Μπροστά στον κίνδυνο να φτάσουν στο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης χωρίς να έχουν εξασφαλίσει ούτε την ελάχιστη απαιτούμενη ασφαλιστική 15ετία βρίσκονται χιλιάδες εργαζόμενοι και άνεργοι, οι οποίοι κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου βρέθηκαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα εκτός απασχόλησης. Πρόκειται για μια κατηγορία ασφαλισμένων που, παρά το γεγονός ότι έχουν καταβάλει εισφορές επί σειρά ετών, δεν συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση σύνταξης γήρατος.
Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως σε μακροχρόνια ανέργους, γυναίκες που εγκατέλειψαν την αγορά εργασίας για οικογενειακούς λόγους, πρώην ελεύθερους επαγγελματίες που διέκοψαν τη δραστηριότητά τους, αλλά και εργαζομένους με διακεκομμένη ασφαλιστική διαδρομή.
Η συμπλήρωση 4.500 ημερών ασφάλισης, δηλαδή 15 ετών, αποτελεί κατά κανόνα την ελάχιστη προϋπόθεση για τη χορήγηση πλήρους σύνταξης γήρατος στο 67ο έτος. Ωστόσο, η έλλειψη των απαιτούμενων ενσήμων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασφαλισμένος χάνει οριστικά τη δυνατότητα συνταξιοδότησης.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει διαφορετικούς μηχανισμούς συμπλήρωσης του ασφαλιστικού χρόνου, με κόστος που διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με την περίπτωση. Σε ορισμένες κατηγορίες οι εισφορές μπορούν να καλυφθούν από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), ενώ σε άλλες απαιτείται εξαγορά χρόνου ή συνέχιση της ασφάλισης με προσωπική οικονομική επιβάρυνση.
Σύμφωνα με ειδικούς στην κοινωνική ασφάλιση, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν ο χρόνος που υπολείπεται μέχρι τη συνταξιοδότηση, η ασφαλιστική ιστορία του ενδιαφερομένου και η δυνατότητα αξιοποίησης ειδικών διατάξεων. Συνολικά, υπάρχουν επτά βασικές επιλογές, εκ των οποίων οι έξι αφορούν τη συμπλήρωση ασφαλιστικού χρόνου και η έβδομη την προνοιακή προστασία όσων δεν θεμελιώνουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

Ο έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού
Η πρώτη δυνατότητα δεν προϋποθέτει καταβολή νέων εισφορών, αλλά την αναζήτηση χρόνου ασφάλισης που δεν εμφανίζεται στο μητρώο του e-ΕΦΚΑ. Παλαιά ασφαλιστικά βιβλιάρια, ένσημα που δεν έχουν καταχωριστεί, περίοδοι ασφάλισης σε διαφορετικούς πρώην φορείς και χρόνος στον πρώην ΟΓΑ μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικά για τη συμπλήρωση της 15ετίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναζήτηση περιόδων απασχόλησης για τις οποίες ο εργοδότης δεν είχε προχωρήσει στις απαιτούμενες δηλώσεις. Η αναγνώριση είναι δυνατή υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις και εφόσον δεν έχει επέλθει παραγραφή. Παράλληλα, ασφαλιστικός χρόνος που έχει πραγματοποιηθεί σε κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να συνυπολογιστεί για τη θεμελίωση δικαιώματος.
Η ειδική δυνατότητα συμπλήρωσης τριετίας
Για ασφαλισμένους που βρίσκονται πολύ κοντά στη συνταξιοδότηση, το άρθρο 53 του νόμου 4921/2022 προβλέπει ειδικό καθεστώς προαιρετικής ασφάλισης, μέσω του οποίου μπορούν να καλυφθούν έως τρία έτη που υπολείπονται για τη θεμελίωση δικαιώματος. Η δυνατότητα αφορά πρόσωπα που έχουν διακόψει την υποχρεωτική ασφάλισή τους και έχουν υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης.
Για τους μισθωτούς απαιτούνται τουλάχιστον 500 ημέρες υποχρεωτικής ασφάλισης κατά την τελευταία πενταετία. Το κόστος επιβαρύνει τον ασφαλισμένο, ο οποίος καταβάλλει το σύνολο της εισφοράς κύριας σύνταξης (εργατικό και εργοδοτικό μέρος). Η συγκεκριμένη διαδικασία δεν απαιτεί εξέταση από Υγειονομική Επιτροπή.
Προαιρετική συνέχιση χωρίς χρονικό πλαφόν
Μια διαφορετική διαδρομή ανοίγει για όσους διαθέτουν σημαντικό προηγούμενο ασφαλιστικό χρόνο. Η γενική προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης επιτρέπει την καταβολή εισφορών χωρίς προκαθορισμένο ανώτατο χρονικό όριο. Για την υπαγωγή απαιτούνται είτε 3.000 ημέρες υποχρεωτικής ασφάλισης οποτεδήποτε είτε 1.500 ημέρες, από τις οποίες τουλάχιστον 300 κατά την τελευταία πενταετία.

Πέντε χρόνια ασφάλισης με επιβάρυνση της ΔΥΠΑ
Η πλέον ευνοϊκή οικονομικά επιλογή αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες μακροχρόνια ανέργων, οι οποίοι μπορούν να συνεχίσουν την ασφάλισή τους χωρίς να καταβάλλουν οι ίδιοι τις εισφορές. Η ΔΥΠΑ προβλέπει κάλυψη εισφορών για διάστημα που μπορεί να φτάσει τα πέντε χρόνια. Βασική προϋπόθεση είναι η συμπλήρωση τουλάχιστον 3.000 ημερών ασφάλισης και η ύπαρξη συνεχούς εγγεγραμμένης ανεργίας διάρκειας τουλάχιστον 12 μηνών.
Η εξαγορά πλασματικών ετών
Σημαντική διέξοδος είναι και η αναγνώριση πλασματικού χρόνου, ιδιαίτερα για γυναίκες με παλαιά ασφαλιστικά δικαιώματα. Ασφαλισμένες πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, οι οποίες έχουν συγκεντρώσει 3.600 ημέρες ασφάλισης, μπορούν να καλύψουν τις υπόλοιπες 900 ημέρες. Μπορούν να αξιοποιηθούν χρόνοι σπουδών, ανατροφής τέκνων, γονικών αδειών και κενών ασφάλισης, με το συνολικό όριο να φτάνει έως τα επτά έτη.
Επιστροφή στην απασχόληση
Για όσους δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τις προηγούμενες διατάξεις, η επιστροφή στην εργασία παραμένει η βασική δυνατότητα. Η πλήρης μισθωτή απασχόληση αντιστοιχεί σε 25 ημέρες ασφάλισης τον μήνα ή 300 ημέρες ετησίως. Εναλλακτικά, μπορεί να εξεταστεί η πραγματική άσκηση αυτοτελούς επαγγελματικής δραστηριότητας, με την αντίστοιχη ασφαλιστική και φορολογική επιβάρυνση.
Η τελευταία εναλλακτική για όσους μένουν χωρίς σύνταξη
Για τους πολίτες που συμπληρώνουν το 67ο έτος της ηλικίας τους χωρίς να έχουν εξασφαλίσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, προβλέπεται η προνοιακή παροχή ανασφάλιστων υπερηλίκων του ΟΠΕΚΑ. Η συγκεκριμένη ενίσχυση χορηγείται με αυστηρά εισοδηματικά, περιουσιακά και κριτήρια διαμονής. Απαιτούνται τουλάχιστον 15 χρόνια νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα, ενώ το πλήρες ποσό συνδέεται με τη συμπλήρωση 35 ετών παραμονής στη χώρα.
