Βρισκόμαστε στις αρχές του 2026 και ο γεωπολιτικός χάρτης δεν αλλάζει απλώς· ανασχεδιάζεται εκ θεμελίων με μια ταχύτητα που θα έπρεπε να προκαλεί κρύο ιδρώτα σε όσους θεωρούν το αμερικανικό δολάριο ως το αμετακίνητο τοτέμ της παγκόσμιας οικονομίας.

Η πρόσφατη παρέμβαση του Εμανουέλ Μακρόν δεν ήταν άλλη μια διπλωματική αβρότητα από αυτές που ανταλλάσσουν οι ηγέτες στα σαλόνια των Ηλυσίων Πεδίων. Ήταν μια δήλωση προθέσεων που σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη δομική μετατόπιση της Ευρώπης από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά.

Η Γαλλία, διά στόματος του Προέδρου της, εξέφρασε την επιθυμία να λειτουργήσει ως «γέφυρα» μεταξύ του G7 και των BRICS. Για τον ανυποψίαστο παρατηρητή, αυτό ακούγεται σαν μια μετριοπαθής προσπάθεια εξισορρόπησης.

Για όποιον όμως γνωρίζει να διαβάζει πίσω από τις γραμμές των επίσημων ανακοινωθέντων, η πραγματικότητα είναι ωμή: η Ευρώπη προετοιμάζεται για τον κόσμο της «μετα-δολαριακής» εποχής, την ώρα που η Ουάσιγκτον παρακολουθεί την οικονομική της κυριαρχία να διαλύεται σε πραγματικό χρόνο.

Η αθόρυβη αποσυναρμολόγηση

Εδώ και οκτώ δεκαετίες, η αμερικανική ισχύς βασίστηκε σε μια πολύ συγκεκριμένη αρχιτεκτονική. Αν η Βραζιλία ήθελε να εμπορευτεί με την Ινδία, έπρεπε να μετατρέψει τα ρεάλ σε δολάρια και στη συνέχεια η Ινδία να μετατρέψει τα δολάρια σε ρουπίες.

Σε κάθε στάδιο, οι ΗΠΑ εισέπρατταν τέλη, τα αμερικανικά ιδρύματα μεσολαβούσαν και η ζήτηση για το δολάριο παρέμενε τεχνητά υψηλή.

Αυτό το σύστημα πλέον αποσυντίθεται συστηματικά. Τα στοιχεία είναι αμείλικτα: οι χώρες των BRICS διενεργούν πλέον το 90% των εμπορικών τους συναλλαγών χωρίς τη χρήση του αμερικανικού νομίσματος.

Δεν πρόκειται για θεωρητικό σενάριο. Από τον Νοέμβριο του 2025, οι αφρικανικές τράπεζες, μέσω της ενσωμάτωσης της StandardBank με το κινεζικό σύστημα KIPS, διακανονίζουν συναλλαγές απευθείας σε γιουάν.

Η Βραζιλία και η Κίνα ανταλλάσσουν σόγια σε εθνικά νομίσματα, ενώ η Ινδία και τα ΗΑΕ κλείνουν συμφωνίες ενέργειας σε ρουπίες και ντιράμ.

Η ευρωπαϊκή «διπλή πράκτορας»

Το ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι η προσπάθεια των BRICS – αυτή ήταν αναμενόμενη. Το πραγματικό «game changer» είναι η στάση της Ευρώπης.

Ενώ οι ΗΠΑ επιδίδονται σε εμπορικούς πολέμους και απειλούν με δασμούς 100% όποιον τολμήσει να «απο-δολαριοποιηθεί», η Ε.Ε. ακολουθεί μια τακτική στρατηγικής αμφισημίας.

Η συνάντηση του Μακρόν με την ινδική ηγεσία στις αρχές του 2026 και η παρουσία της Ε.Ε. ως επίσημης προσκεκλημένης στην Ημέρα της Δημοκρατίας της Ινδίας δεν ήταν απλώς συμβολισμοί. Ήταν η επικύρωση της «μητέρας όλων των συμφωνιών».

Η Ευρώπη επιλέγει να μην αντιταχθεί στην άνοδο των BRICS, αλλά να ενσωματωθεί στις νέες ροές. Δημιουργεί ένα σενάριο όπου οι ευρωπαϊκές πολυεθνικές θα έχουν πρόσβαση και στα δύο συστήματα: το παραδοσιακό του δολαρίου και το αναδυόμενο των BRICS που βασίζεται σε χρυσό και ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs).

Η αιμορραγία των κεφαλαίων

Η αγορά έχει ήδη αρχίσει να «τιμολογεί» αυτή την αλλαγή. Τα δεδομένα από το Γραφείο Οικονομικής Ανάλυσης των ΗΠΑ σοκάρουν: οι άμεσες ξένες επενδύσεις κατέρρευσαν κατά 33% μέσα σε μόλις δύο τρίμηνα (4ο του ’24 έως 1ο του ’25).

Ακόμη πιο δραματική είναι η πτώση στις επενδύσεις χαρτοφυλακίου, η οποία άγγιξε το 86%.

Οι Ευρωπαίοι επενδυτές δεν μένουν άπραγοι. Από τον Μάρτιο του 2025, έχουν ρευστοποιήσει αμερικανικές μετοχές αξίας 63 δισεκατομμυρίων δολαρίων, στρέφοντας τα κεφάλαιά τους προς την ευρωπαϊκή αγορά αλλά και προς περιφερειακές συνεργασίες που αποκλείουν σκόπιμα τις ΗΠΑ.

Η Γερμανία, σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού και ουσίας, εντείνει τις πιέσεις για τον επαναπατρισμό των αποθεμάτων χρυσού της από τα αμερικανικά θησαυροφυλάκια.

Το μέλλον: Από την κυριαρχία στην επιλογή

Η πρόβλεψη για το άμεσο μέλλον είναι ξεκάθαρη: μέχρι το τέλος του 2027, είναι εξαιρετικά πιθανό να δούμε την πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή πολυεθνική να ανακοινώνει ότι ο κύριος όγκος των συναλλαγών της στην Ασία θα διακανονίζεται σε νομίσματα ευθυγραμμισμένα με τους BRICS. Δεν θα το ονομάσουν «εγκατάλειψη του δολαρίου» – οι όροι που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι «λειτουργική αποδοτικότητα» και «βελτιστοποίηση κινδύνου».

Όμως, η ουσία θα είναι η ίδια: η κυριαρχία του δολαρίου θα έχει μετατραπεί από υποχρεωτική σε προαιρετική.

Οι BRICS αντιπροσωπεύουν πλέον το 39% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Διαθέτουν τη δική τους Τράπεζα Ανάπτυξης και αναπτύσσουν το «Unit», ένα ψηφιακό νόμισμα με κάλυψη χρυσού.

Το να αγνοεί κανείς αυτά τα μεγέθη δεν είναι πλέον πολιτική επιλογή, είναι οικονομική αυτοκτονία.

Συμπέρασμα

Η Ουάσινγκτον δείχνει εγκλωβισμένη σε μια αντιδραστική αναταραχή, απειλώντας με δασμούς και απομονωτισμό.

Η Ευρώπη, αντίθετα, δείχνει να κατανοεί ότι ο πολυπολικός κόσμος δεν είναι μια απειλή που πρέπει να αποτραπεί, αλλά μια πραγματικότητα στην οποία πρέπει να κυριαρχήσει.

Το ερώτημα δεν είναι αν το δολάριο θα καταρρεύσει αύριο – κάτι τέτοιο θα ήταν απλοϊκό. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα συνειδητοποιήσουν οι αμερικανικοί θεσμοί ότι η εργαλειοποίηση του νομίσματός τους ως όπλο είναι ακριβώς ο λόγος που ο υπόλοιπος κόσμος – συμπεριλαμβανομένων των συμμάχων τους – χτίζει πυρετωδώς εναλλακτικές διαδρομές.

Το μοτίβο είναι εκεί, ορατό σε όποιον αρνείται να εθελοτυφλεί. Η χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα κατεδαφίζεται.

Και η Ευρώπη, με το ένα χέρι στην G7 και το άλλο στους BRICS, ετοιμάζεται να επιζήσει στα συντρίμμια.

Διαβάστε ακόμη:

• «Πανηγύριζε με την κούπα του Ολυμπιακού» – Οι φωτογραφίες του Ηλιόπουλου από τη φιέστα του 2012
• Το «αραβούργημα» με τις μεγάλες ταμπέλες του Ιατρικού στο «Δαχτυλίδι» στο οικόπεδο του ΤΕΕ
• Οι 9 καλύτερες πόλεις της Ευρώπης για κάθε τύπο ταξιδιώτη από το Conde Nast Traveller
• Στουρνάρας σε Τσίπρα: Με κατηγορεί εκείνος που δεν μιλάει για τα capital control και τις κλειστές τράπεζες