Σε κρίσιμο σημείο φαίνεται πως βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, καθώς οι δύο πλευρές δηλώνουν πλέον ότι επιδιώκουν να οριστικοποιήσουν συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και την αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι η διαπραγμάτευση έχει προχωρήσει «σε μεγάλο βαθμό» και πως το κείμενο που απομένει να υπογραφεί θα προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία περνά υπό κανονικές συνθήκες τεράστιο μέρος των ενεργειακών εξαγωγών της Μέσης Ανατολής.
Το ζήτημα του Ορμούζ θεωρείται απολύτως κομβικό, καθώς το κλείσιμό του από την Τεχεράνη έχει προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία, εκτοξεύοντας το κόστος ενέργειας και μεταφορών.
Συμφωνία σε δύο χρόνους
Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, η υπό συζήτηση συμφωνία φαίνεται να επικεντρώνεται σε ένα πρώτο πακέτο αποκλιμάκωσης. Αυτό περιλαμβάνει την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, τη χαλάρωση ορισμένων κυρώσεων και την αποδέσμευση μέρους των παγωμένων ιρανικών πόρων σε τράπεζες του εξωτερικού.
Ωστόσο, το δυσκολότερο ζήτημα παραμένει ανοιχτό. Το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και ειδικά το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλού βαθμού δεν φαίνεται να περιλαμβάνονται στο άμεσο κείμενο της συμφωνίας.
Αντίθετα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το θέμα μεταφέρεται σε επόμενο κύκλο συνομιλιών, μέσα στις επόμενες εβδομάδες ή και τους επόμενους μήνες. Πρόκειται για ένδειξη ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν πρώτα να σταματήσουν την πολεμική σύγκρουση και να ανοίξουν ξανά τους διαύλους επικοινωνίας, αφήνοντας τα πιο βαριά ζητήματα για αργότερα.
Η Τεχεράνη κρατά χαμηλούς τόνους
Από την πλευρά του Ιράν, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, επιβεβαίωσε ότι η Τεχεράνη βρίσκεται στη φάση οριστικοποίησης ενός πρωτοκόλλου συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Έσπευσε όμως να διευκρινίσει ότι αυτό δεν σημαίνει πως υπάρχει πλήρης σύγκλιση στα μεγάλα ζητήματα.
Η διατύπωση αυτή δείχνει ότι η ιρανική ηγεσία θέλει να αποφύγει την εικόνα υποχώρησης, ιδίως στο εσωτερικό της χώρας, όπου ο πόλεμος έχει προκαλέσει τεράστια κόπωση, αλλά και έντονη καχυποψία απέναντι στην Ουάσινγκτον.
Στο προσχέδιο φέρεται να προβλέπεται και η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, ένα αίτημα που η Τεχεράνη θεωρεί αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε ουσιαστική αποκλιμάκωση.
Το Πακιστάν στο κέντρο της διαμεσολάβησης
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά ο ρόλος του Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ενεργό μεσολαβητική προσπάθεια ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Ο πρωθυπουργός Σαμπάζ Σαρίφ άφησε να εννοηθεί ότι η Ισλαμαμπάντ μπορεί να φιλοξενήσει σύντομα νέο γύρο διαπραγματεύσεων. Ο πρώτος γύρος είχε πραγματοποιηθεί στις 11 Απριλίου, χωρίς αποτέλεσμα, με τη συμμετοχή του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς και κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι επαφές του Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ με τον αρχηγό των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων, Ασίμ Μουνίρ, στην Τεχεράνη.
Παρά την κινητικότητα, ο Ιρανός διαπραγματευτής προειδοποίησε ότι αν οι ΗΠΑ ξαναρχίσουν τον πόλεμο, η απάντηση της Τεχεράνης θα είναι «συντριπτική».
Οι πιέσεις στον Τραμπ και ο ρόλος του Νετανιάχου
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε σειρά τηλεφωνικών επαφών με ηγέτες χωρών του Κόλπου, αλλά και με την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Ιορδανία και το Πακιστάν. Ξεχωριστή επικοινωνία είχε και με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, την οποία χαρακτήρισε «πολύ καλή».
Οι συνομιλίες αυτές πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία αμερικανικά μέσα κάνουν λόγο για διαφορετικές προσεγγίσεις ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ. Ο Τραμπ φέρεται να επιδιώκει διπλωματική λύση, ενώ ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός απέναντι σε μια συμφωνία που θα μπορούσε να θεωρηθεί ευνοϊκή για το Ιράν.
Το προηγούμενο διάστημα, ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να εκτιμούσε ότι οι πιθανότητες καλής συμφωνίας ή επανέναρξης των επιχειρήσεων ήταν «50-50». Η εικόνα αυτή, πάντως, φαίνεται να αλλάζει, καθώς το κόστος του πολέμου αυξάνεται και η πίεση για αποκλιμάκωση γίνεται εντονότερη.
Η κόπωση του πολέμου
Μετά από περισσότερο από έναν μήνα εχθροπραξιών, με χιλιάδες νεκρούς κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο, η ανάγκη για λύση γίνεται όλο και πιο επιτακτική.
Στον Κόλπο, οι αραβικές μοναρχίες πιέζουν για ειρηνική διέξοδο, καθώς αρκετές από αυτές βρέθηκαν στο στόχαστρο ιρανικών πληγμάτων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Στον Λίβανο, παρά την κατάπαυση του πυρός, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει τις επιχειρήσεις στον νότο, ενώ η Χεζμπολάχ παραμένει βασικός παράγοντας της ευρύτερης κρίσης.
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν η συμφωνία που συζητείται θα αποτελέσει πραγματική αρχή αποκλιμάκωσης ή απλώς μια προσωρινή παύση πριν από τον επόμενο, ακόμη δυσκολότερο γύρο.
