Ελ Εριάν: «Οι αποδόσεις των ομολόγων μας, το πρόβλημά σας» – Πώς οι ΗΠΑ προκαλούν μπελάδες στην ΕΕ

Το 1971, ο τότε υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Τζον Κόναλι, απάντησε στις ευρωπαϊκές διαμαρτυρίες για τη συναλλαγματική πολιτική της Ουάσιγκτον με μια απλή, αλλά ιστορική φράση: «Το νόμισμά μας, το πρόβλημά σας». Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, καθώς οι σημαντικές μεταβολές στις χρηματοπιστωτικές συνθήκες των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθούν να μεταδίδονται στον υπόλοιπο κόσμο, η φράση αυτή θα μπορούσε να διατυπωθεί διαφορετικά: «Οι αποδόσεις των ομολόγωνμας, το πρόβλημά σας!»

Πλέον, η απόδοσή του κινείται κοντά στο 5,10%, ενώ η απόδοση του αμερικανικού 30ετούς ομολόγου έφτασε πρόσφατα σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από το 2002.

Οι δύο κινητήριες δυνάμεις πίσω από την άνοδο των αποδόσεων

Οι βασικές αιτίες αυτής της εξέλιξης εντοπίζονται σε δύο παράλληλες δυνάμεις που καθορίζουν τη σημερινή δυναμική της αμερικανικής οικονομίας.

Η πρώτη είναι η ισχυρή ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, με κινητήρια δύναμη την τεχνολογία, η οποία συνοδεύεται από σημαντική αύξηση των εκδόσεων ομολόγων.

Η δεύτερη αφορά τα επίμονα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα των ΗΠΑ, τα οποία συμπίπτουν με την ανάγκη αναχρηματοδότησης χρέους που λήγει, σε μια περίοδο κατά την οποία περιορίζονται τα διαθέσιμα κεφάλαια από παραδοσιακούς, αξιόπιστους μακροπρόθεσμους επενδυτές σε αμερικανικούς τίτλους σταθερού εισοδήματος.

Οι ανησυχίες για τον πληθωρισμό έχουν ενισχύσει περαιτέρω τις πιέσεις, ιδιαίτερα καθώς το επίμονα υψηλό κόστος του ντίζελ και άλλων ενεργειακών προϊόντωνμετακυλίεται σε ένα ολοένα ευρύτερο φάσμα τιμών.

Δεδομένου του μεγέθους της αμερικανικής αγοράς και του ανταγωνισμού για την προσέλκυση κεφαλαίων μέσω ομολόγων, όσα συμβαίνουν στην αγορά κρατικού χρέους των ΗΠΑ δεν περιορίζονται εντός των αμερικανικών συνόρων.

Αντιθέτως, οι επιπτώσεις μεταδίδονται και σε άλλες οικονομίες, αναδεικνύοντας τις διαρθρωτικές τους αδυναμίες.

Το «υπερβολικό προνόμιο» του δολαρίου και το ευρωπαϊκό κόστος

Όπως συνέβαινε και το 1971, οι Ηνωμένες Πολιτείεςεξακολουθούν να απολαμβάνουν το λεγόμενο «υπερβολικό προνόμιο» του δολαρίου, το οποίο λειτουργεί ως το βασικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.

Παράλληλα, επωφελούνται από το γεγονός ότι διαθέτουν το βαθύτερο και πιο ανεπτυγμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα στον κόσμο, στο οποίο άλλες χώρες εμπιστεύονται τη διαχείριση σημαντικού μέρους του πλούτου και των αποταμιεύσεών τους.

Σε αυτό το περιβάλλον, ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση εξαιτίας των διαρθρωτικών τους αδυναμιών.

Γαλλία: Από τον πυρήνα της Ευρωζώνης σε κόστος δανεισμού της περιφέρειας

Η Γαλλία αποτελεί σήμερα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατάστασης.

Η χώρα εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη εξαιτίας της χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης και του έντονα πολωμένου εσωτερικού πολιτικού κλίματος ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027.

Το πολιτικό περιβάλλον δυσχεραίνει τη δημοσιονομική προσαρμογή, δημιουργώντας μια ιστορικά ασυνήθιστη κατάσταση: τα ομόλογα μιας χώρας που ανήκει στον «πυρήνα» της Ευρωζώνης διαπραγματεύονται με αποδόσεις που παραπέμπουν σε κράτη της «περιφέρειας».

Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εντείνοντας τον κίνδυνο να αποκαλυφθούν πρόσθετες διαρθρωτικές αδυναμίες.

Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις υψηλές τιμές της ενέργειας, οι οποίες τροφοδοτούν νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι αναταράξεις στην Ευρώπη να επηρεάσουν εκ νέου τις αμερικανικές αγορές.

Παρότι αυτός ο κίνδυνος φαίνεται περιορισμένος, παραμένει υπαρκτή η πιθανότητα δημιουργίας αποσταθεροποιητικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των χρηματοπιστωτικών αγορών των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Γιατί μια μεγάλη πτώση των αμερικανικών αποδόσεων δεν θα ήταν απαραίτητα καλή είδηση

Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ελπίζουν ότι οιαποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων θα υποχωρήσουν σημαντικά.

Ωστόσο, ένα τέτοιο θετικό σενάριο, που θα προέκυπτε από ουσιαστική δημοσιονομική προσαρμογή στις ΗΠΑ, θεωρείται εξαιρετικά απίθανο, παρά το γεγονός ότι θα ήταν επιθυμητό.

Αντίθετα, μια ενδεχόμενη μεγάλη υποχώρηση των αποδόσεων είναι πιθανότερο να προέλθει από μιααπότομη επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας, το λεγόμενο hard landing.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα έπληττε άμεσα την παγκόσμια ζήτηση και το διεθνές εμπόριο, αυξάνοντας παράλληλα την πιθανότητα ενός νέου κύματος δασμών και εμπορικών περιορισμών.

Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι πολύ πιο επώδυνο για την Ευρώπη από τις σημερινές υψηλές αποδόσεις των ομολόγων.

Επομένως, η Ευρώπη, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, ούτε μπορεί ούτε πρέπει να περιμένει ότι η οικονομική αδυναμία των ΗΠΑ θα αποτελέσει τη λύση στα προβλήματά της.

Ούτε θα πρέπει οι κυβερνήσεις να στηρίζονται στις κεντρικές τους τράπεζες, όπως πρότεινε η επικεφαλής της γαλλικής ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, σε πρόσφατη συνέντευξή της στους Financial Times.

Οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται η Ευρώπη

Ο μόνος τρόπος να περιοριστεί ο πραγματικός και άμεσος κίνδυνος περαιτέρω οικονομικής ζημίας είναι η ενίσχυση της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας.

Αυτό προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, περιορισμό της γραφειοκρατίας και των κανονιστικών εμποδίων, ολοκλήρωση των σχεδίων για την Ένωση Κεφαλαιαγορών της ΕΕ, ώστε να δημιουργηθεί μια πραγματικά ενοποιημένη αγορά σε ολόκληρη την Ένωση, καθώς και επιτάχυνση του εκσυγχρονισμού των υποδομών και της καινοτομίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ενίσχυση και μεγέθυνση των νεοφυών επιχειρήσεων με σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης.

Οι πρωτοβουλίες αυτές θα μπορούσαν να περιορίσουν και τη διαρροή ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου σήμερα χρηματοδοτούν την ανάπτυξη του αμερικανικού τεχνολογικού τομέα.

Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές χώρες χρειάζεται να προχωρήσουν στη δική τους δημοσιονομική προσαρμογή, συμπεριλαμβανομένων μεταρρυθμίσεων στους κρατικούς προϋπολογισμούς που θα ενθαρρύνουν την οικονομική ανάπτυξη.

Το τέλος της εποχής του φθηνού χρήματος

Οι εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ομολόγων αποτελούν ακόμη μία υπενθύμιση ότι η εποχή κατά την οποία οι οικονομίες μπορούσαν να στηρίζονται στην αμερικανική χρηματοπιστωτική γενναιοδωρία ή σε ένα τεχνητά συμπιεσμένο περιβάλλον παγκόσμιων επιτοκίων έχει τελειώσει.

Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, καλούνται να αναγνωρίσουν ότι, παρότι το σημερινό σοκ στις αποδόσεις ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, οι λύσεις πρέπει να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν στο εσωτερικό των δικών τους οικονομιών.

Μέχρι να συμβεί αυτό, η αμερικανική αγορά ομολόγων θα συνεχίσει να αποτελεί πρόβλημα για την Ευρώπη — και μάλιστα ένα πρόβλημα με ολοένα υψηλότερο οικονομικό κόστος.