Για χρόνια η ελληνική εφορία αποτελούσε ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο δυσλειτουργίας του κράτους. Ουρές στις ΔΟΥ, χειρόγραφες διαδικασίες, ατελείωτη γραφειοκρατία, φοροδιαφυγή παντού και ένα σύστημα που αδυνατούσε να παρακολουθήσει ακόμη και βασικές συναλλαγές. Σήμερα, όμως, το ίδιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) περιγράφει την Ελλάδα ως μία από τις χώρες που βρίσκονται πλέον στην «πρωτοπορία» της ψηφιακής μετάβασης των φορολογικών διοικήσεων στην Ευρώπη.
Και η διαδρομή αυτή μόνο μικρή δεν ήταν.
Σύμφωνα με την έκθεση του ΔΝΤ με τίτλο «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας», η χώρα πέρασε μέσα σε περίπου μία δεκαπενταετία από ένα σύστημα χαμηλής συμμόρφωσης και υψηλής φοροδιαφυγής σε ένα ψηφιακό μοντέλο real-time ελέγχων, ηλεκτρονικών συναλλαγών και αυτοματοποιημένων διασταυρώσεων.
Το σοκ των μνημονίων που άλλαξε την εφορία
Η έκθεση επισημαίνει πως η μεγάλη μεταμόρφωση ξεκίνησε ουσιαστικά μετά το 2010, όταν η Ελλάδα μπήκε στα μνημόνια και βρέθηκε υπό ασφυκτική δημοσιονομική πίεση.
Ωστόσο, η πραγματική επιτάχυνση ήρθε μετά το 2018 και κυρίως μετά το 2019, όταν ο ψηφιακός μετασχηματισμός συνδέθηκε συνολικά με τη νέα στρατηγική για το κράτος και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό:
- σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία έγιναν ηλεκτρονικές,
- οι δηλώσεις ΦΠΑ έφτασαν σε ηλεκτρονική υποβολή 100%,
- ενώ η ηλεκτρονική πληρωμή φόρων εκτοξεύθηκε από 86,6% το 2018 στο 99,2% το 2023.
Και κάπου εκεί άρχισε να αλλάζει ολόκληρη η εικόνα των δημοσίων εσόδων.
Το μεγάλο χτύπημα στη φοροδιαφυγή
Το πιο ηχηρό στοιχείο της έκθεσης αφορά το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ».
Δηλαδή:
το ποσοστό του ΦΠΑ που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπράττει το κράτος αλλά χανόταν μέσω φοροδιαφυγής ή μη συμμόρφωσης.
Το 2011 το ποσοστό αυτό βρισκόταν στο σοκαριστικό 30%.
Το 2024 είχε πέσει στο μόλις 9%.
Για το ΔΝΤ, πρόκειται για «σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης».
Και πίσω από αυτή τη δραστική αλλαγή βρίσκονται:
- τα POS,
- η διασύνδεση ταμειακών,
- τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA,
- οι προσυμπληρωμένες δηλώσεις,
- αλλά και οι αυτοματοποιημένες διασταυρώσεις.
Η εποχή του myDATA και των real-time ελέγχων
Η καθιέρωση της πλατφόρμας myAADE το 2021 αποτέλεσε κομβικό σημείο.
Το παλιό myTAXISnet αντικαταστάθηκε από ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον όπου πλέον:
- υποβάλλονται δηλώσεις,
- γίνονται ρυθμίσεις,
- παρακολουθούνται οφειλές,
- ελέγχονται ακίνητα,
- αλλά και διαχειρίζονται τα ηλεκτρονικά βιβλία.
Το μεγάλο game changer, όμως, ήταν το myDATA.
Για πρώτη φορά, οι επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν να μεταφέρουν ηλεκτρονικά σχεδόν ολόκληρη την εικόνα των συναλλαγών τους στην ΑΑΔΕ.
Από τον Ιανουάριο του 2025 μάλιστα:
δεν επιτρέπονται πλέον αποκλίσεις ανάμεσα στα στοιχεία που δηλώνει μία επιχείρηση και στα δεδομένα που υπάρχουν στην πλατφόρμα.
Με απλά λόγια:
το κράτος βλέπει πλέον σχεδόν σε πραγματικό χρόνο μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας.
Τα POS και το τέλος του «μαύρου» χρήματος
Καθοριστική θεωρείται και η υποχρεωτική διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών που ολοκληρώθηκε το 2024.
Στην πράξη, η κυβέρνηση επιχείρησε να κλείσει ένα από τα μεγαλύτερα «παράθυρα» φοροδιαφυγής:
την απόκρυψη συναλλαγών μέσω μη διαβίβασης αποδείξεων.
Και σύμφωνα με το ΔΝΤ, το μέτρο λειτούργησε.
Η έκθεση συνδέει άμεσα:
- την ψηφιοποίηση,
- την ενίσχυση των ηλεκτρονικών πληρωμών,
- αλλά και τη διαχείριση κινδύνου μέσω data analysis
με τη σημαντική αύξηση των φορολογικών εσόδων.
Η ΑΑΔΕ και το τέλος της πολιτικής παρέμβασης
Το ΔΝΤ στέκεται ιδιαίτερα και στη δημιουργία της Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων το 2017.
Τη χαρακτηρίζει μάλιστα ως:
«τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017».
Ο λόγος;
Όπως σημειώνει η έκθεση, η ΑΑΔΕ:
- απέκτησε μεγαλύτερη αυτονομία,
- απομακρύνθηκε από πολιτικές παρεμβάσεις,
- και απέκτησε πιο ευέλικτο μοντέλο λειτουργίας.
Αυτό, σύμφωνα με το ΔΝΤ, επέτρεψε:
- καλύτερη διαχείριση κινδύνου,
- ταχύτερη ψηφιοποίηση,
- αλλά και πιο αποτελεσματικούς ελέγχους.
Τα έσοδα εκτοξεύθηκαν
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο ίσως βρίσκεται αλλού:
στα ίδια τα φορολογικά έσοδα.
Το 2009 τα φορολογικά έσοδα αντιστοιχούσαν στο 20,5% του ΑΕΠ.
Το 2025 το ποσοστό είχε φτάσει στο 28%.
Το ΔΝΤ ξεκαθαρίζει πως αυτό δεν οφείλεται μόνο στην οικονομική ανάπτυξη ή στις αλλαγές φορολογικής πολιτικής.
Αντιθέτως, αποδίδει κεντρικό ρόλο:
- στη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης,
- στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης,
- αλλά και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο σύστημα.
Η επόμενη μάχη: Τεχνητή νοημοσύνη και data analytics
Το ΔΝΤ, πάντως, προειδοποιεί πως η μεταρρύθμιση δεν έχει ολοκληρωθεί.
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι:
- η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης,
- η ανάλυση τεράστιων όγκων δεδομένων,
- αλλά και η δημιουργία πιο «έξυπνων» μηχανισμών εντοπισμού φορολογικών κινδύνων.
Με άλλα λόγια:
η εφορία του μέλλοντος δεν θα βασίζεται μόνο σε ελέγχους.
Θα λειτουργεί προληπτικά, αλγοριθμικά και σχεδόν αυτοματοποιημένα.
Και αυτό αλλάζει πλέον όχι μόνο τη σχέση κράτους και φορολογουμένων, αλλά και ολόκληρη τη δομή της οικονομίας.
