Ανατροπή στο βασικό μακροοικονομικό αφήγημα για την ευρωζώνη προκαλεί η κλιμάκωση της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή, με τις αγορές να εγκαταλείπουν το σενάριο της «παροδικής διαταραχής» και να ενσωματώνουν πλέον πιο επίμονες πληθωριστικές πιέσεις. Η ενέργεια επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο, επηρεάζοντας άμεσα τις εκτιμήσεις για ανάπτυξη, επιτόκια και επενδυτικό κλίμα.

Η προσοχή στρέφεται στη συνεδρίαση της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις 30 Απριλίου, η οποία αναμένεται να λειτουργήσει ως σημείο καμπής για τη νομισματική πολιτική. Εφόσον δεν υπάρξουν σαφή σημάδια αποκλιμάκωσης της κρίσης, το πιθανότερο σενάριο είναι η επανεκκίνηση του κύκλου αυξήσεων επιτοκίων, με τις αγορές να προεξοφλούν ήδη δύο κινήσεις εντός του 2026.

Η μεταβολή αυτή αποτυπώνει την ανησυχία για ένα νέο ενεργειακό σοκ, το οποίο τροφοδοτεί τον πληθωρισμό και περιορίζει την αγοραστική δύναμη, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.

Τα σενάρια της ΕΚΤ και η νέα ισορροπία

Στις τελευταίες της προβλέψεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ενσωματώσει δύο βασικά σενάρια, τα οποία διαφοροποιούνται κυρίως ως προς την εξέλιξη των τιμών ενέργειας. Στο βασικό σενάριο, οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου κινούνται σε υψηλότερα επίπεδα βραχυπρόθεσμα, αλλά αποκλιμακώνονται σταδιακά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάπτυξη της ευρωζώνης εκτιμάται στο 0,9% το 2026, με σταδιακή ενίσχυση τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, η αναθεώρηση προς τα κάτω των προβλέψεων επιβεβαιώνει ότι η γεωπολιτική κρίση έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει την πραγματική οικονομία. Ο πληθωρισμός, με βάση τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, αναμένεται να αυξηθεί στο 2,6% το 2026, με αιχμή το δεύτερο τρίμηνο, όπου εκτιμάται ότι θα αγγίξει το 3,1%. Η άνοδος αποδίδεται κυρίως στο ενεργειακό κόστος, το οποίο μετακυλίεται σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Στο δυσμενές σενάριο, η ενεργειακή κρίση εντείνεται, με τις τιμές πετρελαίου να φθάνουν τα 119 δολάρια ανά βαρέλι και του φυσικού αερίου τα 87 ευρώ/MWh. Η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε σημαντικά υψηλότερο πληθωρισμό και πιο έντονη επιβράδυνση της ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, η οικονομική μεγέθυνση περιορίζεται στο 0,6% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός αυξάνεται σχεδόν κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το βασικό σενάριο.

Η αύξηση της αβεβαιότητας επηρεάζει τόσο την κατανάλωση όσο και τις επενδύσεις, ενώ επιβαρύνεται και η εξωτερική ζήτηση. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καλείται να διαχειριστεί ένα δύσκολο δίλημμα: να περιορίσει τον πληθωρισμό μέσω αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής, χωρίς να οδηγήσει την οικονομία σε βαθύτερη επιβράδυνση.

Το πλέον αρνητικό σενάριο αφορά παρατεταμένη ένταση και εκτίναξη των τιμών ενέργειας, με το πετρέλαιο να αγγίζει τα 145 δολάρια και το φυσικό αέριο τα 106 ευρώ/MWh. Σε αυτή την περίπτωση, οι πληθωριστικές πιέσεις αποκτούν πιο μόνιμο χαρακτήρα, επηρεάζοντας τις προσδοκίες και τη μισθολογική δυναμική. Ο πληθωρισμός αυξάνεται σημαντικά πάνω από τις βασικές προβλέψεις σε όλο τον ορίζοντα, ενώ η ανάπτυξη υποχωρεί αισθητά τα πρώτα χρόνια. Πρόκειται για ένα σενάριο που προσεγγίζει συνθήκες στασιμοπληθωρισμού, με περιορισμένη οικονομική δραστηριότητα και υψηλό κόστος ζωής.

Η ανάπτυξη, η διεθνής αστάθεια, και το «αγκάθι» του πληθωρισμού

Ελλάδα: ανθεκτικότητα με επιφυλάξεις

Για την ελληνική οικονομία, το βασικό σενάριο παραμένει συγκριτικά πιο θετικό, αν και οι κίνδυνοι αυξάνονται. Ο διοικητής της Τράπεζα της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας έχει επισημάνει ότι οι αρχικές εκτιμήσεις για σύντομη διάρκεια της κρίσης δεν επιβεβαιώθηκαν, ωστόσο η χώρα διαθέτει σημαντικά «μαξιλάρια».

Με βάση τις εκτιμήσεις της Τράπεζα της Ελλάδος, η ανάπτυξη αναμένεται να υποχωρήσει από το 2,1% στο 1,9%, διατηρώντας όμως θετική απόκλιση σε σχέση με την ευρωζώνη. Η ισχυρή δημοσιονομική θέση, τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα και η βελτιωμένη κατάσταση του τραπεζικού συστήματος λειτουργούν ως παράγοντες σταθερότητας.

Η αλλαγή στάσης των αγορών είναι σαφής: η γεωπολιτική κρίση δεν θεωρείται πλέον πρόσκαιρη, αλλά δυνητικά διαρκής. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος χρήματος, αυξημένη μεταβλητότητα και πιο επιφυλακτική επενδυτική συμπεριφορά.

Διαβάστε ακόμη: