλώδιο. Γιατί όμως αυτή η αλλαγή είναι γεωστρατηγική και όχι απλά τεχνοκρατική;

Το Ισραήλ, βιώνοντας την «οικονομία του πολέμου» με ένταση την τελευταία διετία, έχει συνειδητοποιήσει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης. Το Ισραήλ λειτουργεί ως «ενεργειακή νησίδα». Είναι αποκομμένο από τους γείτονές του.

Αν σε μια κλιμάκωση χτυπηθούν οι κεντρικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας, η χώρα κινδυνεύει με ολικό μπλακ άουτ, παραλύοντας την οικονομία και την άμυνά της.

Εδώ μπαίνει η Ελλάδα και η Κύπρος. Μέσω του GSI, το Ισραήλ αγοράζει μια «πρίζα ασφαλείας» προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πρόκειται απλώς για εμπόριο κιλοβατώρων. Πρόκειται για την εξασφάλιση εφεδρείας. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το γεωπολιτικό μέρισμα είναι τεράστιο: η ασφάλεια του καλωδίου γίνεται αυτομάτως και ισραηλινή υπόθεση. Όταν το ρεύμα του Τελ Αβίβ περνάει από τον βυθό της Κύπρου, το Ισραήλ έχει κάθε λόγο να διασφαλίσει ότι η Κύπρος είναι απροσπέλαστη.

Η «ισραηλινοποίηση» της ελληνικής αεράμυνας

Η πιο κρίσιμη και λιγότερο προβεβλημένη πτυχή της σημερινής συνάντησης, ωστόσο, ήταν η συζήτηση για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» (Achilles Shield) και η προμήθεια συστημάτων όπως οι πύραυλοι PULS. Η Ελλάδα, αναλύοντας τα διδάγματα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής, αντιλαμβάνεται ότι η αεράμυνα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση ύπαρξης απέναντι σε μαζικές επιθέσεις drones και πυραύλων.

Η Αθήνα επιλέγει να «ψωνίσει» ισραηλινή ασφάλεια δημιουργώντας, ουσιαστικά, διαλειτουργικότητα. Με την Κύπρο και την Ελλάδα να εντάσσουν ισραηλινά συστήματα στο οπλοστάσιό τους, δημιουργείται ένας ενιαίος θόλος αεράμυνας που εκτείνεται από τα Υψίπεδα του Γκολάν μέχρι την Κέρκυρα. Τα ραντάρ «μιλούν» την ίδια γλώσσα, τα δεδομένα ανταλλάσσονται σε πραγματικό χρόνο. Αυτή η ψηφιακή ενοποίηση του πεδίου μάχης είναι που αλλάζει τις ισορροπίες, πολύ περισσότερο από την αγορά μεμονωμένων μονάδων.

Ο τουρκικός εφιάλτης: Περικύκλωση και αποκλεισμός

Εδώ φτάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα: Πώς διαβάζει η Άγκυρα τη σημερινή εικόνα στην Ιερουσαλήμ;

Η Τουρκία βλέπει στη συνάντηση αυτή την υλοποίηση των χειρότερων φόβων της: την «Περικύκλωση». Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» στηρίχθηκε στην ιδέα ότι η Τουρκία θα είναι ο κυρίαρχος ρυθμιστής στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι κανένα μεγάλο ενεργειακό έργο δεν θα μπορεί να γίνει χωρίς τη συγκατάθεσή της ή τη διέλευσή του από το έδαφός της.

Η σημερινή πραγματικότητα διαψεύδει αυτό το αφήγημα με τρεις τρόπους:

1. Παράκαμψη της γεωγραφίας: Ο Great Sea Interconnector και η αμυντική συνεργασία δημιουργούν έναν άξονα που παρακάμπτει πλήρως την Τουρκία. Η Άγκυρα βλέπει να χτίζεται μια αρχιτεκτονική υποδομών (καλώδια, λιμάνια, ραντάρ) ακριβώς έξω από τα χωρικά της ύδατα, στην οποία η ίδια δεν έχει κανένα λόγο και κανένα όφελος. Είναι ο ορισμός του γεωπολιτικού αποκλεισμού.
2. Η αποτυχία της «επίθεσης φιλίας»: Το τελευταίο διάστημα, η τουρκική διπλωματία υπό τον Χακάν Φιντάν προσπάθησε να διαρρήξει τον άξονα Ελλάδας-Αιγύπτου και Ισραήλ-Κύπρου, προσεγγίζοντας το Κάιρο. Ωστόσο, η σημερινή τριμερής, σε συνδυασμό με τις συνεχείς ροές αερίου από το Ισραήλ προς την Αίγυπτο, αποδεικνύουν ότι οι δεσμοί αυτοί είναι δομικοί και όχι ευκαιριακούς. Ο Αλ Σίσι μπορεί να συνομιλεί με τον Ερντογάν, αλλά η ενεργειακή ασφάλεια της Αιγύπτου εξαρτάται από το Ισραήλ και η στρατηγική της συνεργασία με την Ελλάδα παραμένει ακλόνητη. Η Τουρκία συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να «εξαγοράσει» τη διάλυση της συμμαχίας της Ανατολικής Μεσογείου.
3. Το ισοζύγιο ισχύος: Η είσοδος προηγμένων ισραηλινών οπλικών συστημάτων στο ελληνικό και κυπριακό οπλοστάσιο (PULS, Spike NLOS, και πιθανώς Arrow στο μέλλον) ακυρώνει εν μέρει το ποσοτικό πλεονέκτημα της Τουρκίας. Η Άγκυρα γνωρίζει καλά τις δυνατότητες της ισραηλινής τεχνολογίας. Η προοπτική να βρεθεί αντιμέτωπη με μια πολυστρωματική αεράμυνα στα δυτικά και νότια σύνορά της, την ώρα που το δικό της πρόγραμμα αεροσκαφών (KAAN) είναι ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης και οι S-400 παραμένουν αγκάθι στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, δημιουργεί έντονη ανασφάλεια.
4. Η αντίδραση της «πληγωμένης αρκούδας»

Τι πρέπει να περιμένουμε από την Τουρκία; Η ιστορία διδάσκει ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται παθητικά τα τετελεσμένα.

• Όξυνση στη ρητορική και στο πεδίο: Είναι εξαιρετικά πιθανό να δούμε το επόμενο διάστημα μια επιστροφή στην πολιτική των NAVTEX. Η Τουρκία θα προσπαθήσει να αμφισβητήσει στην πράξη τις περιοχές από τις οποίες θα περάσει το καλώδιο του GSI, επικαλούμενη το παράνομο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο. Ο στόχος της θα είναι να αυξήσει το «ρίσκο ασφάλισης» του έργου, καθιστώντας το οικονομικά ασύμφορο για τους επενδυτές.
• Υβριδικές απειλές: Δεδομένης της σημασίας των υποθαλάσσιων υποδομών, η απειλή δεν θα έρθει απαραίτητα από φρεγάτες. Η χρήση «ερευνητικών» πλοίων, η παρενόχληση των πλοίων πόντισης καλωδίων ή ακόμα και κυβερνο-επιθέσεις στα δίκτυα διαχείρισης ενέργειας είναι σενάρια που οι επιτελείς σε Αθήνα και Τελ Αβίβ εξετάζουν πλέον σοβαρά.

Συμπέρασμα: Η νέα αρχιτεκτονική

Την περασμένη Δευτέρα στην Ιερουσαλήμ δεν υπογράφηκε απλώς μια συμφωνία. Θεμελιώθηκε μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η Ελλάδα παύει να είναι απλώς ο «καλός γείτονας» και γίνεται ο απαραίτητος εταίρος επιβίωσης για το Ισραήλ. Το Ισραήλ αγοράζει «Στρατηγικό Βάθος» –χρησιμοποιώντας τον ελληνικό εναέριο και θαλάσσιο χώρο για να αναπνεύσει– και η Ελλάδα αγοράζει τεχνολογική υπεροχή.

Η Τουρκία, παρακολουθώντας τις εξελίξεις, αντιλαμβάνεται ότι ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της. Όσο προχωρά η διασύνδεση των δικτύων και η εγκατάσταση των πυραύλων, τόσο παγιώνεται μια πραγματικότητα που την αφήνει στο περιθώριο της Μεσογείου. Και μια απομονωμένη περιφερειακή δύναμη είναι συχνά μια πιο απρόβλεπτη και επικίνδυνη δύναμη. Η γεωστρατηγική σκακιέρα μόλις έγινε πιο περίπλοκη και το παιχνίδι πιο σκληρό.

Πώς είδε η αγορά και το έξυπνο χρήμα την τριμερή συμφωνία

Το χρήμα την επόμενη μέρα ψήφισε «Ναι» στον Άξονα, αλλά με συγκεκριμένες τοποθετήσεις. Δεν ανέβηκαν όλα. Ανέβηκαν αυτά που «κουμπώνουν» στη γεωστρατηγική στροφή που περιγράψαμε. Ορίστε η ακτινογραφία της αγοράς (Market Intelligence Report):

1. Αθήνα (ASE): Το ράλι των καλωδίων και των υποδομών

Στο Χρηματιστήριο Αθηνών, η είδηση της «πολιτικής κλειδώματος» του Great Sea Interconnector (GSI) έδωσε ξεκάθαρο σήμα σε συγκεκριμένους τίτλους.

• Cenergy Holdings (CENER): Ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής. Το χρήμα βλέπει ότι η πολιτική δέσμευση για το καλώδιο σημαίνει εγγυημένο ανεκτέλεστο έργων (backlog) δισεκατομμυρίων για τα επόμενα χρόνια. Η μετοχή κινείται ανοδικά, καθώς οι θεσμικοί προεξοφλούν ότι τα Ελληνικά Καλώδια θα είναι ο βασικός προμηθευτής σε ένα έργο που πλέον έχει την «ομπρέλα» του Ισραηλινού στρατού για την ασφάλειά του.
• ΑΔΜΗΕ (ADMIE): Ως ο φορέας υλοποίησης του έργου, η μετοχή «τσιμπάει». Οι επενδυτές βλέπουν ότι το ρίσκο του έργου μειώνεται. Όταν ο Νετανιάχου λέει «το θέλω για την επιβίωσή μου», το γεωπολιτικό ρίσκο ακύρωσης του έργου (λόγω Τουρκίας) ελαχιστοποιείται στα μάτια των funds. Το έργο θεωρείται πλέον «Too Big (and Strategic) to Fail».
• METLEN (πρώην Mytilineos) & ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: Ήπια άνοδος. Το χρήμα εδώ βλέπει τη γενικότερη εικόνα: Η Ελλάδα γίνεται ενεργειακός κόμβος σταθερότητας. Αυτό σημαίνει φθηνότερο ρεύμα μακροπρόθεσμα και περισσότερα έργα υποδομής (λιμάνια, δίκτυα) που θα χρειαστούν οι κατασκευαστικοί βραχίονες αυτών των ομίλων.

2. Τελ Αβίβ (TASE): Άμυνα και Tech

Στο Ισραήλ, το κλίμα είναι πιο πολεμικό, αλλά η συμφωνία έδωσε ανάσα στον δείκτη TA-35.

• Elbit Systems: Αν και διαπραγματεύεται και στον NASDAQ, η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία είναι ο μεγάλος κερδισμένος. Η συζήτηση για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τους πυραύλους PULS στην Ελλάδα/Κύπρο σημαίνει εξαγωγικά συμβόλαια. Το «έξυπνο χρήμα» βλέπει ότι το Ισραήλ ανοίγει μια μόνιμη αγορά στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας. Δεν είναι μια εφάπαξ πώληση, είναι συμβόλαια συντήρησης και αναβάθμισης για δεκαετίες.
• Ενεργειακές μετοχές (NewMed Energy κ.α.): Εδώ η αντίδραση ήταν μικτή προς θετική. Παρόλο που το αέριο πέρασε σε δεύτερη μοίρα πολιτικά, η σταθερότητα που προσφέρει η συμμαχία εγγυάται ότι οι πλατφόρμες εξόρυξης θα συνεχίσουν να λειτουργούν υπό την προστασία μιας ενισχυμένης περιφερειακής αεράμυνας.

3. Η Αγορά Ομολόγων (Το «Risk Premium»)

Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο.

• Τα ελληνικά ομόλογα (GGBs) παραμένουν σταθερά, αλλά τα spreads με τα γερμανικά δείχνουν ότι οι αγορές δεν φοβούνται «θερμό επεισόδιο» αύριο το πρωί.
• Τα ισραηλινά CDS (ασφάλιστρα κινδύνου) έδειξαν μια ελαφριά αποκλιμάκωση. Οι διεθνείς επενδυτές βλέπουν την ενεργειακή διασύνδεση με την Ευρώπη ως μια «βαλβίδα ασφαλείας» που μειώνει το ρίσκο κατάρρευσης της ισραηλινής οικονομίας σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου.

4. Τι «ψιθυρίζουν» τα Hedge Funds;

Υπάρχει μια νέα αφήγηση (narrative) που κυκλοφορεί στα reports των ξένων οίκων για την περιοχή μας:

«Long Greece/Cyprus Infrastructure – Short Turkish Lira volatility».

Δηλαδή; Ποντάρουν ότι οι υποδομές στην Ελλάδα και την Κύπρο θα ενισχυθούν με ευρωπαϊκά και αμερικανικά λεφτά (λόγω γεωπολιτικής σημασίας), ενώ περιμένουν ότι η Τουρκία, αν αντιδράσει σπασμωδικά (NAVTEX, εντάσεις), θα πληγώσει ξανά το δικό της νόμισμα και την επενδυτική της βαθμίδα.

Συμπέρασμα της αγοράς: Οι αγορές λένε ότι η συμφωνία είναι Solid (Στέρεη). Δεν βλέπουν «φούσκα» ανακοινώσεων, αλλά συμβόλαια που θα υπογραφούν. Το χρήμα μετακινείται από την «υπόσχεση των αγωγών» στη «βεβαιότητα των καλωδίων και των όπλων».

Τι σημαίνει η συμφωνία για την τσέπη μας

Ας αφήσουμε τους διπλωματικούς εναγκαλισμούς και ας ανοίξουμε το «πορτοφόλι»: «Ωραία η γεωπολιτική, αλλά πόσο θα πληρώσω την κιλοβατώρα;».

Η απάντηση για την επόμενη 5ετία (2026-2030) δεν είναι μονολεκτική. Είναι ένα «παιχνίδι» δύο ταχυτήτων. Το GSI θα λειτουργήσει ως «αντικραδασμικό» για τις τιμές, αλλά έχει ένα αρχικό κόστος εισόδου.

Ας το σπάσουμε σε «λιανική» (καταναλωτής) και «χονδρική» (βιομηχανία).

1. Ο καταναλωτής: Το κόστος πριν το όφελος

Για τον μέσο Έλληνα πολίτη, η επίδραση του GSI θα έρθει σε δύο φάσεις:

• Φάση Α: Η περίοδος κατασκευής (2026-2027/28)
  • Τι θα δούμε: Πιθανή μικρή αύξηση στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις (στις χρεώσεις ΑΔΜΗΕ στον λογαριασμό σου).
  • Γιατί: Ένα έργο 1,9 δισ. ευρώ πρέπει να αποπληρωθεί. Αν και μεγάλο μέρος καλύπτεται από επιδοτήσεις της Ε.Ε., ένα μέρος του CAPEX (κεφαλαιουχικές δαπάνες) ανακτάται μέσω των τελών χρήσης δικτύου.
  • Η «παγίδα»: Αν υπάρξουν καθυστερήσεις λόγω γεωπολιτικών εμπλοκών (βλ. Τουρκία), το κόστος δανεισμού αυξάνεται, και αυτό μετακυλίεται τελικά στον καταναλωτή.
• Φάση Β: Η περίοδος λειτουργίας (2029-2030)
  • Τι θα δούμε: Συγκράτηση τιμών και μείωση της μεταβλητότητας.
  • Γιατί: Το καλώδιο επιτρέπει την εισαγωγή φθηνής ηλιακής ενέργειας από τη Μέση Ανατολή και την Κύπρο τις ώρες που εκεί έχουν υπερπαραγωγή.
  • Το πραγματικό κέρδος: Δεν θα δούμε το ρεύμα να γίνεται «τζάμπα». Θα δούμε όμως να εξαφανίζονται οι ακραίες τιμές (spikes). Όταν δεν φυσάει στο Αιγαίο (και τα αιολικά κάθονται), θα παίρνουμε ρεύμα από τον ήλιο της ερήμου Νεγκέβ. Αυτό το «ενεργειακό arbitrage» είναι που ρίχνει τη μέση τιμή.

2. Ο Βιομήχανος: Σταθερότητα και «πράσινο» διαβατήριο

Για την ελληνική βιομηχανία (Αλουμίνιο, Χάλυβας, Τσιμέντα), το GSI είναι game changer για δύο λόγους που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά:

• Ασφάλεια εφοδιασμού (Security of Supply): Το καλώδιο μειώνει δραματικά τον κίνδυνο blackout ή την ανάγκη για ακριβές μονάδες αερίου εξισορρόπησης. Για μια βιομηχανία που δουλεύει 24/7, η σταθερότητα του δικτύου (που προσφέρει η διασύνδεση τριών χωρών) μεταφράζεται σε εκατομμύρια ευρώ εξοικονόμηση από χαμένες εργατοώρες ή ζημιές.
• Το «πράσινο» πλεονέκτημα: Εδώ είναι το «ζουμί». Η Ευρώπη επιβάλλει αυστηρούς φόρους άνθρακα. Μέσω του GSI, η Ελλάδα θα μπορεί να εξάγει «πράσινο» ρεύμα (αιολικό) προς το Ισραήλ τα βράδια και να εισάγει «πράσινο» ρεύμα (ηλιακό) τα μεσημέρια.
  • Αποτέλεσμα: Το ενεργειακό μείγμα της χώρας «πρασινίζει» πιο γρήγορα και φθηνά. Οι ελληνικές βιομηχανίες θα μπορούν να αποδεικνύουν ότι παράγουν με χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα, γλιτώνοντας τεράστια ποσά από φόρους ρύπων και αποκτώντας ανταγωνιστικότητα στις εξαγωγές.

3. Το γεωστρατηγικό μέρισμα στην τσέπη μας

Υπάρχει και ένας αόρατος παράγοντας: Το Country Risk. Όσο η Ελλάδα «κλειδώνει» ως ενεργειακός κόμβος της Ευρώπης, τόσο μειώνεται το ρίσκο της χώρας.

• Πρακτικά: Φθηνότερος δανεισμός για τις ελληνικές εταιρείες ενέργειας. Όταν ο ΑΔΜΗΕ ή η ΔΕΗ δανείζονται φθηνότερα για να κάνουν επενδύσεις, μακροπρόθεσμα αυτό σημαίνει μικρότερες αυξήσεις στα τιμολόγια.

Διαβάστε ακόμη:

• Πετρέλαιο: Τι αλλάζει για τα ελληνικά διυλιστήρια μετά τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα
• Καιρός: Σε «κόκκινο συναγερμό» – Ισχυρές βροχές και θυελλώδεις άνεμοι
• Γιάννης Σμαραγδής για Καποδίστρια: «Χρωστάμε περίπου 800.000 ευρώ»
• Πώς θα μπορούσε ο Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία σε 4 βήματα με ένα σχέδιο που θυμίζει Πούτιν