Σε μια περίοδο που η διαφάνεια και η λογοδοσία προβάλλονται ως θεμέλια της δημόσιας διοίκησης, μια παράλληλη πραγματικότητα φαίνεται να διαμορφώνεται πίσω από τις κλειστές πόρτες υπουργείων και οργανισμών. Εκεί όπου οι συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών πολλών εκατομμυρίων ευρώ υπογράφονται με ρυθμούς καταιγιστικούς, η ουσία του έργου συχνά παραμένει θολή έως ανύπαρκτη.

Έρευνα με ευρωπαϊκή σφραγίδα και «στημένοι» διαγωνισμοί

Η έρευνα που βρίσκεται ήδη στα πρώτα στάδια ελέγχου από τις ευρωπαϊκές αρχές και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ανοίγει έναν φάκελο με ενδείξεις συστηματικής στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Στο επίκεντρο βρίσκονται διαγωνισμοί που, αν και εμφανίζονται ως “ανοιχτοί”, φέρουν χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα. Όροι και τεχνικές προδιαγραφές που μοιάζουν να έχουν “κοπεί και ραφτεί” στα μέτρα συγκεκριμένων παρόχων, αποκλείοντας εκ των προτέρων κάθε ουσιαστικό ανταγωνισμό.

Τα νούμερα που δείχνουν την εικόνα: 1,56 δισ. και 62,4% απευθείας αναθέσεις

Τα αριθμητικά δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Μεταξύ 2017 και 2025, το ελληνικό Δημόσιο σύναψε 3.079 συμβάσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών, συνολικού ύψους που αγγίζει τα 1,56 δισεκατομμύρια ευρώ. Από αυτές, σχεδόν τα δύο τρίτα (62,4%) πραγματοποιήθηκαν μέσω απευθείας ανάθεσης. Μια διαδικασία μεν νόμιμη, αλλά όταν γίνεται κατά κόρον, παύει να είναι ουδέτερη, μετατρέπεται σε εργαλείο συγκέντρωσης πόρων σε λίγους “εκλεκτούς”.

Το 1% των εταιρειών παίρνει το 50%

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η κατανομή των χρημάτων. Από τις 1.266 εταιρείες που συμμετείχαν σε αυτές τις συμβάσεις, μόλις το 1% απορροφά σχεδόν το 50% των συνολικών κονδυλίων. Πρόκειται για μια εικόνα αγοράς που δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά, αλλά συγκεντρωτικά, με ισχυρές ενδείξεις δικτύων επιρροής.

Παραδοτέα χωρίς περιεχόμενο: τα έργα που δεν… έγιναν ποτέ

Και όμως, το πιο καυστικό εύρημα δεν βρίσκεται μόνο στα ποσά ή στις διαδικασίες, αλλά στο ίδιο το περιεχόμενο των έργων. Σύμφωνα με την έρευνα, σε αρκετές περιπτώσεις τα παραδοτέα των συμβάσεων είναι είτε εξαιρετικά φτωχά είτε πρακτικά ανύπαρκτα. Περιγράφονται ακόμη και περιπτώσεις όπου το τελικό υλικό περιλαμβάνει σελίδες χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο, γενικόλογες αναλύσεις ή επαναλήψεις δημόσια διαθέσιμων πληροφοριών. Με άλλα λόγια, έργα που δύσκολα δικαιολογούν το ύψος των αμοιβών.

Ασυμμετρία δυνατοτήτων: μικρές εταιρείες, μεγάλα έργα

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν συγκρίνεται το μέγεθος των συμβάσεων με το επιχειρησιακό αποτύπωμα των εταιρειών που τις αναλαμβάνουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μικρές ή νεοσύστατες εταιρείες εμφανίζονται να διαχειρίζονται έργα πολλών εκατομμυρίων ευρώ, χωρίς αντίστοιχη τεκμηρίωση εμπειρίας ή δυναμικότητας.

Οι μεγάλοι «αγοραστές» του Δημοσίου

Η συγκέντρωση των αναθέσεων δεν αφορά μόνο τους ιδιώτες παρόχους, αλλά και τους δημόσιους φορείς. Η Κοινωνία της Πληροφορίας Α.Ε., το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους “αγοραστές” συμβουλευτικών υπηρεσιών, με δαπάνες που ξεχωρίζουν στο σύνολο.

Το «τυφλό σημείο» της Διαύγειας: πληρωμές υπάρχουν, έργο όχι

Το ερώτημα που πλέον τίθεται δεν είναι μόνο ποιοι πήραν τα έργα, αλλά τι ακριβώς παρήγαγαν. Και εδώ αναδεικνύεται μια κρίσιμη θεσμική έλλειψη: ενώ οι αναθέσεις δημοσιεύονται στη Διαύγεια, τα παραδοτέα σπάνια βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Έτσι, η κοινωνία γνωρίζει ποιος πληρώθηκε, αλλά όχι τι παρέδωσε.

Η χαμένη λογοδοσία και το ερώτημα της ευθύνης

Η ανάρτηση των παραδοτέων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως στοιχειώδες φίλτρο λογοδοσίας. Θα επέτρεπε την αξιολόγηση της ποιότητας, θα ενίσχυε τη διαφάνεια και θα περιόριζε τα περιθώρια καταχρήσεων. Κυρίως, θα ξεχώριζε εκείνους που παράγουν πραγματικό έργο από εκείνους που απλώς απορροφούν δημόσιους πόρους.

Καθώς η ευρωπαϊκή έρευνα αρχίζει να ξετυλίγει το νήμα, το ερώτημα δεν είναι πια αν υπάρχει πρόβλημα, αλλά ποιοι θα καούν όταν φτάσει η φωτιά στην κορυφή. Ποιοι θα κληθούν να εξηγήσουν τα ανεξήγητα; Πόσο βαθιά απλώνεται αυτό το πλέγμα αναθέσεων και ποιοι το προστάτευαν όσο δούλευε αθόρυβα; Και κυρίως: μιλάμε για “αστοχίες” ή για ένα καλοστημένο σύστημα που λειτούργησε για χρόνια με κανόνες δικούς του;

Διαβάστε ακόμη: