Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις της περιόδου του πολέμου έλαβε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απομακρύνοντας από το υπουργείο Άμυνας τον Μιχαΐλο Φεντόροφ, τον άνθρωπο που συνδέθηκε όσο λίγοι με την τεχνολογική αναβάθμιση των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων και τη μαζική αξιοποίηση των drones στο πεδίο της μάχης.

Η αποπομπή του 35χρονου υπουργού, μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Ουκρανία. Για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα πολίτες, βετεράνοι, τραυματίες πολέμου και συγγενείς στρατιωτικών συγκεντρώθηκαν στο Κίεβο, ζητώντας όχι μόνο την επιστροφή του Φεντόροφ, αλλά και την απομάκρυνση του αρχιστράτηγου Ολεξάντρ Σίρσκι, με τον οποίο ο πρώην υπουργός είχε έρθει σε ανοιχτή σύγκρουση.

Η κίνηση του Ζελένσκι ξένισε ακόμη περισσότερο επειδή πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ο Φεντόροφ πιστωνόταν σημαντικό μέρος της προσπάθειας εκσυγχρονισμού του στρατού, της ενίσχυσης της ουκρανικής αμυντικής τεχνολογίας και της προσαρμογής στις νέες συνθήκες του πολέμου.

Από το πλευρό του Ζελένσκι στην πόρτα της εξόδου

Ο Μιχαΐλο Φεντόροφ δεν ήταν ένα τυχαίο κυβερνητικό στέλεχος. Βρισκόταν στο πλευρό του Ζελένσκι πριν ακόμη εκείνος αναλάβει την προεδρία της Ουκρανίας.

Γεννημένος στη Βασίλιβκα της Ζαπορίζια, περιοχή που βρίσκεται πλέον υπό ρωσική κατοχή, ο Φεντόροφ δραστηριοποιήθηκε αρχικά στον χώρο του ψηφιακού μάρκετινγκ. Μέσω της εταιρείας του συνεργάστηκε με την εταιρεία παραγωγής Kvartal 95 του Ζελένσκι και το 2019 ανέλαβε την ψηφιακή στρατηγική της προεκλογικής του εκστρατείας.

Μετά την εκλογική νίκη του Ζελένσκι, έγινε ο πρώτος υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού της χώρας και συνέδεσε το όνομά του με τη δημιουργία της εφαρμογής Diia, της ουκρανικής εκδοχής μιας ενιαίας ψηφιακής πύλης του Δημοσίου.

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε μετά τη ρωσική εισβολή του 2022. Ο Φεντόροφ μετέφερε την εμπειρία της ψηφιοποίησης στο πεδίο της μάχης, συμβάλλοντας στη συγκρότηση της πρωτοβουλίας Army of Drones, μέσω της οποίας ενισχύθηκαν η παραγωγή μη επανδρωμένων συστημάτων, η προμήθεια εξοπλισμού και η εκπαίδευση χειριστών.

Όταν ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας, μετέφερε την ίδια φιλοσοφία και στη στρατιωτική διοίκηση: ταχύτητα, αξιοποίηση δεδομένων, τεχνολογία, αποκέντρωση και συνεχής προσαρμογή στις ανάγκες του μετώπου.

Ο «master» του πολέμου με drones

Η ισχυρή δημόσια εικόνα του Φεντόροφ οφειλόταν κυρίως στη σημασία που έδωσε στα drones και στα οικονομικότερα οπλικά συστήματα, με τα οποία η Ουκρανία επιχείρησε να αντισταθμίσει την αριθμητική και υλική υπεροχή της Ρωσίας.

Το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι μέσα στο 2026 οι Ένοπλες Δυνάμεις είχαν πλήξει περισσότερους από ένα εκατομμύριο ρωσικούς στόχους με μη επανδρωμένα συστήματα. Παράλληλα, επί των ημερών του προωθήθηκαν νέες συμφωνίες για αντιβαλλιστικές δυνατότητες, επίγεια μη επανδρωμένα οχήματα και ενίσχυση των τεχνολογικών δυνατοτήτων του ουκρανικού στρατού.

Μία από τις κινήσεις που του πιστώθηκαν ήταν και η αντιμετώπιση της μη εξουσιοδοτημένης χρήσης τερματικών Starlink από ρωσικές δυνάμεις στις κατεχόμενες περιοχές. Ο Φεντόροφ είχε επισημάνει ότι το μπλοκάρισμα των συγκεκριμένων τερματικών περιόρισε κρίσιμες δυνατότητες επικοινωνίας και καθοδήγησης ρωσικών επιθέσεων.

Παράλληλα, προώθησε ένα μοντέλο πολέμου στο οποίο τα drones δεν λειτουργούσαν απλώς ως υποστηρικτικά μέσα, αλλά ως βασικό εργαλείο για την προσβολή γραμμών ανεφοδιασμού, αποθηκών, κέντρων διοίκησης και στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε μεγάλο βάθος πίσω από το μέτωπο.

Η σύγκρουση με τον Σίρσκι

Πίσω από την αποπομπή του Φεντόροφ βρίσκεται, σύμφωνα με ουκρανικά και διεθνή μέσα, η βαθιά σύγκρουσή του με τον αρχιστράτηγο Ολεξάντρ Σίρσκι.

Οι δύο άνδρες εξέφραζαν δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για τον πόλεμο. Ο Φεντόροφ υποστήριζε ένα αποκεντρωμένο, τεχνολογικό και βασισμένο στα δεδομένα μοντέλο διοίκησης. Ο Σίρσκι, από την άλλη πλευρά, κατηγορείται από επικριτές του ότι παραμένει προσκολλημένος σε μια περισσότερο συγκεντρωτική στρατιωτική κουλτούρα, με ρίζες στη σοβιετική σχολή διοίκησης.

Ο ίδιος ο Φεντόροφ επιβεβαίωσε ότι είχε εισηγηθεί στον Ζελένσκι την αντικατάσταση του αρχιστράτηγου. Η πρότασή του απορρίφθηκε, ενώ ο πρώην υπουργός υποστήριξε ότι στη συνέχεια πολλές από τις πρωτοβουλίες του υπουργείου Άμυνας άρχισαν να μπλοκάρονται από τη στρατιωτική ηγεσία.

Ο Ζελένσκι επέλεξε τελικά να διατηρήσει τον Σίρσκι και να απομακρύνει τον Φεντόροφ, προκαλώντας την οργή όσων θεωρούν ότι η χώρα έχασε έναν από τους αποτελεσματικότερους μεταρρυθμιστές της σε κρίσιμη στιγμή του πολέμου.

Στρατιώτες στους δρόμους

Η αντίδραση δεν περιορίστηκε στους πολιτικούς αντιπάλους του Ουκρανού προέδρου. Στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν στρατιωτικοί, τραυματίες πολέμου, βετεράνοι και οικογένειες ανθρώπων που υπηρετούν στο μέτωπο.

Οι διαδηλωτές κατηγόρησαν την ηγεσία ότι απομακρύνει στελέχη που προσπαθούν να αλλάξουν τον στρατό και ζήτησαν την αντικατάσταση του Σίρσκι. Αρκετοί υποστήριξαν ότι ο Φεντόροφ κατάφερε μέσα σε έξι μήνες περισσότερα από όσα είχαν επιτευχθεί τα προηγούμενα χρόνια, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, των drones και της προμήθειας στρατιωτικού υλικού.

Η κρίση πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν στελέχη που είχαν κομβικό ρόλο στον πόλεμο των drones ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους ή εξέφρασαν δημόσια τη διαφωνία τους με την απόφαση του προέδρου.

Οι μεταρρυθμίσεις που έμειναν στη μέση

Η απομάκρυνση Φεντόροφ δημιουργεί ερωτήματα και για την τύχη των αλλαγών που είχε δρομολογήσει στο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Το σχέδιό του προέβλεπε συμβόλαια με συγκεκριμένη διάρκεια υπηρεσίας, σαφείς όρους για τον τόπο τοποθέτησης, υψηλότερες αμοιβές για τις μονάδες που μάχονται στην πρώτη γραμμή και νέες διαδικασίες προσέλκυσης εθελοντών. Το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας είχε παρουσιάσει την πρώτη φάση της μεταρρύθμισης τον Ιούνιο, προβλέποντας συγκεκριμένη διάρκεια θητείας, αυξημένες αμοιβές και μελλοντικές αλλαγές στην επιστράτευση.

Ο Φεντόροφ επέμενε ότι το πρόβλημα της επιστράτευσης δεν μπορεί να επιλυθεί μόνο με περισσότερους ελέγχους ή με τη λειτουργία των στρατολογικών υπηρεσιών. Χρειάζεται, όπως υποστήριζε, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ του κράτους, του στρατού και των πολιτών.

Στο επίκεντρο βρίσκονταν οι καταγγελίες για αυθαιρεσίες κατά την επιστράτευση, η κόπωση όσων πολεμούν από το 2022, οι λιποταξίες, η έλλειψη προσωπικού και η απουσία καθαρής προοπτικής αποστράτευσης.

Η αμήχανη πρόταση του Ζελένσκι

Μπροστά στις αντιδράσεις, ο Ζελένσκι επιχείρησε να κρατήσει τον Φεντόροφ κοντά στην κυβέρνηση, προσφέροντάς του συμβουλευτικό ρόλο. Η απάντηση του πρώην υπουργού, όμως, έδειξε το βάθος της ρήξης: δεν επιθυμούσε έναν διακοσμητικό πολιτικό ρόλο, αλλά τη δυνατότητα να συνεχίσει τις αλλαγές που θεωρούσε απαραίτητες για τη νίκη.

Στη θέση του τοποθετήθηκε προσωρινά ο Γεβχέν Χμάρα, προερχόμενος από τον χώρο των ειδικών επιχειρήσεων και των υπηρεσιών ασφαλείας. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν ο διάδοχός του θα διαθέτει την πολιτική ισχύ και την ελευθερία κινήσεων που απαιτούνται για να συγκρουστεί με τις αντιστάσεις στο εσωτερικό του στρατιωτικού μηχανισμού.

Η υπόθεση Φεντόροφ ξεπερνά, επομένως, τα όρια ενός κυβερνητικού ανασχηματισμού. Αποκαλύπτει μια βαθύτερη μάχη για το ποιος αποφασίζει τον τρόπο με τον οποίο πολεμά η Ουκρανία: η παλαιά στρατιωτική ιεραρχία ή μια νέα γενιά τεχνοκρατών που πιστεύει ότι η Ρωσία δεν μπορεί να νικηθεί με τους όρους και τις μεθόδους του παρελθόντος.

Και για πρώτη φορά, η συγκεκριμένη σύγκρουση δεν διεξάγεται πίσω από κλειστές πόρτες. Έχει πλέον μεταφερθεί στους δρόμους του Κιέβου.

Διαβάστε ακόμη: