Ο Λευκός Οίκος αρνείται εμπλοκή, ο Donald Trump απαιτεί παραιτήσεις και η ανεξαρτησία της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας δοκιμάζεται όσο ποτέ, μετά την αποκάλυψη ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης ερευνά ποινικά τον Jerome Powell.
Ποινική έρευνα κατά Powell και κλιμάκωση της σύγκρουσης
Ο Jerome Powell, επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve), δήλωσε την Κυριακή ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ανοίξει ποινική έρευνα εις βάρος του, με την κατηγορία ότι παραπλάνησε το Κογκρέσο σχετικά με έργο ανακαίνισης στο κεντρικό κτίριο της Fed στην Ουάσιγκτον.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια δραματική κλιμάκωση της πίεσης που ασκεί ο πρόεδρος Donald Trump στο κορυφαίο όργανο χάραξης νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ, το οποίο θεωρεί ότι δεν μειώνει τα επιτόκια με τον ρυθμό που ο ίδιος επιθυμεί.
Ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι ο Trump δεν έδωσε εντολή για την έρευνα. Ωστόσο, ο πρόεδρος, που έχει απειλήσει επανειλημμένα να αποπέμψει τον Powell, έχει ζητήσει δημόσια την παραίτησή του και έχει δηλώσει ότι θα πρέπει να υπάρξουν νομικές συνέπειες για τις υπερβάσεις κόστους στο έργο ανακαίνισης.
Σύμφωνα με το Reuters, εξωτερικοί παρατηρητές προειδοποιούν ότι οι κινήσεις αυτές ενδέχεται να διαβρώσουν την ανεξαρτησία της σημαντικότερης κεντρικής τράπεζας στον κόσμο και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στην αμερικανική οικονομία.
Γιατί έχει σημασία αυτή η υπόθεση
Από την επιστροφή του στην εξουσία πριν από έναν χρόνο, ο Trump έχει επιχειρήσει να ευθυγραμμίσει τη λειτουργία του αμερικανικού κράτους με τη δική του πολιτική βούληση, απομακρύνοντας δεκάδες χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους, καταργώντας εσωτερικούς μηχανισμούς ελέγχου και αποπέμποντας Δημοκρατικούς αξιωματούχους από ανεξάρτητες αρχές, όπως η Federal Trade Commission.
Η Federal Reserve είναι μόνο ένας από τους στόχους του, αλλά ίσως ο πιο κρίσιμος.
Η Fed έχει ως αποστολή τη συγκράτηση του πληθωρισμού, τη διατήρηση χαμηλής ανεργίας και την ομαλή λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το επιτυγχάνει καθορίζοντας το βασικό κόστος του χρήματος. Αν και ελέγχει άμεσα μόνο το επιτόκιο των διατραπεζικών δανείων μίας ημέρας (federal funds rate), αυτό λειτουργεί ως βάση για επιτόκια στεγαστικών δανείων, πιστωτικών καρτών και άλλων μορφών δανεισμού.
Υπερβολικά υψηλά επιτόκια αποθαρρύνουν τον δανεισμό και επιβραδύνουν την οικονομία, ενώ υπερβολικά χαμηλά επιτόκια μπορεί να οδηγήσουν σε υπερθέρμανση και αύξηση του πληθωρισμού. Η Fed αύξησε απότομα τα επιτόκια το 2022 και το 2023 για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό μετά την πανδημία COVID-19 και τα μειώνει σταδιακά από το 2024, προχωρώντας σε τρεις μειώσεις στο τέλος του περασμένου έτους.
Τι σημαίνει «ανεξαρτησία της Fed»
Το Κογκρέσο έχει σχεδιάσει τη Fed ώστε να είναι θωρακισμένη από πολιτικές παρεμβάσεις. Τα επτά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου υπηρετούν θητείες 14 ετών, διασφαλίζοντας ότι κανένας πρόεδρος δεν μπορεί να διορίσει πλειοψηφία. Παράλληλα, στις αποφάσεις για τα επιτόκια συμμετέχουν και πέντε από τους δώδεκα περιφερειακούς διοικητές, με εναλλασσόμενη ψήφο, αποκεντρώνοντας την εξουσία από την Ουάσιγκτον. Η Fed διαθέτει επίσης δικό της προϋπολογισμό και δεν χρηματοδοτείται από το Κογκρέσο.
Ο Trump έχει καλέσει επανειλημμένα τη Fed να μειώσει τα επιτόκια ακόμη και στο 1%, επίπεδο που σπάνια παρατηρείται εκτός περιόδων κρίσης, και έχει επικρίνει τον Powell όταν η κεντρική τράπεζα δεν συμμορφώνεται με τις επιθυμίες του.
Παράλληλα, ο Trump επιχείρησε να απομακρύνει και την διοικήτρια Lisa Cook, κατηγορώντας την ότι υπέβαλε παραπλανητικά στοιχεία σε στεγαστικά έγγραφα. Η Cook αρνείται τις κατηγορίες και έχει προσφύγει στη Δικαιοσύνη. Το Ανώτατο Δικαστήριο αναμένεται να εξετάσει την υπόθεσή της στις 21 Ιανουαρίου, με απόφαση που θα μπορούσε να έχει καθοριστικές συνέπειες για την ανεξαρτησία της Fed.
Είναι φυσιολογική αυτή η κατάσταση;
Όχι. Αν και στο παρελθόν πρόεδροι έχουν ασκήσει πίεση στη Fed για χαμηλότερα επιτόκια, κανείς δεν έχει απειλήσει δημόσια με αποπομπή αξιωματούχων της ή με ποινικές διώξεις.
Ασυνήθιστος είναι και ο ρόλος του υπουργείου Δικαιοσύνης, το οποίο τον τελευταίο χρόνο έχει ασκήσει διώξεις ή έχει ανακοινώσει έρευνες κατά αρκετών πολιτικών αντιπάλων του Trump, όπως ο πρώην διευθυντής του FBI James Comey, η γενική εισαγγελέας της Νέας Υόρκης Letitia James και ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Adam Schiff. Αυτό αποτελεί σαφή απόκλιση από την πρακτική προηγούμενων κυβερνήσεων, όπου το υπουργείο Δικαιοσύνης λειτουργούσε με μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τον Λευκό Οίκο.
Τι αφορά το έργο ανακαίνισης
Το έργο ανακαίνισης δύο ιστορικών κτιρίων στο συγκρότημα της Fed στην Ουάσιγκτον ξεπέρασε τον αρχικό προϋπολογισμό των 1,9 δισ. δολαρίων, φτάνοντας περίπου τα 2,5 δισ. Η αύξηση αποδίδεται σε υψηλότερο κόστος εργασίας και υλικών, αλλαγές στον σχεδιασμό και απρόβλεπτα προβλήματα, όπως η παρουσία αμιάντου και μολύβδου.
Ο Trump έχει κατηγορήσει τον Powell για κακοδιαχείριση και έχει αφήσει υπονοούμενα για απάτη, χωρίς να παρουσιάσει αποδείξεις. Ο Λευκός Οίκος έχει επίσης χαρακτηρίσει το έργο υπερβολικά πολυτελές, κάνοντας λόγο για VIP ανελκυστήρες και ακριβό μάρμαρο. Ο Powell έχει διαψεύσει αυτές τις αιτιάσεις και έχει υπερασπιστεί την ανάγκη απομάκρυνσης επικίνδυνων υλικών.
Για ποιο λόγο ερευνάται ο Powell
Ο Powell δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ότι έλαβε κλήτευση από το υπουργείο Δικαιοσύνης σχετικά με την κατάθεσή του στην Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων της Γερουσίας τον περασμένο Ιούνιο για το έργο ανακαίνισης. Αυτό ενδέχεται να υποδηλώνει προετοιμασία κατηγορίας για ψευδή κατάθεση στο Κογκρέσο, κατηγορία που είχε αποδοθεί και στον James Comey, αλλά απορρίφθηκε από τα δικαστήρια.
Ο Powell αρνείται κάθε παρανομία και το υπουργείο Δικαιοσύνης δεν έχει σχολιάσει μέχρι στιγμής. Αρκετοί Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές της Επιτροπής Τραπεζικών Υποθέσεων έχουν δηλώσει ότι δεν τους ανησυχεί ούτε το έργο ούτε η κατάθεση του Powell.
Μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ για τον Trump;
Ενδεχομένως. Η θητεία του Powell ως προέδρου της Fed λήγει τον Μάιο, αλλά μπορεί να παραμείνει στο Διοικητικό Συμβούλιο έως το 2028, καθυστερώντας την πλήρη αναμόρφωση της Fed από τον Trump.
Οι κινήσεις του προέδρου προκαλούν επίσης δυσαρέσκεια σε μερίδα Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο. Ο γερουσιαστής Thom Tillis από τη Βόρεια Καρολίνα δήλωσε ότι δεν θα στηρίξει μελλοντικούς υποψηφίους της Fed που θα προτείνει ο Trump, ενώ η γερουσιαστής Lisa Murkowski από την Αλάσκα ζήτησε έρευνα για το υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η στάση του Tillis είναι κρίσιμη, καθώς συμμετέχει στην Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων, όπου οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν οριακή πλειοψηφία 13-11. Η αντίθεσή του θα μπορούσε να μπλοκάρει διορισμούς και να εμποδίσει την επιβεβαίωση νέων μελών, ιδίως μετά τη λήξη της θητείας του προσωρινού διοικητή Stephen Miran στις 31 Ιανουαρίου.
Πώς αντιδρούν οι επενδυτές
Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια πολιτικοποιημένη Fed θα έχει μικρότερη ελευθερία να κατευθύνει την οικονομία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πληθωρισμού και υπονομεύοντας τον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει τους επενδυτές να απαιτήσουν υψηλότερα επιτόκια για το αμερικανικό χρέος.
Παρά τις ανησυχίες ότι η ανεξαρτησία της Fed βρίσκεται σε κίνδυνο, οι αγορές δεν δείχνουν –τουλάχιστον προς το παρόν– έντονο πανικό. Μετά από πτωτικό άνοιγμα τη Δευτέρα, οι βασικοί δείκτες της Wall Street έκλεισαν με ήπια κέρδη.
