Σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες αερομεταφορές προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν και η σχεδόν πλήρης παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, δημιουργώντας φόβους για νέο κύμα ακυρώσεων πτήσεων και εκτόξευση των αεροπορικών εισιτηρίων ενόψει της κορύφωσης της καλοκαιρινής ταξιδιωτικής περιόδου στο βόρειο ημισφαίριο.
Η κρίση έχει προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις σε καύσιμα αεροσκαφών παγκοσμίως, καθώς οι διαταραχές στις εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο επηρεάζουν την παραγωγή κηροζίνης και καυσίμου αεροσκαφών (jet fuel).
Τα διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή, από όπου προέρχεται περισσότερο από το 10% της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων αεροσκαφών και κηροζίνης, αντιμετωπίζουν πλέον μεγάλες δυσκολίες στις μεταφορές φορτίων προς αγοραστές εκτός περιοχής.
Οι τιμές των καυσίμων ξεπέρασαν τα 200 δολάρια
Οι τιμές του jet fuel αυξάνονται ακόμη ταχύτερα από το αργό πετρέλαιο από την έναρξη της σύγκρουσης.
Στην Ευρώπη, οι τιμές έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τα 200 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας ισχυρό πλήγμα στις αεροπορικές εταιρείες.
Μπροστά στο αυξημένο κόστος και τη μειωμένη διαθεσιμότητα καυσίμων, πολλές εταιρείες έχουν ήδη προχωρήσει σε χιλιάδες ακυρώσεις πτήσεων, καθηλώσεις παλαιότερων και πιο ενεργοβόρων αεροσκαφών και αυξήσεις ναύλων, ενώ η αγορά φοβάται ότι θα ακολουθήσουν ακόμη περισσότερες περικοπές δρομολογίων.
Η Ασία και η Ευρώπη δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα
Η Ασία εμφανίζεται ως η περιοχή που επηρεάζεται περισσότερο, καθώς παραδοσιακά απορροφά το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
Σύμφωνα με στοιχεία της OilX της Energy Aspects, η παραγωγή jet fuel και κηροζίνης στα ασιατικά διυλιστήρια υποχώρησε στα 2,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Απρίλιο, μειωμένη κατά περισσότερο από 500.000 βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Πίεση δέχεται και η Ευρώπη, όπου αρκετά διυλιστήρια έχουν κλείσει τα τελευταία χρόνια λόγω αδυναμίας ανταγωνισμού με τις μεγαλύτερες ασιατικές μονάδες. Περίπου το 40% του jet fuel που καταναλώνει η Ευρωπαϊκή Ένωση εισάγεται, ενώ σχεδόν το μισό περνά συνήθως μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η Shell ανακοίνωσε ότι τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια λειτουργούν πλέον στο μέγιστο για παραγωγή καυσίμων αεροσκαφών, ενώ η Ευρώπη αυξάνει εισαγωγές από Βόρεια Αμερική και Αφρική.
Ωστόσο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποιεί ότι αν η Ευρώπη δεν καταφέρει να αναπληρώσει πάνω από το μισό των απωλειών από τη Μέση Ανατολή, τα αποθέματα jet fuel θα μπορούσαν να φτάσουν σε κρίσιμο επίπεδο ήδη από τον Ιούνιο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να παρουσιαστούν πραγματικές ελλείψεις καυσίμων σε αεροδρόμια, οδηγώντας σε ακυρώσεις πτήσεων και περιορισμό της ζήτησης.
Οι ΗΠΑ έχουν αποθέματα, αλλά όχι απεριόριστες δυνατότητες
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν «άφθονα» αποθέματα jet fuel και απέρριψε την ιδέα περιορισμού των εξαγωγών για προστασία της εσωτερικής αγοράς.
Ωστόσο, τα αμερικανικά διυλιστήρια λειτουργούν ήδη σε επίπεδα ρεκόρ και έχουν περιορισμένες δυνατότητες περαιτέρω αύξησης της παραγωγής. Παράλληλα, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής καταναλώνεται εντός των ΗΠΑ.
Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνται πιο προστατευμένες λόγω του ότι είναι καθαρός εξαγωγέας jet fuel, η δυτική ακτή εξακολουθεί να εξαρτάται σε ποσοστό 15%-20% από εισαγωγές, κυρίως από τη Νότια Κορέα.
Οι αεροπορικές εταιρείες πιέζονται ασφυκτικά
Τα καύσιμα αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη δαπάνη για τις αεροπορικές εταιρείες μετά το εργατικό κόστος και μπορούν να φτάσουν έως και το 30% των λειτουργικών εξόδων.
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές εταιρείες είχαν προχωρήσει εγκαίρως σε συμφωνίες αντιστάθμισης κινδύνου, «κλειδώνοντας» τιμές καυσίμων για τους επόμενους μήνες.
Αντίθετα, πολλές αμερικανικές εταιρείες εγκατέλειψαν αυτή την πρακτική μετά τις απώλειες που υπέστησαν στην κρίση του 2008, γεγονός που τις αφήνει τώρα περισσότερο εκτεθειμένες.
Η American Airlines εκτιμά ότι θα επιβαρυνθεί με πάνω από 4 δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον κόστους φέτος, ενώ η ιδιοκτήτρια της British Airways, IAG, προβλέπει αύξηση δαπανών καυσίμων κατά περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ το 2026.
Ιδιαίτερα πιεσμένες εμφανίζονται και οι low-cost αεροπορικές εταιρείες, των οποίων το επιχειρηματικό μοντέλο βασίζεται στα χαμηλά κόστη και στους φθηνούς ναύλους. Η αμερικανική Spirit Aviation Holdings κατέρρευσε στις αρχές Μαΐου, καθώς η εκτόξευση των τιμών καυσίμων δυσκόλεψε την προσπάθεια εξόδου της από καθεστώς πτώχευσης.
Εκτοξεύονται τα αεροπορικά εισιτήρια
Οι αεροπορικές εταιρείες μετακυλίουν ήδη μεγάλο μέρος του αυξημένου κόστους στους επιβάτες μέσω αυξήσεων ναύλων, επιπλέον χρεώσεων καυσίμων και υψηλότερων τελών για αποσκευές και επιλογή θέσεων.
Στην Ασία, οι αυξήσεις είναι ήδη αισθητές. Η Cathay Pacific του Χονγκ Κονγκ ανακοίνωσε νέες χρεώσεις καυσίμων που φτάνουν περίπου τα 350 δολάρια για διεθνή ταξίδια μεγάλων αποστάσεων από τα μέσα Μαΐου.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με την πλατφόρμα Kayak, το μέσο κόστος διεθνούς αεροπορικού ταξιδιού μετ’ επιστροφής αυξήθηκε κατά 16% σε σχέση με πέρυσι, φτάνοντας τα 1.101 δολάρια.
Τα εσωτερικά αεροπορικά εισιτήρια αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο, κατά 24%, στα 365 δολάρια.
Νέες ακυρώσεις πτήσεων στον ορίζοντα
Η εταιρεία ανάλυσης Cirium εκτιμά ότι οι αεροπορικές έχουν ήδη μειώσει τη θερινή χωρητικότητά τους κατά σχεδόν 4%, αφαιρώντας 9,3 εκατομμύρια θέσεις από τα προγράμματά τους.
Η Lufthansa ανακοίνωσε ότι καταργεί 20.000 μη κερδοφόρες πτήσεις μικρών αποστάσεων στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι, ενώ εξετάζει ακόμη και ενδιάμεσους σταθμούς ανεφοδιασμού για απευθείας πτήσεις.
Η περικοπή των δρομολογίων ενδέχεται να μειώσει την πίεση στην προμήθεια καυσίμων αεροσκαφών. Ωστόσο, αυτό προσφέρει μερική παρηγοριά στους επιβάτες των οποίων τα ταξιδιωτικά σχέδια διαταράσσονται. Οι προστασίες των καταναλωτών σε περίπτωση ακύρωσης πτήσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες επιστρέφουν χρήματα, παρέχουν πίστωση για νέα κράτηση ή προσφέρουν εναλλακτική πτήση εάν ακυρωθεί το αρχικό ταξίδι.
Το αν οι επιβάτες δικαιούνται αποζημίωση για την ταλαιπωρία τους, εξαρτάται από το κατά πόσο οι διαταραχές λόγω ελλείψεων ή υψηλού κόστους καυσίμων θεωρούνται ότι βρίσκονται υπό τον έλεγχο της αεροπορικής εταιρείας, σύμφωνα με την τοπική νομοθεσία. Οι αεροπορικές εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης σε έκτακτες περιστάσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται ο πόλεμος και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι οι τοπικές ελλείψεις καυσίμων εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία, όμως το υψηλό κόστος των καυσίμων αεροσκαφών όχι. Αυτό σημαίνει ότι εάν μια πτήση εντός ή από την ΕΕ ακυρωθεί λόγω του κόστους καυσίμων λιγότερο από 14 ημέρες πριν από την προγραμματισμένη αναχώρηση, οι πελάτες ενδέχεται να δικαιούνται αποζημίωση έως και 600 ευρώ. Το ίδιο ισχύει και για επιβάτες που ταξιδεύουν προς την ΕΕ, αλλά μόνο εφόσον έχουν κάνει κράτηση με αεροπορική εταιρεία της ΕΕ.
