Η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει έντονη ανησυχία για πιθανές αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και βασικών αγαθών, ωστόσο η ελληνική αγορά εμφανίζεται σήμερα πιο προετοιμασμένη σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει παρεμβάσεις με στόχο να συγκρατηθούν οι τιμές και να περιοριστεί η επιβάρυνση για τα νοικοκυριά.

Κεντρικό εργαλείο της πολιτικής αυτής αποτελεί η επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια και βασικές κατηγορίες τροφίμων, ώστε να αποτραπεί η άμεση μεταφορά των διεθνών ανατιμήσεων στο ράφι και τελικά στην τσέπη του καταναλωτή.

Πλαφόν και αυστηροί έλεγχοι στην αγορά

Με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, η κυβέρνηση έθεσε σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών, επιδιώκοντας να περιορίσει φαινόμενα αισχροκέρδειας σε μια περίοδο διεθνών αναταράξεων.

Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος υπογράμμισε ότι η διεθνής αβεβαιότητα επιβαρύνει την οικονομία και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, ιδιαίτερα στα βασικά είδη.

Στο πλαίσιο αυτό έχουν ήδη πραγματοποιηθεί περίπου 1.500 έλεγχοι σε πρατήρια καυσίμων, ενώ το μέτρο του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους επεκτείνεται σε χονδρεμπόριο, σούπερ μάρκετ, βιομηχανία και εταιρείες διακίνησης προϊόντων.

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, κανένα προϊόν δεν μπορεί να πωλείται με μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους από εκείνο που ίσχυε το 2025, ενώ το μέτρο θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου, οπότε και θα επανεξεταστεί.

Τα πρόστιμα για παραβάσεις φτάνουν έως και τα 5 εκατομμύρια ευρώ.

«Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι», ανέφερε χαρακτηριστικά ο υπουργός, καλώντας τις επιχειρήσεις να επιδείξουν κοινωνική ευθύνη.

Η στάση των σούπερ μάρκετ

Από την πλευρά του οργανωμένου λιανεμπορίου, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) ανακοίνωσε ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου βρίσκονται σταθερά στο πλευρό των ελληνικών νοικοκυριών και προσπαθούν να συγκρατούν τις τιμές, ακόμη και σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ το 2025 διαμορφώθηκε στο 1,29%, παρά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους τον Ιούλιο του ίδιου έτους.

Η ΕΣΕ υποστηρίζει ότι το στοιχείο αυτό αποδεικνύει πως ο ανταγωνισμός και η λειτουργία της αγοράς συμβάλλουν στη συγκράτηση των τιμών, με άμεσα οφέλη για τους καταναλωτές.

Πώς μεταφέρεται η κρίση στον καταναλωτή

Η κρίση στη Μέση Ανατολή μπορεί να επηρεάσει την ελληνική οικονομία μέσω πολλών μηχανισμών, όπως εξηγεί ο Γεώργιος Μπάλτας, καθηγητής Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Παρότι η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τιμολογούνται σε διεθνείς αγορές, γεγονός που σημαίνει ότι κάθε διαταραχή στην παγκόσμια παραγωγή επηρεάζει τις τιμές σε πολλές χώρες.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η μεσανατολική σύρραξη έχει ήδη προκαλέσει αναστολή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων, γεγονός που εξηγεί την άνοδο των τιμών.

Οι πρώτες επιπτώσεις αναμένεται να εμφανιστούν στα καύσιμα, ενώ η επίδραση στα τρόφιμα μπορεί να εμφανιστεί αργότερα αλλά να αποδειχθεί πιο επίμονη.

Οι βασικοί δίαυλοι μετάδοσης της κρίσης στις τιμές τροφίμων είναι τρεις:

  • το αυξημένο μεταφορικό κόστος
  • το υψηλότερο ενεργειακό κόστος παραγωγής
  • η άνοδος στις τιμές λιπασμάτων και αγροτικών εισροών.

Όπως σημειώνει ο καθηγητής, το μέγεθος των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί κυρίως από τη διάρκεια της σύρραξης.

Σε περίπτωση ταχείας αποκλιμάκωσης, οι αυξήσεις μπορεί να είναι προσωρινές και αντιστρέψιμες. Αντίθετα, μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερες αλυσιδωτές ανατιμήσεις στην οικονομία.

Ο ρόλος της ψυχολογίας στην αγορά

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ψυχολογικός παράγοντας, ο οποίος συχνά επηρεάζει έντονα την οικονομία.

Η ανησυχία για πιθανές ελλείψεις ή μεγάλες ανατιμήσεις μπορεί να οδηγήσει σε προληπτικές αγορές από τους καταναλωτές, δημιουργώντας φαινόμενα που λειτουργούν ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Παράλληλα, η αβεβαιότητα μπορεί να οδηγήσει επιχειρήσεις σε αναβολή επενδύσεων ή επιχειρηματικών κινήσεων, διευρύνοντας το οικονομικό αποτύπωμα της κρίσης.

Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, απαιτείται ψυχραιμία, αυτοσυγκράτηση και ισχυρή θεσμική εποπτεία της αγοράς.

Το νέο προφίλ του Έλληνα καταναλωτή

Την ίδια στιγμή, τα ελληνικά νοικοκυριά έχουν ήδη προσαρμόσει τις συνήθειές τους μετά τις μεγάλες ανατιμήσεις της περιόδου 2021–2025.

Οι καταναλωτές εμφανίζονται πλέον πιο προσεκτικοί και συγκρατημένοι, συγκρίνουν τιμές και αναζητούν προσφορές πριν πραγματοποιήσουν αγορές.

Σύμφωνα με έρευνα της Circana, μόνο 1 στους 5 καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ περίπου το 25% των νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει τις μηνιαίες υποχρεώσεις του.

Η οικονομική πίεση οδηγεί σε σημαντικές αλλαγές στις αγοραστικές επιλογές:

  • 60% αγοράζει κυρίως όταν υπάρχουν προσφορές
  • 43% στρέφεται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας
  • 57% περιορίζει αγορές μη βασικών προϊόντων
  • 52% συγκρίνει τιμές και επιλέγει τη φθηνότερη μάρκα.

Παράλληλα, το 84% των καταναλωτών έχει περιορίσει τις δαπάνες για έξοδο και διασκέδαση, ενώ η μέση συχνότητα εξόδων διαμορφώνεται περίπου στις 5,9 φορές τον μήνα.

Νέο τοπίο στη λιανική αγορά

Οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ένα νέο τοπίο στη λιανική αγορά, όπου η σχέση ποιότητας και τιμής, οι προσφορές και οι οικονομικές επιλογές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.

Για τις επιχειρήσεις, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αναδύονται νέες ευκαιρίες μέσα από προϊόντα value for money, ανάπτυξη ιδιωτικών ετικετών και προωθητικές ενέργειες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες ενός πιο προσεκτικού και απαιτητικού καταναλωτή.

Διαβάστε ακόμη: