Κανένας δημοσιογράφος δεν θα αναλαμβάνει πλέον αποστολή σε εμπόλεμη ή επικίνδυνη ζώνη χωρίς να έχει πρώτα εκπαιδευτεί.
Αυτή είναι η κεντρική επιδίωξη του Μνημονίου Συνεργασίας που υπογράφηκε από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το ΓΕΕΘΑ, τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, την ΕΣΗΕΑ, την ΕΣΠΗΤ, το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ και τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό. Η πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με τη νέα Συλλογική Σύμβαση Εργασίας των δημοσιογράφων του δημόσιου τομέα, που υπογράφηκε τον Αύγουστο και καθιστά την πιστοποιημένη εκπαίδευση προϋπόθεση για κάθε αποστολή υψηλού κινδύνου.Ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Δημήτρης Χούπης και ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου.
Το μνημόνιο υπέγραψαν ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου, η πρόεδρος της ΕΣΗΕΑ Μαρία Αντωνιάδου και ο Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Σταύρος Καπάκος, ο πρόεδρος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού Αντώνιος Αυγερινός, ο πρόεδρος της ΕΣΠΗΤ Θεμιστοκλής Μπερεδήμας και ο γενικός γραμματέας της Αθανάσιος Αλατάς, καθώς και ο αντιπρόεδρος του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ Γιώργος Λιάνης και η γενική γραμματέας του Ιδρύματος Αικατερίνη Λυμπεροπούλου. Παρών ήταν ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Ιστορική συμφωνία για την ασφάλεια των πολεμικών ανταποκριτών – Μαρινάκης: Η ελευθερία του Τύπου δεν διασφαλίζεται με λόγια, αλλά με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες
Στόχος είναι η δημιουργία οργανωμένου προγράμματος εξειδικευμένης εκπαίδευσης, πρακτικής προετοιμασίας, αξιολόγησης και πιστοποίησης. Το πρόγραμμα καλύπτει την αναγνώριση και εκτίμηση κινδύνων, την ασφαλή μετακίνηση, τη διαχείριση κρίσιμων περιστατικών, τις πρώτες βοήθειες και την αντιμετώπιση τραυματισμών, ενώ περιλαμβάνει και ασκήσεις προσομοίωσης συνθηκών υψηλού κινδύνου. Αξιοποιείται επίσης η επιστημονική τεχνογνωσία του Διεθνούς Κέντρου Προστασίας και Εκπαίδευσης Δημοσιογράφων (ICSJ), μέσω της συνεργασίας με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Ο πρώτος κύκλος απευθύνεται σε 25 δημοσιογράφους δημόσιων μέσων ενημέρωσης και περιλαμβάνει τετραήμερη εκπαίδευση σε εγκαταστάσεις των Ενόπλων Δυνάμεων, με τη συνδρομή εξειδικευμένου προσωπικού και εκπαιδευτών. Σχεδιάζεται ήδη και δεύτερος, αυτοτελής κύκλος για δημοσιογράφους και τηλεοπτικά συνεργεία που καλύπτουν φυσικές καταστροφές, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες και σεισμούς, αλλά και ανθρωπιστικές κρίσεις. Η εκπαίδευση αυτή θα εστιάζει στην αναγνώριση κινδύνων, στα πρωτόκολλα ασφαλούς πρόσβασης και απομάκρυνσης και στη συνεργασία με τις υπηρεσίες Πολιτικής Προστασίας.
Η νέα ΣΣΕ έναντι της σύμβασης του 2024
Η νέα Συλλογική Σύμβαση Εργασίας των δημοσιογράφων του δημόσιου τομέα ισχύει από 1/1/2026 έως 31/12/2027 και αντικαθιστά τη σύμβαση της 23ης Μαΐου 2024. Οι αλλαγές ξεκινούν από το ίδιο το πεδίο εφαρμογής. Αντί της απαρίθμησης που προέβλεπε η προηγούμενη σύμβαση (Δημόσιο, ΝΠΔΔ, ΟΤΑ, δημόσιες επιχειρήσεις και ΝΠΙΔ του ν. 3429/2005), καλύπτονται πλέον οι δημοσιογράφοι με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου και ορισμένου χρόνου στον δημόσιο τομέα, όπως ορίζεται στο άρθρο 14 του ν. 4270/2014.
Στον πυρήνα των αλλαγών βρίσκεται η ασφάλεια των δημοσιογραφικών αποστολών. Η σύμβαση προβλέπει πλέον ρητά ότι κανένας δημοσιογράφος δεν συμμετέχει σε αποστολή σε εμπόλεμη ή επικίνδυνη ζώνη χωρίς να έχει ολοκληρώσει την πιστοποιημένη εκπαίδευση. Η εκπαίδευση υλοποιείται με το Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και τη ΓΓΕΕ, πέραν της ΕΣΗΕΑ. Το κόστος βαρύνει τα Μέσα, χορηγείται ειδική άδεια μετ’ αποδοχών και εκδίδεται πιστοποιητικό κατά διεθνή πρότυπα. Οι προβλέψεις του άρθρου ορίζονται ως ελάχιστα πρότυπα προστασίας, ενώ στους δικαιούχους αποζημίωσης, πέραν των ανήλικων τέκνων, προστίθενται και τα προστατευόμενα ενήλικα.
Η νέα σύμβαση προβλέπει τους όρους χρήσης δημοσιογραφικού έργου από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η χρήση, αναπαραγωγή ή επεξεργασία δημοσιογραφικού έργου, φωνής και εικόνας για την εκπαίδευση, ανάπτυξη ή λειτουργία τέτοιων συστημάτων προϋποθέτει τη συναίνεση του δημοσιογράφου. Οι εργοδότες υποχρεούνται επιπλέον να υιοθετήσουν και να ενσωματώσουν τον Κώδικα Δεοντολογίας της ΠΟΕΣΥ για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Σημαντική είναι και η αναμόρφωση του άρθρου 2Α για την ισότητα, τη συμπερίληψη και την παρενόχληση. Προβλέπεται νέος μηχανισμός καταγγελιών με εγγυημένη εμπιστευτικότητα και προστασία των καταγγελλόντων και των μαρτύρων από αντίποινα. Όταν το καταγγελλόμενο πρόσωπο ανήκει στη διοίκηση, η υπόθεση εξετάζεται μέσω ανεξάρτητου, εξωτερικού ως προς την ιεραρχία διαύλου. Αλλάζει και η σύνθεση της αρμόδιας Επιτροπής: στη θέση του Συμβούλου Ακεραιότητας συμμετέχουν εξωτερικοί εμπειρογνώμονες, χωρίς δικαίωμα ψήφου σε ζητήματα δικαίου, έμφυλης βίας ή ψυχικής υγείας, ενώ στους φορείς με λιγότερους από 50 δημοσιογράφους συγκροτείται κοινό όργανο σε επίπεδο εποπτεύοντος φορέα. Τα μέλη της Επιτροπής θα παρακολουθούν νέα υποχρεωτική εκπαίδευση, που σχεδιάζεται από το ΕΚΔΔΑ με τη Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τη ΓΓΕΕ και το Διεθνές Κέντρο Προστασίας και Εκπαίδευσης Δημοσιογράφων, με αντικείμενο τον χειρισμό καταγγελιών με προσέγγιση φροντίδας προς το θύμα και την έμφυλη και διαδικτυακή βία. Θεσπίζεται ακόμη ετήσια έκθεση παρακολούθησης προς τη διοίκηση, τις δημοσιογραφικές ενώσεις και τη ΓΓΕΕ.
Στο ίδιο άρθρο εντάσσεται και η νέα ψυχολογική υποστήριξη: δωρεάν και εμπιστευτική, με εξειδίκευση στο τραύμα, πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την αποστολή. Καλύπτει και όσους επεξεργάζονται επιβαρυντικό υλικό χωρίς να μεταβαίνουν στο πεδίο, καθώς και τις οικογένειες δημοσιογράφων που έχασαν τη ζωή τους, τραυματίστηκαν ή απήχθησαν. Σε ό,τι αφορά την εκπροσώπηση των γυναικών, η πρόβλεψη για κατώτατο αριθμό θέσεων ευθύνης αντικαθίσταται από γνωμοδότηση για την ενίσχυσή της, με προσθήκη βάσης δεδομένων γυναικών εμπειρογνωμόνων και οδηγιών μη σεξιστικής γλώσσας.
Αλλαγές υπάρχουν και στην οργάνωση της εργασίας και στα συνδικαλιστικά. Η ευθύνη του ενημερωτικού έργου ανατίθεται σε δημοσιογράφο μέλος αναγνωρισμένης ένωσης της ΠΟΕΣΥ ή με πενταετή προϋπηρεσία, και επικουρικά με διετή, αντί της γενικής πρόβλεψης ότι προΐσταται πάντα δημοσιογράφος. Καταργείται η κλίμακα των 3 έως 5 ημερών συνδικαλιστικής άδειας τον μήνα και προβλέπεται πλήρης απαλλαγή για πέντε μέλη ΔΣ σε ΕΣΗΕΑ, ΕΣΠΗΤ και ΠΟΕΣΥ, ενώ προηγουμένως αφορούσε μόνο την ΠΟΕΣΥ. Στο πεδίο των διατάξεων για το ωράριο προστίθενται οι απεσταλμένοι και οι ανταποκριτές εσωτερικού, ενώ καταργείται η υποχρέωση εβδομαδιαίας έγκρισης του προγράμματος εργασίας.
Στις μη μισθολογικές παροχές του άρθρου 17 οι αυξήσεις είναι εμφανείς. Στα τροφεία καταργείται το όριο των 22 ημερών τον μήνα και ο αποκλεισμός όσων βρίσκονται σε άδεια, και καταβάλλονται πλέον και σε άδεια λόγω σοβαρής ασθένειας, με ετήσιο σύνολο 1.452 ευρώ. Η παροχή για βρεφονηπιακούς σταθμούς αυξάνεται από 300 σε έως 400 ευρώ τον μήνα ανά τέκνο, με όριο τα πέντε έτη. Τα δώρα εορτών ανεβαίνουν από 400 σε 500 ευρώ ετησίως, σε δύο δόσεις των 250 ευρώ, με χορήγηση την 1η Απριλίου και την 1η Δεκεμβρίου. Για τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό το ποσό αυξάνεται από 250 σε 300 ευρώ ανά διετία, με καταβολή εντός δεκαπέντε ημερών από την υπογραφή. Οι κατασκηνώσεις και οι δραστηριότητες ενισχύονται από 300 σε έως 400 ευρώ ετησίως, με διεύρυνση της ηλικίας από 5-15 σε 5-16 έτη και προσθήκη των εξωσχολικών δραστηριοτήτων.
Προστίθενται και εντελώς νέες παροχές: 150 ευρώ ετησίως για εργαλεία δημοσιογραφικής έρευνας και τεκμηρίωσης, 600 ευρώ δώρο γέννησης ή υιοθεσίας τέκνου, 400 ευρώ ετησίως για σχολικά είδη και 500 ευρώ για την εισαγωγή τέκνου σε ΑΕΙ ή ΑΤΕΙ. Προβλέπονται επίσης δάνεια έως τρεις μικτούς μισθούς ή προκαταβολές έως 3.000 ευρώ, ενώ σε περίπτωση θανάτου εν ενεργεία καταβάλλεται στους κληρονόμους το ισόποσο της αποζημίωσης συνταξιοδότησης.
Σε δήλωσή του ο Παύλος Μαρινάκης τόνισε ότι «η στήριξη των δημοσιογράφων και η ενίσχυση της ασφάλειας και των εργασιακών τους δικαιωμάτων αποτελούν σταθερή προτεραιότητα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη. Με την Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, που υπογράφηκε τον Αύγουστο, ικανοποιήσαμε πάγια αιτήματα των δημοσιογραφικών ενώσεων, ενώ με την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας για την εξειδικευμένη εκπαίδευση δημοσιογράφων σε εμπόλεμες ζώνες κάνουμε ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα για την προστασία τους κατά την άσκηση του λειτουργήματός τους. Μέσα από συνεχή διάλογο με τις ενώσεις, τα τελευταία τρία χρόνια προχωρούμε σε σημαντικές θεσμικές παρεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις. Γιατί η ελευθερία του Τύπου δεν διασφαλίζεται με λόγια, αλλά με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που στηρίζουν έμπρακτα τους ανθρώπους της ενημέρωσης».
*Στην φωτογραφία άρθρου απεικονίζονται από αριστερά: Ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Δημήτρης Χούπης και ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου
