Ο κεντρικός, παλιός διάδρομος προσγείωσης- απογείωσης γίνεται ο κεντρικός πεζόδρομος, οι πρώην ολυμπιακές εγκαταστάσεις αποτελούν βασικά στοιχεία σχεδιασμού, το θαλάσσιο μέτωπο συνδέεται νοητά με το εσωτερικό της έκτασης, ενώ δημιουργούνται και πολιτιστικές διαδρομές εντός του έργου.
Ο λόγος για το Μητροπολιτικό Πάρκο του Ελληνικού όπως αυτό περιγράφεται με βάση τη σχετική μελέτη φακέλου τροποποίησης των περιβαλλοντικών όρων που υποβλήθηκε και συνοδεύει το έργο χωρίς ωστόσο «ουσιώδη μεταβολή των περιβαλλοντικών επιπτώσεων», όπως επισημαίνεται σχετικά.
Το Μητροπολιτικό Πάρκο στη μελλοντική του εικόνα θα είναι συνολικής έκτασης 2 εκατομμυρίων τετραγωνικών μέτρων και τα πρώτα τμήματα, με βάση το σχετικό προγραμματισμό, θα παραδίδονται σταδιακά μέσα στη διετία 2026- 2027. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός τοπίου του Μητροπολιτικού Πάρκου αξιοποιεί, όπως αναφέρεται, υφιστάμενα στοιχεία: Οι εκτεταμένες επίπεδες επιφάνειες της έκτασης και οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις τόσο του πρώην αεροδρομίου όσο και των πρώην Ολυμπιακών εγκαταστάσεων, αποτελούν βασικά στοιχεία έμπνευσης.
«Το διατηρητέο κτήριο Saarinen, ο Πύργος Ελέγχου, τα επίσης διατηρητέα υπόστεγα της αεροπορίας, ο διάδρομος προσγείωσης – απογείωσης, και οι εγκαταστάσεις του κανόε – καγιάκ, αξιοποιούνται και αποκτούν νέο ρόλο ως στοιχεία του Πάρκου που εκφράζουν τη συνέχεια του παρελθόντος και τη σύνδεση με το παρόν και το μέλλον», όπως αναφέρεται σχετικά. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Μητροπολιτικού Πόλου, το σύστημα μαζικών μεταφορών θα επεκταθεί – συμπληρωθεί με τη δημιουργία μίας νέας γραμμής Τραμ και τριών νέων λεωφορειακών γραμμών στο εσωτερικό του Πόλου.
Σύμφωνα με τη μελέτη, μία ισχυρή ιδέα που χαρακτηρίζει το πάρκο αποτελεί η διατήρηση της μορφής και της μνήμης του κεντρικού διαδρόμου προσγείωσης-απογείωσης και η μετατροπή του σε πεζόδρομο. Ο δευτερεύων διάδρομος που τον τέμνει αντιμετωπίζεται παρόμοια, και μαζί με έναν τρίτο, νέο άξονα κίνησης πεζών που ενώνει τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης στα ανατολικά με την παραλία, περιγράφουν τον κόμβο του Πάρκου, ένα τρίγωνο, στο οποίο βρίσκεται το υφιστάμενο σύμβολο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 και χωροθετείται μία μεγάλη Πλατεία.
Κατά μήκος του νέου πεζόδρομου ρέει ένα δυναμικό επίμηκες στοιχείο νερού. Παράλληλα, σε δεύτερο επίπεδο, κάθετα προς τον κεντρικό διάδρομο, ξετυλίγεται ένας δεύτερος ελικοειδής διάδρομος κίνησης οδικού άξονα, με τη μορφή «φιδιού», «ο οποίος αντιδρά, στη μονοτονία της γραμμικής κίνησης του διαδρόμου – απογείωσης, προσφέροντας την δυνατότητα συνεχώς διαφοροποιούμενης πορείας, αλλά κυρίως σηματοδοτεί (μαζί με τον πεζόδρομο «ποταμό»), την εγγύτητα και τη νοητή σύνδεση του Υμηττού με τον Σαρωνικό (βουνό – θάλασσα)», αναφέρεται στη μελέτη.
Η αρχιτεκτονική σύνθεση του νέου Μητροπολιτικού Πάρκου συγκροτεί διαφορετικές τυπολογίες και σε ότι αφορά τη μορφή του νέου τοπίου: Στο Μητροπολιτικό Πάρκο δημιουργούνται επίπεδες και ομαλών κλίσεων περιοχές, τεχνητός λόφος που παρέχει ιδιαίτερες θέες και βυθίσματα, ειδικά στις περιοχές των ρεμάτων. Τόσο το υφιστάμενο ρέμα Τραχώνων όσο και το σήμερα «εξαφανισμένο» ρέμα Αεροδρομίου αναβιώνουν, συμβάλλοντας στην αισθητική και περιβαλλοντική αναβάθμιση της περιοχής.
Πολιτιστικές διαδρομές
Εξίσου σημαντική θεωρείται η ανάγκη ένταξης στο Πάρκο σημαντικού αριθμού πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, με στόχο αυτές οι δραστηριότητες, να εκτυλίσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και του χρόνου. Για το λόγο αυτό προβλέπεται ο σχεδιασμός και η κατασκευή μιας πολιτιστικής διαδρομής που θα συνδέει και θα καθιστά επισκέψιμα όλα τα αρχαιολογικά και νεώτερα μνημεία της ανάπτυξης αλλά και όποιους νέους χώρους πολιτισμού δημιουργηθούν.
Ενδεικτικά, στο βορειοανατολικό τμήμα της, η πολιτιστική διαδρομή εστιάζει στα διατηρητέα υπόστεγα της Πολεμικής Αεροπορίας που αποτελούν νεώτερα μνημεία και τα οποία επισκευάζονται, αποκαθίστανται και λειτουργούν ως μουσεία. Από τον ανασχεδιασμένο υπαίθριο χώρο των τριών διατηρητέων υποστέγων ξεκινούν δύο διαδρομές: η μία οδηγεί στο λόφο «Χασάνι» και, στη συνέχεια, στο νεώτερο μνημείο του Αγγλικού υποστέγου (Παγόδα), που αποκαθίσταται για να στεγάσει χρήσεις πολιτισμού. Η δεύτερη διαδρομή οδηγεί στο τμήμα του κλασικού νεκροταφείου και της αρχαίας οδού που βρίσκονται στο βορειοανατολικό άκρο της έκτασης.
Το βορειοδυτικό τμήμα της πολιτιστικής διαδρομής φτάνει πολύ κοντά στην ακτή για να συναντήσει τον προϊστορικό οικισμό του ακρωτηρίου του Αγίου Κοσμά και τον Μυκηναϊκό τάφο, και, στη συνέχεια, περνώντας μέσα από την οικιστική ανάπτυξη, το αρχαίο οικοδόμημα και το τμήμα του αρχαίου δρόμου και τέλος, πιο ανατολικά, με τη μορφή μιας μικρής απόληξης της διαδρομής, οδηγεί στο τμήμα του αρχαίου λατομείου.
Μία ακόμη διαδρομή οδηγεί στο Ταφικό μνημείο Ελληνικού και άλλη οδηγεί στο εξαιρετικά αξιόλογο κτίριο του παλαιού ανατολικού αεροσταθμού, νεότερου μνημείου σχεδιασμένου από τον Φινλανδό αρχιτέκτονα Eero Saarinen. Από το κτίριο Saarinen αφαιρούνται όλες οι μεταγενέστερες προσθήκες και αυτό αποκαθίσταται ώστε να στεγάσει χώρους εκθέσεων που θα μπορούσαν να «ανοίγονται» και στον υπαίθριο χώρο έμπροσθεν του κτιρίου που σχεδιάζεται ως ένας πολύ μεγάλος ανοικτός χώρος του Πάρκου, χώρος αναψυχής, πολλαπλών δραστηριοτήτων και παιχνιδιού.
Επτά χωρικές ενότητες
Επτά χωρικές ενότητες συνθέτουν το σύνολο των δραστηριοτήτων που κατανέμονται λειτουργικά εντός του Πάρκου.
1. Περιοχή Εργοστασίου Αεροσκαφών (παλαιά στρατιωτική βάση) σε έκταση 153.828 τ.μ.. Τα ιστορικά υπόστεγα συντήρησης θα στεγάσουν το νέο Μουσείο Αεροπορίας και τα νέα κτήρια θα φιλοξενήσουν χρήσεις πολιτισμού αναψυχής. Οι υφιστάμενες χωμάτινες επιφάνειες σε μεγάλο βαθμό διατηρούνται και φυτεύονται με δέντρα όπως κουκουναριές, βελανιδιές, σφένδαμους και χαμηλή φύτευση υποορόφου, όπως και τα υφιστάμενα σκληρά δάπεδα που διατηρούνται επίσης σε μεγάλο μέρος τους. Νέα κτίρια προτείνονται στην περιοχή που πλαισιώνουν τις πολιτιστικές χρήσεις των Μουσείων. Δευτερεύον δίκτυο μονοπατιών εξυπηρετεί το χώρο. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 130.791 τ.μ..
2. Περιοχή Αθλητισμού που αποτελεί τον πυρήνα αθλητικών δραστηριοτήτων του πάρκου με έκταση 511.516 τ.μ., στο βορειοδυτικό άκρο του Πάρκου και θα λειτουργεί ως ένας πόλος υπερτοπικής σημασίας, συνδυάζοντας τον μαζικό, ελεύθερο αθλητισμό και την αναψυχή με τον πρωταθλητισμό με ενδεικτικά ανοικτά προπονητήρια (στίβους 400 μ., προπονητήριο ρίψεων, γήπεδα ερασιτεχνικού και επαγγελματικού ποδοσφαίρου, γήπεδα καλαθοσφαίρισης και πετοσφαίρισης κ.ά.), κλειστά προπονητήρια (προπονητήριο στίβου, προπονητήριο ρυθμικής και ενόργανης γυμναστικής με τους απαιτούμενους χώρους εξυπηρέτησης και προπονητήρια εξυπηρέτησης λοιπών αθλημάτων) καθώς και κολυμβητικό συγκρότημα με ανοικτό καταδυτήριο ολυμπιακών προδιαγραφών κ.α.. Εντός της περιοχής αυτής σχεδιάζεται να χωροθετηθούν και να λειτουργήσουν συνεργιστικά και οι απαιτούμενες αθλητικές εγκαταστάσεις του Εθνικού Αθλητικού Κέντρου Νεότητας (Ε.Α.Κ.Ν) Αγίου Κοσμά. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 278.938 τ.μ..
3. Περιοχή Ρέματος Τραχώνων για τη Φύση και το Περιβάλλον, επιφάνειας 256.797 τ.μ. που φιλοδοξεί να αποτελέσει πρότυπο ορθολογικής διαχείρισης της γης και του νερού, ειδικά σε αστικοποιημένες περιοχές. «Το νέο τοπίο και οι προτεινόμενες εγκαταστάσεις του Κέντρου για τη Φύση και το περιβάλλον θα είναι ένα ζωντανό εργαστήριο που θα χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα από τη νέα κοίτη του Ρέματος των Τραχώνων και τους υδροβιότοπους», αναφέρεται στη μελέτη. Η περιοχή αυτή, περιλαμβάνει τον ανασυσταμένο νέο κλάδο του ρέματος των Τραχώνων και τρεις νέους εποχιακούς υγρότοπους που δημιουργούνται στον περιβάλλοντα χώρο. Στη χωρική αυτή ενότητα διατηρούνται τμήματα του διαδρόμου προσγείωσης και απογείωσης του πρώην Αεροδρομίου Ελληνικού, το δε οριστικό ανάγλυφό της προέρχεται κυρίως από εκσκαφές. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 254.765 τ.μ.
4. Ολυμπιακή Πλατεία και Περιοχή Αστικής Καλλιέργειας, επιφανείας 233.961 τ.μ. που αποτελεί την «καρδιά» του πάρκου, καθώς σε αυτήν συνδέονται οι κύριες διαδρομές κυκλοφορίας εντός αυτού. Είναι το μέρος που τιμάται η Ολυμπιακή κληρονομιά αφού η πλατεία δημιουργείται με αφορμή την ανάδειξη του συμβόλου των Ολυμπιακών Αγώνων. Στην περιοχή αυτή διαμορφώνεται ο άξονας σύνδεσης του Μητροπολιτικού Πάρκου με το Παράκτιο Μέτωπο. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 216.700 τ.μ..
5. Πάρκο Γλυπτικής Ελληνικού, επιφανείας 361.847 τ.μ. που διαμορφώνεται σε ένα λοφώδες μεσογειακό τοπίο με υψίπεδα και πεζούλες με στόχο να λειτουργήσει ως υποδοχέας γλυπτικής μεγάλης κλίμακας. Στην περιοχή διατηρείται και το κτήριο του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών Μακεδονίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Την περιοχή διατρέχει δίκτυο μονοπατιών, ενώ από τον δημιουργούμενο λόφο εκκινεί γέφυρα που διασχίζει τον οδικό άξονα που διέρχεται μέσα από το Πάρκο. Στην περιοχή αυτή χωροθετείται και η μονάδα επεξεργασίας λυμάτων για την εξυπηρέτηση των αρδευτικών αναγκών του Πάρκου και των κοινόχρηστων χώρων πρασίνου και ανοικτών χώρων του Μητροπολιτικού Πόλου. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 289.571 τ.μ..
6. Περιοχή Αττικού Τοπίου, επιφανείας 55.906 τ.μ. που, εμπεριέχει οικεία προς το ελληνικό τοπίο δέντρα, οι περιοχές φύτευσης των οποίων λειτουργούν ως ενδιάμεση ζώνη μετάβασης μεταξύ του Πάρκου και των παρακείμενων οικιστικών περιοχών. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 50.806 τ.μ..
7. Η Περιοχή Εκθέσεων Ελληνικού, επιφανείας 426.714 τ.μ., ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό την τοπογραφία και τις μορφές του πρώην αεροδρομίου. Σε αυτήν περιλαμβάνεται το χαρακτηρισμένο ως μνημείο κτίριο του πρώην «Ανατολικού Αεροδρομίου Αθηνών» (κτίριο Saarinen), μέρος του διαδρόμου εσωτερικής κίνησης αεροσκαφών που διατηρείται μετατρεπόμενο σε χώρο προσωρινών δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων, καθώς και μέρος του σκληρού δαπέδου στάθμευσης των αεροπλάνων και παραλαβής επιβατών στο οποίο χωροθετείται χώρος παιδικής αναψυχής και χώρος δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων. Την περιοχή διατρέχει δευτερεύον δίκτυο μονοπατιών και ανάμεσα στις γραμμικές φυτεύσεις εντοπίζονται θεματικοί κήποι. Στην περιοχή αυτή χωροθετούνται και οι εγκαταστάσεις διαχείρισης αστικών αποβλήτων για την εξυπηρέτηση των αναγκών του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού – Αγίου Κοσμά. Το σύνολο των χώρων πρασίνου και ελεύθερων χώρων εντός της χωρικής αυτής ενότητας ανέρχεται σε 366.043 τ.μ..
Εργα ύδρευσης
Στη μελέτη γίνεται αναφορά και στα έργα ύδρευσης- αποχέτευσης- αποστράγγισης.
Ως προς την ύδρευση: «Η αναγκαία ποσότητα νερού για αστική χρήση καλύπτεται από το δίκτυο ύδρευσης της ΕΥΔΑΠ. Το δίκτυο ύδρευσης του Μητροπολιτικού Πόλου σχεδιάζεται και κατασκευάζεται ως ένα νέο και ανεξάρτητο σύστημα ως προς τα υφιστάμενα δίκτυα της ΕΥΔΑΠ, που βρίσκονται στα όρια και θα παραδοθεί στην ΕΥΔΑΠ προς λειτουργία και διαχείριση. Κατά την πρώτη φάση της ανάπτυξης κατασκευάζεται μία διθάλαμη υπόγεια δεξαμενή συνολικής χωρητικότητας περίπου 5.000 μ³, η οποία καλύπτει τις συνολικές ανάγκες της ανάπτυξης που εκτιμώνται σε 15.000 μ³/ημέρα μέγιστη ημερήσια κατανάλωση και 10.500 μ³/ημέρα μέση ημερήσια κατανάλωση πόσιμου νερού, αντίστοιχα. Το προβλεπόμενο αντλιοστάσιο ύδρευσης έχει συνολική δυναμικότητα 1.260 μ³/ώρα.
Ως προς την αποχέτευση αστικών λυμάτων: Τα αστικά λύματα οδηγούνται μέσω αποχετευτικού δικτύου στο κεντρικό δίκτυο της ΕΥΔΑΠ. Κατά κύριο λόγο τα ακάθαρτα του Μητροπολιτικού Πόλου Ελληνικού – Αγίου Κοσμά, εισάγονται στον κεντρικό νότιο συλλεκτήρα της ΕΥΔΑΠ, που οδεύει κατά μήκος της λεωφόρου Ποσειδώνος. Κατασκευάζεται Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) με σκοπό την παραγωγή νερού άρδευσης του Μητροπολιτικού Πόλου (Μητροπολιτικό Πάρκο, κοινόχρηστοι χώροι πρασίνου και ανοικτοί χώροι). Η ΕΕΛ τροφοδοτείται από το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ με την ικανή ποσότητα λυμάτων, ώστε να παράγεται η απαραίτητη ποσότητα νερού άρδευσης με τα προβλεπόμενα από τη νομοθεσία, ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Ως προς την άρδευση: Στα αρχικά στάδια υλοποίησης του έργου και μέχρι την ολοκλήρωση της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ), οι ανάγκες για άρδευση καλύπτονται από το δίκτυο ύδρευσης της ΕΥΔΑΠ. Μετά την ολοκλήρωσή της, η ΕΕΛ θα τροφοδοτείται με ποσότητα λυμάτων ίση με τις αρδευτικές ανάγκες (Μητροπολιτικό Πάρκο, κοινόχρηστοι χώροι πρασίνου των περιοχών Πολεοδόμησης και των ανοιχτών χώρων πρασίνου των Ζωνών Ανάπτυξης), όπου μετά από κατάλληλη επεξεργασία παράγεται η απαραίτητη ποσότητα νερού άρδευσης με τα προβλεπόμενα από τη νομοθεσία ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Ως προς το δίκτυο ομβρίων: Τα όμβρια ύδατα της περιοχής του Μητροπολιτικού Πάρκου συλλέγονται κατά κανόνα επιφανειακά και με έργα ανοικτής διατομής οδηγούνται σε τραπεζοειδή τάφρο στον άξονα περιπάτου. Οι εσωτερικές λεκάνες απορροής του πάρκου χωρίζονται σε τέσσερα τμήματα, που οριοθετούνται από το ρέμα Τραχώνων, τον κεντρικό άξονα ροής πεζών και όδευσης του τραμ, τον οδικό άξονα και το ρέμα Αεροδρομίου. Στις υπόλοιπες περιοχές του Μητροπολιτικού Πόλου τα όμβρια συλλέγονται κατά κανόνα στις πλευρές των ασφαλτοστρωμένων οδών με φρεάτια υδροσυλλογής, με διαμήκη έργα σε πεζόδρομους και οδούς με μεγάλο πλάτος.
Ως προς την πυρόσβεση: Το δίκτυο πυρόσβεσης τροφοδοτείται από δεξαμενή άρδευσης, στην οποία συγκεντρώνεται το επεξεργασμένο νερό από την ΕΕΛ.
