Η επικείμενη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο δεν θυμίζει σε τίποτα τις ιστορικές εικόνες προσέγγισης του παρελθόντος.
Δεν είναι η εποχή του Ρίτσαρντ Νίξον και του Μάο Τσε Τουνγκ το 1972. Δεν είναι καν η περίοδος όπου η Αμερική πίστευε ότι η οικονομική ενσωμάτωση της Κίνας θα οδηγούσε σταδιακά σε πολιτική και γεωπολιτική σύγκλιση.
Σήμερα το πλαίσιο είναι εντελώς διαφορετικό.
Και οι δύο πλευρές έχουν πλέον αποδεχθεί ότι ο ανταγωνισμός τους δεν είναι προσωρινός. Είναι δομικός, μακροχρόνιος και πολυεπίπεδος: οικονομικός, τεχνολογικός, στρατιωτικός και γεωπολιτικός.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα λυθούν οι διαφορές.
Είναι αν μπορούν να αποτρέψουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η εποχή που η Ουάσιγκτον «κρατούσε όλα τα χαρτιά» τελείωσε
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ λειτουργούσαν με τη βεβαιότητα ότι η οικονομική και τεχνολογική υπεροχή τους θα τους επέτρεπε να επιβάλλουν τους όρους της σχέσης με το Πεκίνο.
Αυτή η εποχή έχει τελειώσει.
Η Κίνα απέδειξε ότι διαθέτει πλέον ισχυρά αντίβαρα απέναντι στην αμερικανική πίεση:
- κυριαρχία στις σπάνιες γαίες
- τεράστια βιομηχανική παραγωγή
- κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού
- ισχύ σε στρατηγικούς τομείς όπως οι μπαταρίες, τα φωτοβολταϊκά και τα ηλεκτρικά οχήματα
Το σοκ για την Ουάσιγκτον ήρθε όταν το Πεκίνο απέδειξε ότι μπορεί να απαντήσει συμμετρικά στον εμπορικό πόλεμο και στους περιορισμούς τεχνολογίας.
Το μήνυμα ήταν σαφές. H αλληλεξάρτηση μετατράπηκε σε αμοιβαίο όπλο.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να υπερέχουν στα προηγμένα chips και στην τεχνητή νοημοσύνη αιχμής.
Η Κίνα όμως παραμένει απολύτως κρίσιμη για την παγκόσμια μεταποίηση και για βασικές πρώτες ύλες χωρίς τις οποίες η δυτική βιομηχανία δυσκολεύεται να λειτουργήσει.
Ο Τραμπ θέλει «νίκες» και χρόνο
Ο Τραμπ μεταβαίνει στο Πεκίνο με σαφή πολιτικό στόχο:
να επιστρέψει στην Ουάσιγκτον έχοντας να παρουσιάσει χειροπιαστά αποτελέσματα.
Στο τραπέζι βρίσκονται:
- μεγάλες κινεζικές αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων
- νέες συμφωνίες για την Boeing
- αποκλιμάκωση στους δασμούς
- και ένας πιο σταθερός μηχανισμός διαχείρισης των εμπορικών διαφορών
Η λογική είναι καθαρά τραμπική. Λιγότερη ιδεολογία, περισσότερη συναλλαγή.
Ο Αμερικανός πρόεδρος εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών μπορούν να λειτουργήσουν ως βασικό εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.
Πίσω όμως από τις εμπορικές συμφωνίες, ο πραγματικός στόχος του Λευκού Οίκου είναι διαφορετικός:
να αγοράσει χρόνο.
Χρόνο για:
- να μειωθεί η εξάρτηση των ΗΠΑ από κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού
- να ενισχυθεί η αμερικανική βιομηχανική βάση
- να χτιστούν νέες συμμαχίες σε κρίσιμα ορυκτά και τεχνολογία
- και να επιταχυνθεί ο ανταγωνισμός στην τεχνητή νοημοσύνη και στους ημιαγωγούς
Η Κίνα παίζει άμυνα — αλλά όχι από αδυναμία
Το ενδιαφέρον είναι ότι και το Πεκίνο επιθυμεί σταθερότητα.
Η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις:
- κρίση ακινήτων
- αδύναμη κατανάλωση
- δημογραφικό πρόβλημα
- επιβράδυνση της ανάπτυξης
Ο Σι Τζινπίνγκ δεν θέλει ανεξέλεγκτη σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Θέλει προβλεψιμότητα.
Ταυτόχρονα όμως, η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι ο παγκόσμιος συσχετισμός ισχύος έχει μετακινηθεί υπέρ της σε σχέση με την περίοδο του πρώτου εμπορικού πολέμου το 2018.
Η Κίνα έχει:
- διαφοροποιήσει τις εξαγωγές της
- ενισχύσει τη θέση της στον Παγκόσμιο Νότο
- και εμφανίζεται σε πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες ως πιο σταθερός εταίρος από μια Αμερική που αλλάζει στρατηγική ανάλογα με τον εκάστοτε πρόεδρο
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή την κινεζική ανάγνωση.
Στο Πεκίνο εκτιμούν ότι η αμερικανική εμπλοκή στο Ιράν αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική θέση της Ουάσιγκτον και ανέδειξε την Κίνα ως δύναμη σταθερότητας.
Τα πραγματικά «ναρκοπέδια» της σχέσης
Παρά τις πιθανές εμπορικές συμφωνίες, τα μεγάλα αγκάθια παραμένουν.
Η Ταϊβάν
Για το Πεκίνο, η Ταϊβάν αποτελεί το σημαντικότερο ζήτημα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει όχι μόνο περιορισμό των αμερικανικών εξοπλισμών προς την Ταϊπέι, αλλά ακόμη και αλλαγή της αμερικανικής ρητορικής γύρω από την ανεξαρτησία του νησιού.
Και αυτό προκαλεί τεράστια ανησυχία σε συμμάχους των ΗΠΑ στην Ασία, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.
Η τεχνολογία
Η μάχη για:
- τους ημιαγωγούς
- την τεχνητή νοημοσύνη
- και τα προηγμένα συστήματα
είναι πλέον καθαρά γεωπολιτική.
Οι ΗΠΑ προσπαθούν να περιορίσουν την πρόσβαση της Κίνας σε τεχνολογία αιχμής.
Η Κίνα επενδύει μαζικά στην τεχνολογική αυτάρκεια.
Οι σπάνιες γαίες
Το Πεκίνο εξακολουθεί να διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα γεωοικονομικά όπλα του πλανήτη. Τον έλεγχο κρίσιμων πρώτων υλών και σπάνιων γαιών που είναι απαραίτητες για τη δυτική βιομηχανία.
Η σκιά του Ιράν και το μεγάλο παζάρι
Η συγκυρία δίνει στη Μέση Ανατολή πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι η Κίνα διαθέτει επιρροή στην Τεχεράνη ως βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.
Το Πεκίνο, από την άλλη, θέλει πάση θυσία να αποφευχθεί μια μεγάλη αποσταθεροποίηση στο Στενό του Ορμούζ, από όπου περνά μεγάλο μέρος των ενεργειακών του εισαγωγών.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται το πιο ευαίσθητο σενάριο, ένα πιθανό «μεγάλο παζάρι».
Θα μπορούσε ο Τραμπ να ζητήσει κινεζική βοήθεια στο Ιράν με αντάλλαγμα ηπιότερη στάση αλλού; Θα μπορούσε η Κίνα να πιέσει για παραχωρήσεις στην Ταϊβάν ή στην τεχνολογία αξιοποιώντας την αμερικανική ανάγκη για σταθερότητα στη Μέση Ανατολή;
Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στους ασιατικούς συμμάχους της Ουάσιγκτον.
Όχι συμφιλίωση — διαχείριση σύγκρουσης
Η συνάντηση στο Πεκίνο πιθανότατα θα παράξει:
- χαμόγελα
- μεγάλες δηλώσεις
- εμπορικές συμφωνίες
- και προσπάθεια αποκλιμάκωσης
Δεν πρόκειται όμως να αλλάξει τη βαθιά δομή της αντιπαράθεσης.
Οι ΗΠΑ και η Κίνα δεν κινούνται προς συμφιλίωση. Κινούνται προς μια πιο οργανωμένη, πιο ψυχρή και πιο ρεαλιστική διαχείριση του ανταγωνισμού τους.
Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική ουσία της νέας εποχής. Ένας κόσμος όπου οι δύο υπερδυνάμεις θα συνεργάζονται, θα ανταγωνίζονται και θα προετοιμάζονται ταυτόχρονα για μια σύγκρουση που κανείς δεν θέλει να ξεφύγει — αλλά κανείς πλέον δεν πιστεύει ότι μπορεί πραγματικά να τελειώσει.
