Από τη Motor Oil και τις συστημικές τράπεζες έως τη Fraport, την Αθηναϊκή Ζυθοποιία και την Telekom, οι επιχειρησιακές συμβάσεις εξακολουθούν να υπογράφονται σε ισχυρούς ομίλους της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, μόλις ένας στους τέσσερις εργαζομένους καλύπτεται από συλλογική μισθολογική ρύθμιση, με το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κάλυψης να προέρχεται από κλαδικές συμβάσεις.
Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, μεγάλες βιομηχανίες, τράπεζες, εταιρείες ενέργειας, αεροδρόμια, τηλεπικοινωνιακοί όμιλοι και οργανισμοί μεταφορών διατηρούν ενεργές επιχειρησιακές συμβάσεις, ανανεώνουν συμφωνίες και διαμορφώνουν ειδικούς όρους για το προσωπικό τους. Την ίδια στιγμή, όμως, η μεγάλη εικόνα της ελληνικής αγοράς εργασίας είναι εντελώς διαφορετική: μόλις το 20%-29% των εργαζομένων καλύπτεται από κάποια συλλογική σύμβαση.
Αυτή είναι η αντίφαση που αποτυπώνει το σημερινό τοπίο των εργασιακών σχέσεων. Η συλλογική διαπραγμάτευση δεν έχει εξαφανιστεί. Παραμένει, όμως, περιορισμένη σε συγκεκριμένους κλάδους και επιχειρήσεις, αφήνοντας την πλειονότητα των μισθωτών έξω από ένα σύστημα συλλογικής ρύθμισης των αποδοχών και των όρων εργασίας. Και ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι, από τους εργαζομένους που καλύπτονται, η πλειονότητα υπάγεται σε κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις και όχι σε επιχειρησιακές.
Η εικόνα των επιχειρήσεων που έχουν καταθέσει επιχειρησιακές συμβάσεις στον Οργανισμό Μεσολάβησης και Διαιτησίας (ΟΜΕΔ) είναι ενδεικτική της έκτασης του φαινομένου. Στις καταχωρίσεις του 2025 και του 2026 συναντά κανείς ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα της ελληνικής οικονομίας: τη Motor Oil, την Τράπεζα Πειραιώς, την Alpha Bank, τη Eurobank και την Εθνική, τη Fraport, την Αθηναϊκή Ζυθοποιία, την Ολυμπιακή Ζυθοποιία, την Cosmote, την Cosmote Τεχνικές Υπηρεσίες και την Cosmote e-Value, την doValue Greece, την Εθνική Ασφαλιστική, την Παπαστράτος, τη Σιδενόρ, τη Χαλυβουργία Ελλάδος και τη Μινέρβα. Στη λίστα βρίσκονται επίσης επιχειρήσεις και οργανισμοί με σημαντική παρουσία στις μεταφορές και στις υποδομές, όπως οι ΣΤΑΣΥ, ο ΟΣΕ, οι ΟΣΥ, ο ΟΛΠ, ο ΟΑΣΘ, η Ολυμπία Οδός και η Goldair Handling. Στον χώρο των υπηρεσιών καταγράφονται, μεταξύ άλλων, η Go Delivery, μέσω της οποίας δραστηριοποιείται η efood, η Speedex, το Ιασώ και η Ρέα Κλινική. Στη βιομηχανία και στην παραγωγή συναντά κανείς ακόμη την Εύρηκα Ελλάς, την Ελβίσκο, τη Μόρνος και τα ΕΛΤΑ.
Η παρουσία αυτών των επιχειρήσεων δείχνει ότι η επιχειρησιακή συλλογική διαπραγμάτευση εξακολουθεί να έχει θέση σε μεγάλους εργοδότες, ακόμη και σε κλάδους με σύνθετες παραγωγικές και εργασιακές δομές. Δεν αρκεί, ωστόσο, για να αλλάξει τη συνολική εικόνα. Μια επιχειρησιακή σύμβαση μπορεί να αφορά συγκεκριμένη εταιρεία, εγκατάσταση ή κατηγορία εργαζομένων. Και η υπογραφή της δεν σημαίνει αυτομάτως αυξήσεις: σε πολλές περιπτώσεις διασφαλίζεται η εργασιακή ειρήνη, οι θέσεις εργασίας και άλλα θεσμικά θέματα.
Το βασικό πρόβλημα, βέβαια, βρίσκεται αλλού. Σύμφωνα με τη μελέτη των ερευνητών του Πανεπιστημίου Πατρών Γιάννη Ζησιμόπουλου και Κώστα Κάππου, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Social Sciences, το 2024 καλυπτόταν από συλλογικές συμβάσεις που καθόριζαν τις αποδοχές του το 24,67% των μισθωτών με δικαίωμα συλλογικής μισθολογικής διαπραγμάτευσης. Πρόκειται για περίπου 535.700 εργαζομένους σε σύνολο 2,17 εκατ. Αν ως βάση υπολογισμού ληφθεί το σύνολο των μισθωτών, το ποσοστό περιορίζεται στο 18,08%. Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το εύρημα για το είδος των συμβάσεων. Περίπου το 71% της συνολικής κάλυψης προέρχεται από κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συμβάσεις, ενώ το υπόλοιπο συνδέεται με επιχειρησιακές. Με άλλα λόγια, οι κλαδικές συμβάσεις εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό μηχανισμό συλλογικής μισθολογικής προστασίας, σε μια οικονομία όπου κυριαρχούν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις και η δυνατότητα οργανωμένης επιχειρησιακής διαπραγμάτευσης είναι συχνά περιορισμένη.
Στη συζήτηση με τον εργατολόγο Γιάννη Καρούζο αναδεικνύεται ακριβώς αυτή η διαρθρωτική αδυναμία: η μεγάλη υποχώρηση που καταγράφηκε κατά την περίοδο της κρίσης δεν αντιστράφηκε αυτόματα με την ανάκαμψη της οικονομίας και την αύξηση της απασχόλησης. Οι αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο, η αποδυνάμωση της επεκτασιμότητας των κλαδικών συμβάσεων και οι περιορισμοί στη συλλογική διαπραγμάτευση άφησαν ένα αποτύπωμα που εξακολουθεί να επηρεάζει την αγορά εργασίας. Εδώ βρίσκεται και το διπλό έλλειμμα της Ελλάδας. Δεν είναι μόνο ότι η συνολική κάλυψη παραμένει χαμηλή. Είναι και ότι δεν έχει αναπτυχθεί σε επαρκή βαθμό ένα ισορροπημένο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων, στο οποίο οι κλαδικές και οι επιχειρησιακές συμβάσεις θα λειτουργούν συμπληρωματικά.
Οι πρώτες μπορούν να διαμορφώνουν ένα κοινό πλαίσιο αμοιβών και όρων εργασίας για έναν ολόκληρο κλάδο. Οι δεύτερες μπορούν να προσαρμόζουν τη συμφωνία στις πραγματικές συνθήκες κάθε επιχείρησης. Η μία δεν υποκαθιστά την άλλη.
Οπως χαρακτηριστικά υπογραμμίζει στην «Κ» ο γενικός διευθυντής του υπουργείου Εργασίας Κωνσταντίνος Αγραπιδάς, η Ελλάδα πρέπει να προσεγγίσει τη συλλογική διαπραγμάτευση και την αύξηση των μισθών μέσα από μια ολοκληρωμένη οικονομική θεώρηση. Ο κατώτατος μισθός λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την αγορά εργασίας, προκαλώντας θετικές μισθολογικές διαχύσεις (spillover effects).
Οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις διευρύνουν τη διάχυση αυτή, διαμορφώνοντας κοινά πρότυπα αμοιβών και προστασίας για ευρύτερες κατηγορίες εργαζομένων. Οι επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, από την άλλη πλευρά, έχουν μια ιδιαίτερη αναπτυξιακή διάσταση: μπορούν να συνδέσουν τη συλλογική διαπραγμάτευση με την παραγωγικότητα, την καινοτομία, την ψηφιακή μετάβαση και τα οικονομικά αποτελέσματα της επιχείρησης. «Ο στόχος είναι διπλός: να διασφαλίσουμε ότι οι εργαζόμενοι συμμετέχουν δικαιότερα στον παραγόμενο πλούτο, αλλά ταυτόχρονα να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις για να παράγεται περισσότερος πλούτος», δηλώνει χαρακτηριστικά.
Διαβάστε ακόμη
- Δώρο Χριστουγέννων 500 ευρώ στο Δημόσιο: Ποιοι θα το πάρουν και πότε θα καταβληθεί
- Στα χέρια τραπεζών και servicers 15.000 κατοικίες
- Ταξίδια στο άγνωστο: Οι νέες τάσεις που αλλάζουν τις διακοπές το 2027
- Ο Τζος Ντουχάμελ «χάλασε» πρόταση γάμου φίλου του: Του έπεσε από τα χέρια το κουτί με το δαχτυλίδι, δείτε βίντεο