Η μεγάλη έκθεση της Βιέννης φέρνει αντιμέτωπους δύο από τους σημαντικότερους ζωγράφους του 20ού αιώνα – Περίπου 70 έργα, κραυγές, σάρκα, επιθυμία και φόβος σε έναν διάλογο για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος
Δεν είναι απλώς μια έκθεση που βάζει δίπλα δίπλα δύο διάσημες υπογραφές.
Η νέα μεγάλη διοργάνωση της Albertina στη Βιέννη, με τίτλο «Picasso – Bacon: What It Feels Like to Be Human», επιχειρεί κάτι πολύ πιο δύσκολο: να δείξει πώς ο Πάμπλο Πικάσο και ο Φράνσις Μπέικον άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ζωγραφική κοιτάζει το ανθρώπινο σώμα.
Η έκθεση άνοιξε στις 18 Σεπτεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, συγκεντρώνοντας περίπου 70 σημαντικά έργα από διεθνή μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.
Δεν πρόκειται για μια απλή αναδρομή σε δύο τεράστιες καλλιτεχνικές διαδρομές.
Η Albertina τους φέρνει σε έναν διάλογο γύρω από το ίδιο βασικό ερώτημα: τι απομένει από τον άνθρωπο όταν το σώμα παύει να είναι αρμονικό, ασφαλές και ακέραιο;
Ο Μπέικον κοίταξε πρώτα τον Πικάσο
Ο δεσμός ανάμεσα στους δύο δεν είναι αυθαίρετος.
Η ίδια η Albertina επισημαίνει ότι ο Φράνσις Μπέικον αποφάσισε να γίνει ζωγράφος κάτω από την ισχυρή επίδραση του έργου του Πικάσο.
Σε όλη του τη ζωή συνέχισε να «αναμετράται» με αυτή τη μεγάλη πατρική φιγούρα της μοντέρνας τέχνης, επιχειρώντας κάποια στιγμή να γίνει για το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα ό,τι υπήρξε ο Πικάσο για το πρώτο: ένας χρονικογράφος της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στη ρήξη, την επιθυμία και την αγωνία.
Ο Πικάσο, από την άλλη, δεν επηρεάστηκε καλλιτεχνικά από τον Μπέικον, αλλά σύμφωνα με το μουσείο παρακολουθούσε στενά την πορεία του.
Στον Πικάσο το σώμα σπάει για να ξαναγεννηθεί
Στα έργα του Πικάσο η ανθρώπινη μορφή παύει να είναι σταθερή.
Το πρόσωπο μπορεί να εμφανίζεται ταυτόχρονα από μπροστά και από το πλάι.
Ένα σώμα διαλύεται σε επίπεδα, γωνίες, μάσκες και σπασμένα περιγράμματα.
Η παραμόρφωση δεν λειτουργεί μόνο ως αισθητικό παιχνίδι. Γίνεται ένας νέος τρόπος να ειπωθεί η εμπειρία του ανθρώπου στον 20ό αιώνα.
Η μορφή δεν είναι πλέον ασφαλής.
Δεν είναι «όμορφη» με την κλασική έννοια.
Είναι τραυματισμένη, πολλαπλή, ερωτική, απειλητική και ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινη.
Στον Μπέικον η σάρκα εγκλωβίζεται
Ο Μπέικον παίρνει αυτή τη διάλυση και την πηγαίνει αλλού.
Οι ανθρώπινες φιγούρες του μοιάζουν συχνά να βρίσκονται παγιδευμένες μέσα σε αόρατα δωμάτια και γεωμετρικά κλουβιά.
Τα πρόσωπα στρεβλώνονται.
Τα στόματα ανοίγουν σε κραυγές.
Η σάρκα μοιάζει να πιέζεται μέχρι να χάσει τη γνώριμη μορφή της.
Εκεί όπου ο Πικάσο ανασυνθέτει τον άνθρωπο, ο Μπέικον μοιάζει να τον αφήνει εκτεθειμένο στην αγωνία, στη μοναξιά και στον φόβο.
Η Albertina εντοπίζει ακριβώς αυτή τη συγγένεια: και οι δύο βάζουν στο κέντρο το σώμα που διαλύεται, ξανασυναρμολογείται και επανεφευρίσκεται με ριζική δύναμη.
Κραυγές, σταυρώσεις, γυμνά και ταυρομαχίες
Τα θέματα που ενώνουν τους δύο καλλιτέχνες κάθε άλλο παρά ουδέτερα είναι.
Η έκθεση περιστρέφεται γύρω από εικόνες σταύρωσης, κραυγές, ταυρομαχίες, γυμνά σώματα και τον ερωτισμό, θέματα που και οι δύο χρησιμοποίησαν για να μιλήσουν για τη βία και την ευαλωτότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Στο έργο τους, το ανθρώπινο σώμα δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο παρατήρησης.
Είναι το σημείο πάνω στο οποίο γράφονται ο πόνος, η επιθυμία, ο φόβος, η εξουσία και ο θάνατος.
Και ακριβώς γι’ αυτό τα σώματα που ζωγραφίζουν δεν μπορούν να μείνουν ήρεμα.
Η Ντόρα Μάαρ απέναντι στην αυτοπροσωπογραφία του Μπέικον
Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάζονται βρίσκεται η «Buste de femme» του Πικάσο από το 1940, ένα πορτρέτο της Ντόρα Μάαρ από το Museum Berggruen του Βερολίνου.
Απέναντι σε έργα του Πικάσο τοποθετούνται δημιουργίες του Μπέικον, μεταξύ των οποίων και η «Self-Portrait» του 1972, από ιδιωτική συλλογή.
Η συνύπαρξη των έργων δεν έχει στόχο να αναδείξει ποιος είναι «μεγαλύτερος».
Αντίθετα, επιχειρεί να δείξει πώς δύο εντελώς διαφορετικές ζωγραφικές γλώσσες συναντώνται στο ίδιο θεμελιώδες πρόβλημα: πώς ζωγραφίζεται ένας άνθρωπος σε έναν κόσμο που έχει χάσει την αθωότητά του.
Ολόκληρος ο 20ός αιώνας μέσα στο σώμα
Ανάμεσα στον Πικάσο και τον Μπέικον χωρά σχεδόν ολόκληρος ο 20ός αιώνας.
Πόλεμοι, βία, κοινωνικές ανατροπές, νέες αντιλήψεις για τη σεξουαλικότητα, φόβος, μοναξιά και η διάλυση των παλιών βεβαιοτήτων.
Γι’ αυτό και το ανθρώπινο σώμα στα έργα τους μοιάζει να κουβαλά περισσότερη ιστορία απ’ όση μπορεί να αντέξει.
Ο Πικάσο ανοίγει τη μορφή στον μοντερνισμό.
Ο Μπέικον την παραλαμβάνει και την οδηγεί στην ψυχολογική και σωματική ένταση της μεταπολεμικής εποχής.
Τι σημαίνει τελικά να είσαι άνθρωπος
Ο υπότιτλος της έκθεσης, «What It Feels Like to Be Human», είναι ουσιαστικά ολόκληρη η καρδιά της.
Δεν ρωτά απλώς πώς μοιάζει ο άνθρωπος.
Ρωτά πώς αισθάνεται.
Πώς είναι να κατοικείς ένα σώμα που επιθυμεί, φοβάται, πονά, γερνά, εκτίθεται και κάποτε καταρρέει.
Ο Πικάσο και ο Μπέικον δεν προσπάθησαν να ζωγραφίσουν έναν άνθρωπο πιο όμορφο από την πραγματικότητα.
Έκαναν σχεδόν το αντίθετο.
Διέλυσαν την ανθρώπινη μορφή για να δείξουν όσα η κανονική της εικόνα δεν μπορούσε πια να πει.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει αυτή τη συνάντηση στην Albertina τόσο ισχυρή.
Δεν κοιτάς απλώς δύο μεγάλους ζωγράφους.
Κοιτάς δύο διαφορετικούς τρόπους να απαντηθεί ένα ερώτημα που παραμένει ανοιχτό: τι απομένει από εμάς όταν αφαιρεθούν η ομορφιά, η τάξη και η ψευδαίσθηση ότι έχουμε τον έλεγχο;
