Μία από τις εντυπωσιακότερες μεταμορφώσεις του ελληνικού επιχειρηματικού τοπίου έχει συντελεστεί στις τράπεζες. Από τις διαδοχικές ανακεφαλαιοποιήσεις και τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα που κάποτε ξεπερνούσαν το 45% των δανείων, ο κλάδος έχει περάσει σε περίοδο υψηλής κερδοφορίας, ισχυρών κεφαλαίων και επιστροφής στη διανομή μερισμάτων.

Η αλλαγή έχει αναγνωριστεί και διεθνώς. Morgan Stanley, Goldman Sachs, UBS, JP Morgan, Autonomous και Deutsche Bank διατηρούν θετική στάση απέναντι στις ελληνικές τράπεζες, θεωρώντας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια δημιουργίας αξίας για τους μετόχους.

Το ερώτημα, όμως, έχει πλέον αλλάξει. Δεν είναι εάν οι ελληνικές τράπεζες μπορούν να επιβιώσουν, αλλά εάν μπορούν να διατηρήσουν τις σημερινές επιδόσεις όταν το περιβάλλον που τις βοήθησε να εκτοξεύσουν τα κέρδη τους γίνει λιγότερο ευνοϊκό.

Από NPEs άνω του 45% σε μονοψήφια ποσοστά

Η μεγάλη αλλαγή της τελευταίας δεκαετίας βρίσκεται πρωτίστως στους ισολογισμούς. Τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα έχουν υποχωρήσει πλέον σε μονοψήφια επίπεδα, η οργανική κερδοφορία παραμένει ισχυρή και η ρευστότητα βρίσκεται σε επίπεδα που είχε να δει ο κλάδος εδώ και δεκαετίες.

Ταυτόχρονα, επανέρχεται η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις, με σημαντική ώθηση από τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης.

Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι η δραστική αναδιάρθρωση του λειτουργικού μοντέλου των τραπεζών. Οι ελληνικοί όμιλοι εμφανίζουν πλέον έναν από τους χαμηλότερους δείκτες κόστους προς έσοδα στην Ευρώπη, ενώ παρά την άνοδο των τραπεζικών μετοχών οι αποτιμήσεις εξακολουθούν, σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, να βρίσκονται χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το μεγάλο τεστ όταν πέσουν τα επιτόκια

Εδώ βρίσκεται και ο πρώτος μεγάλος αστερίσκος.

Τα υψηλότερα επιτόκια των τελευταίων ετών αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς κινητήρες της τραπεζικής κερδοφορίας, αυξάνοντας σημαντικά τα καθαρά έσοδα από τόκους.

Σε ένα περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων, αυτή η πηγή κερδών θα πιεστεί. Το ΔΝΤ επισημαίνει ήδη ότι η μεγάλη εξάρτηση από τα καθαρά έσοδα από τόκους αποτελεί παράγοντα που απαιτεί προσοχή.

Η επόμενη μάχη επομένως θα δοθεί στη διαφοροποίηση των εσόδων: wealth management, bancassurance, επενδυτικές υπηρεσίες, προμήθειες, ψηφιακές πληρωμές και άλλες δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας καλούνται να καλύψουν μέρος της διαφοράς.

Ο δεσμός τραπεζών και Δημοσίου

Ο δεύτερος αστερίσκος αφορά ένα πρόβλημα που η Ελλάδα γνωρίζει πολύ καλά από την προηγούμενη κρίση: το λεγόμενο bank-sovereign nexus, δηλαδή τη στενή σύνδεση μεταξύ τραπεζών και κράτους.

Ο ESM επισημαίνει ότι οι ελληνικές τράπεζες εξακολουθούν να διακρατούν σημαντικό όγκο ελληνικών κρατικών ομολόγων. Αυτό σημαίνει ότι μια σοβαρή αναταραχή στην αγορά κρατικού χρέους και μια μεγάλη αύξηση των αποδόσεων θα μπορούσαν να περάσουν στους τραπεζικούς ισολογισμούς μέσω αποτιμητικών ζημιών ή ακριβότερης χρηματοδότησης.

Η σημερινή εικόνα των δημόσιων οικονομικών είναι βεβαίως πολύ διαφορετική. Μάλιστα, ακόμη και στο δυσμενές σενάριο του ESM –με μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, κόστος γήρανσης και ασθενέστερη ανάπτυξη– ο ελληνικός λόγος χρέους προς ΑΕΠ συνεχίζει να μειώνεται έως το 2035.

Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην Ευρωζώνη, ο ESM την κατατάσσει μεταξύ των χωρών με τις μικρότερες πρόσθετες δημοσιονομικές ανάγκες για την επόμενη δεκαετία, λόγω και της ιδιαίτερα ευνοϊκής δομής του χρέους.

Τα «κόκκινα» δάνεια δεν εξαφανίστηκαν – μετακινήθηκαν

Υπάρχει όμως και μια σημαντική λεπτομέρεια πίσω από τη θεαματική εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών.

Ένα μεγάλο μέρος των παλαιών προβληματικών δανείων δεν έπαψε να αποτελεί ιδιωτικό χρέος επειδή έφυγε από τις τράπεζες. Παραμένει στην οικονομία υπό τη διαχείριση των servicers.

Παράλληλα, η στεγαστική πίστη εξακολουθεί να κινείται υποτονικά και η χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν έχει επιστρέψει στα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την κρίση.

Πρόκειται για έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι ευρωπαϊκοί θεσμοί ζητούν η νέα ισχύς του τραπεζικού συστήματος να μεταφραστεί περισσότερο σε χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.

Οι νέοι κίνδυνοι: κυβερνοεπιθέσεις και γεωπολιτική

Ταυτόχρονα αλλάζει και το ίδιο το είδος των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες.

Η ταχεία ψηφιοποίηση αυξάνει την έκθεση σε κυβερνοεπιθέσεις, ενώ οι γεωπολιτικές κρίσεις έχουν μετατραπεί πλέον σε αντικείμενο τραπεζικής εποπτείας. Ο SSM αξιολόγησε φέτος για πρώτη φορά τις τράπεζες χρησιμοποιώντας σενάρια γεωπολιτικών κρίσεων.

Οι νέες απειλές επομένως δεν θυμίζουν κατ’ ανάγκη εκείνες του 2010 ή του 2015. Μπορεί να προέρχονται από μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση, μια ενεργειακή κρίση, μια εμπορική σύγκρουση ή ένα γεωπολιτικό σοκ που μεταδίδεται στις αγορές.

Από την εξυγίανση στην ανάπτυξη

Κάπου εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα της επόμενης πενταετίας.

Η περίοδος κατά την οποία η στρατηγική των ελληνικών τραπεζών περιστρεφόταν γύρω από την επιβίωση, την κεφαλαιακή επάρκεια και τη μείωση των NPEs ουσιαστικά ολοκληρώθηκε. Το νέο μοντέλο πρέπει να βασιστεί περισσότερο στη χρηματοδότηση επενδύσεων, στη διαχείριση περιουσίας, στις ασφαλιστικές δραστηριότητες, στις ψηφιακές υπηρεσίες, στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Το συμπέρασμα των αξιολογήσεων ESM, ΔΝΤ, ΕΚΤ και EBA είναι έτσι διπλό. Από τη μία πλευρά, οι ελληνικές τράπεζες έχουν πάψει να αποτελούν τον αδύναμο κρίκο της Ευρώπης και έχουν μετατραπεί σε case study επιτυχημένης αναδιάρθρωσης. Από την άλλη, η επόμενη επιτυχία τους δεν μπορεί να στηριχθεί απλώς στη συνέχιση των συνθηκών που δημιούργησαν τα σημερινά κέρδη.

Το πρώτο μεγάλο στοίχημα κερδήθηκε: οι τράπεζες εξυγιάνθηκαν. Το δεύτερο είναι δυσκολότερο: να αποδείξουν ότι μπορούν να παραμείνουν εξίσου κερδοφόρες και ισχυρές όταν τα επιτόκια υποχωρήσουν, χρηματοδοτώντας παράλληλα περισσότερο την ελληνική οικονομία.

Διαβάστε ακόμη: