Η βίαιη έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Hunga Tonga-Hunga Ha’apai στον Νότιο Ειρηνικό, τον Ιανουάριο του 2022, έστειλε ένα γιγάντιο σύννεφο τέφρας, υδρατμών και αερίων σε ύψος σχεδόν 65 χιλιομέτρων (40 μιλίων) πάνω από την επιφάνεια της Γης. Πρόκειται για μία από τις ισχυρότερες ηφαιστειακές εκρήξεις της σύγχρονης ιστορίας, με ισχύ εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη από την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα.

Ωστόσο, μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications αποκαλύπτει ότι το ηφαίστειο έκανε κάτι εντελώς «αναπάντεχο»: Άρχισε να εξουδετερώνει ένα μέρος της ίδιας του της ρύπανσης, υποδεικνύοντας ένα πιθανό νέο όπλο στη μάχη κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Η ανακάλυψη της φορμαλδεΰδης και ο μηχανισμός «αυτοκαθαρισμού»

Αναλύοντας εξελιγμένα δορυφορικά δεδομένα, οι επιστήμονες εντόπισαν κάτι αξιοσημείωτο.

«Βρήκαμε ένα τεράστιο σύννεφο φορμαλδεΰδης εκεί που κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει», εξηγεί ο Maarten van Herpen, φυσικός και συν-συγγραφέας της μελέτης.

Η φορμαλδεΰδη σχηματίζεται συνήθως όταν το μεθάνιο –ένα εξαιρετικά ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου– καταστρέφεται στην ατμόσφαιρα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η έκρηξη απελευθέρωσε περίπου 330.000 τόνους μεθανίου, αλλά στη συνέχεια άρχισε να καταστρέφει περίπου 900 τόνους από αυτό ημερησίως.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι συνέβη μια χημική διαδικασία παρόμοια με αυτή που παρατηρείται πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό, όταν η σκόνη της Σαχάρας αναμειγνύεται με το αλάτι της θάλασσας σχηματίζοντας μικροσκοπικά σωματίδια σιδήρου. Στην περίπτωση της Τόνγκα:

  1. Η έκρηξη εκτόξευσε στη στρατόσφαιρα τεράστιες ποσότητες αλμυρού υδρατμού (ισοδύναμες με 58.000 ολυμπιακές πισίνες) μαζί με ηφαιστειακή τέφρα.
  2. Όταν το ηλιακό φως χτύπησε αυτό το μείγμα, σχηματίστηκαν άτομα χλωρίου.
  3. Το χλώριο αντέδρασε με το μεθάνιο και το διέσπασε, παράγοντας φορμαλδεΰδη.

Το δορυφορικό σύστημα παρακολούθησε το σύννεφο φορμαλδεΰδης για 10 ημέρες. Επειδή η συγκεκριμένη ουσία επιβιώνει στην ατμόσφαιρα για λίγες μόνο ώρες, η διαρκής παρουσία της απέδειξε ότι η καταστροφή του μεθανίου γινόταν συνεχώς για περισσότερο από μία εβδομάδα.

Μεθάνιο: Ο «κρυφός» εχθρός του κλίματος

Το μεθάνιο είναι περίπου 80 φορές πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα στην παγίδευση της θερμότητας σε ορίζοντα 20ετίας και ευθύνεται για το ένα τρίτο της παγκόσμιας θέρμανσης.

Αν και η μείωση του διοξειδίου του άνθρακα παραμένει ο πρωταρχικός στόχος, η καταπολέμηση του μεθανίου θεωρείται μια πιο «άμεση» λύση. Καθώς το μεθάνιο έχει σύντομο κύκλο ζωής στην ατμόσφαιρα, η γρήγορη μείωσή του θα μπορούσε να έχει άμεσο και θετικό αντίκτυπο στον περιορισμό της ανόδου της θερμοκρασίας του πλανήτη βραχυπρόθεσμα.

Γεωμηχανική: Ελπίδες, αλλά και έντονος σκεπτικισμός

Η ανακάλυψη αυτή ανοίγει θεωρητικά τον δρόμο για μεθόδους γεωμηχανικής (τεχνητής παρέμβασης στο κλίμα). Οι επιστήμονες θα μπορούσαν να εισάγουν σωματίδια σιδήρου στην ατμόσφαιρα πάνω από τους ωκεανούς για να μιμηθούν το φαινόμενο της έκρηξης και να απομακρύνουν το μεθάνιο από την πηγή του.

Ωστόσο, άλλοι ειδικοί της ατμοσφαιρικής χημείας εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις:

  • Ο Pete Edwards (Πανεπιστήμιο του York) επισημαίνει ότι η μελέτη αφορά τη στρατόσφαιρα, ενώ μια τέτοια ανθρώπινη παρέμβαση θα γινόταν στην τροπόσφαιρα, με απρόβλεπτες και πιθανώς επικίνδυνες συνέπειες για την αέρια ρύπανση και τα οικοσυστήματα.
  • Η Emily Dowd (Πανεπιστήμιο του Leeds) τονίζει ότι η προτεινόμενη χημική διαδικασία πρέπει πρώτα να δοκιμαστεί εξαντλητικά σε ατμοσφαιρικά μοντέλα.

«Είναι μια προφανής ιδέα για τη βιομηχανία να προσπαθήσει να αναπαράγει αυτό το φυσικό φαινόμενο, αλλά μόνο εάν αποδειχθεί απολύτως ασφαλές και αποτελεσματικό», καταλήγει ο Matthew Johnson, καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.

Διαβάστε ακόμη: