Για δεκαετίες, η στρατιωτική ισχύς μετριόταν σχεδόν αποκλειστικά με αεροπλανοφόρα, μαχητικά αεροσκάφη, πυραύλους και δισεκατομμύρια δολάρια σε εξοπλισμούς υψηλής τεχνολογίας. Οι πόλεμοι του 21ου αιώνα έχουν όμως διαφορετικό πρόσωπο.
Και το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα μικρά, φθηνά drones που κοστίζουν ελάχιστα σε σχέση με τα πανάκριβα αντιαεροπορικά συστήματα και πυραύλους που χρησιμοποιούνται για την κατάρριψη τους.
Είναι κάτι που παρατηρήσαμε σε μεγάλο βαθμό στον πόλεμο του Ιράν. Παρά τη συντριπτική τεχνολογική υπεροχή ΗΠΑ και Ισραήλ, το Ιράν κατάφερε να διατηρήσει την αποτρεπτική του δύναμη μέσω της μαζικής χρήσης drones και φτηνών πυραυλικών συστημάτων. Ο στόχος δεν ήταν η προσπάθεια διατήρησης αεροπορικής υπεροχής αλλά η σταδιακή φθορά και εξάντληση των εξαιρετικά δαπανηρών αμυντικών συστημάτων του αντιπάλου μέσα από επιθέσεις χαμηλού κόστους.
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ο ρωσικός στρατός παρά το τεράστιο μέγεθος και την υπεροπλία του αδυνατεί εδώ και μήνες να διασπάσει ένα μέτωπο «κορεσμένο» από μη επανδρωμένα συστήματα επιτήρησης και επίθεσης.
Η εποχή όπου τεθωρακισμένες φάλαγγες μπορούσαν να κάνουν σμπαράλια τις αμυντικές γραμμές με μαζικές επιθέσεις φαίνεται να φτάνει στο τέλος της.
Τα drones εντοπίζουν αμέσως κινήσεις μεγάλης κλίμακας, κατευθύνουν πυρά πυροβολικού με ακρίβεια μετατρέποντας έτσι ακόμα και φτηνά μη επανδρωμένα ελικόπτερα όπως αυτά που βρίσκει κανείς στο εμπόριο σε εξαιρετικά αποτελεσματικά όπλα.
Το φαινόμενο έχει αναγκάσει τη Ρωσία να αλλάξει τακτική. Αντί για μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις, χρησιμοποιεί πλέον μικρές ομάδες πεζικού που επιχειρούν σταδιακές διεισδύσεις, συχνά με τα πόδια ή σε ελαφρά οχήματα. Σε πολλά σημεία του μετώπου έχει δημιουργηθεί μια τεράστια «γκρίζα ζώνη», όπου κανείς δεν έχει τον πλήρη έλεγχο και η επιβίωση εξαρτάται από το ποια πλευρά εντοπίζει πρώτη την άλλη μέσω drones.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι όμως η οικονομική διάσταση. Ένα FPV drone λίγων εκατοντάδων δολαρίων που μπορεί να κατασκευαστεί σε οποιοδήποτε γκαράζ είναι ικανό να οδηγήσει στην καταστροφή τανκς αξίας πολλών εκατομμυρίων. Ένα σμήνος φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών μπορεί να εξαναγκάσει ένα κράτος να δαπανήσει πανακριβους αντιαεροπορικούς πυραύλους για την αναχαίτιση του. Η αναλογία «κόστους-κέρδους» μετατρέπεται σταδιακά σε εφιάλτη για τις παραδοσιακές στρατιωτικές υπερδυνάμεις.
Αυτός είναι και ο λόγος που το Ιράν επένδυσε συστηματικά για χρόνια σε τέτοιες τεχνολογίες. Αντί να προσπαθήσει να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε αεροπορία ή ναυτικό, ανέπτυξε ένα μοντέλο «ασύμμετρης φθοράς» βασισμένο σε drones, πυραύλους και αποκεντρωμένα δίκτυα παραγωγής. Η στρατηγική αυτή επιτρέπει σε πολύ φθηνότερα μέσα να επιβάλλουν σημαντικό οικονομικό και στρατιωτικό κόστος σε έναν τεχνολογικά ανώτερο αντίπαλο.
Παράλληλα, τα drones αλλάζουν και την ίδια τη γεωγραφία του πολέμου. Στην Ουκρανία, οι συνεχείς επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχουν μεταφέρει τη σύγκρουση βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος, επηρεάζοντας υποδομές, αεροδρόμια, διυλιστήρια αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών. Οι διακοπές κινητού διαδικτύου και οι περιορισμοί επικοινωνιών που επιβάλλει η Μόσχα για να αντιμετωπίσει τις ουκρανικές επιθέσεις έχουν αρχίσει να προκαλούν πολιτική δυσαρέσκεια στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Η σημαντικότερη αλλαγή όμως ίσως να παραπέμπει σε κάτι βαθύτερο. Ο πόλεμος των drones αρχίζει να διαβρώνει το ίδιο το μοντέλο στρατιωτικής κυριαρχίας πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η παγκόσμια τάξη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Για δεκαετίες, η αμερικανική και ρωσική πολεμική μηχανή σχεδιαζόταν και λειτουργούσαν βασισμένες στην ιδέα ότι η τεχνολογική υπεροχή και η ανάπτυξη όλο και πιο «εξελιγμένων» όπλων μπορούσαν να εξασφαλίσουν συντριπτικό πλεονέκτημα απέναντι σε οποιονδήποτε αντίπαλο.
Βλέπουμε όμως ότι σχετικά φτηνές τεχνολογίες, συχνά βασισμένες σε εξαρτήματα του εμπορίου και αποκεντρωμένη παραγωγή, επιτρέπουν ακόμη και σε κράτη με πολύ μικρότερους πόρους να προκαλούν σοβαρή φθορά στις υπερδυνάμεις.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει ο πόλεμος των drones. Δεν είναι απλώς η εμφάνιση ενός νέου όπλου, αλλά η σταδιακή κατάρρευση της παλιάς ισορροπίας μεταξύ κόστους, ισχύος και στρατιωτικής κυριαρχίας.
