Αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης έως και τα 68 έτη μέχρι το 2030 προβλέπουν οι μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα, με τη δημογραφική γήρανση και τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού να δημιουργούν ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα.
Οι προβολές που περιλαμβάνονται στην έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων (DG ECFIN) και της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής (EPC) περιγράφουν μια χώρα με λιγότερους εργαζομένους, περισσότερους ηλικιωμένους και αυξανόμενες ανάγκες χρηματοδότησης των συντάξεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ageing Report 2027, η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει περίπου 2,7 εκατομμύρια κατοίκους έως το 2080, δηλαδή περισσότερο από το ένα τέταρτο του σημερινού πληθυσμού της. Η εξέλιξη αυτή εντείνει τις προκλήσεις για την οικονομία, καθώς ολοένα λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίζουν έναν αυξανόμενο αριθμό συνταξιούχων.
Τα νέα όρια ηλικίας έως το 2080
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έκθεσης αφορά την πιθανή πορεία της ηλικίας συνταξιοδότησης τις επόμενες δεκαετίες. Με βάση τον ισχύοντα μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, ηΕυρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το γενικό όριο συνταξιοδότησης θα αυξηθεί από τα 67 στα 68 έτη έως το 2030, ενώ το αντίστοιχο όριο πρόωρης συνταξιοδότησης θα διαμορφωθεί στα 63 έτη, από 62 σήμερα.
Η ανοδική πορεία προβλέπεται να συνεχιστεί και τις επόμενες δεκαετίες. Το 2055 το κανονικό όριο συνταξιοδότησης εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 70 έτη και το όριο πρόωρης αποχώρησης τα 65, ενώ το 2080 οι αντίστοιχες ηλικίες προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 72 και 67 έτη.
Εφόσον επιβεβαιωθεί το συγκεκριμένο σενάριο, η Ελλάδα θα διαθέτει το 2080 το δεύτερο υψηλότερο όριο κανονικής συνταξιοδότησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω από τη Δανία, όπου προβλέπεται να φτάσει τα 74 έτη. Ακολουθεί η Ιταλία με 71,6 έτη.
Οι συγκεκριμένοι αριθμοί αποτελούν προβολές και όχι ειλημμένες αποφάσεις για αύξηση των ορίων ηλικίας. Προκύπτουν από το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο και τις δημογραφικές παραδοχές της Eurostat.
Τι ισχύει σήμερα για τη συνταξιοδότηση
Οι μεταρρυθμίσεις της περιόδου 2012-2014 είχαν οδηγήσει στην αύξηση του γενικού ορίου συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 έτη και του ορίου πρόωρης αποχώρησης από τα 60 στα 62. Παράλληλα, έχει θεσπιστεί μηχανισμός αναπροσαρμογής των ηλικιακών ορίων ανά τριετία, με κριτήριο την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών. Ωστόσο, ο μηχανισμός δεν έχει ενεργοποιηθεί μέχρι σήμερα.
Το 2021 δεν πραγματοποιήθηκε αναπροσαρμογή εξαιτίας της μείωσης του προσδόκιμου ζωής που προκάλεσε η πανδημία. Το 2024, η αύξηση σε σύγκριση με το 2010 παρέμεινε χαμηλότερη του ενός έτους, με αποτέλεσμα τα όρια να διατηρηθούν αμετάβλητα.
Δημογραφική συρρίκνωση και γήρανση
Οι μακροπρόθεσμες προβολές της Κομισιόν αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα δυσμενή δημογραφική πορεία.
Ο πληθυσμός της Ελλάδας εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει από 10,4 εκατομμύρια το 2025 σε 9,2 εκατομμύρια το 2050 και 7,6 εκατομμύρια το 2080. Πρόκειται για συνολική μείωση 26%, μία από τις μεγαλύτερες στην ΕΕ.
Η γεννητικότητα εμφανίζει περιορισμένη ανάκαμψη, με τον δείκτη γονιμότητας να αυξάνεται από 1,20 παιδιά ανά γυναίκα το 2025 σε 1,45 το 2080, παραμένοντας σημαντικά κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών, που υπολογίζεται σε 2,1.
Την ίδια περίοδο, το προσδόκιμο ζωής στη γέννηση προβλέπεται να φτάσει τα 86,4 έτη για τους άνδρες και τα 90,1 για τις γυναίκες.
Η καθαρή μετανάστευση εκτιμάται ότι θα περιοριστεί από 41.700 άτομα το 2025 σε 13.000 το 2030, προτού ανακάμψει σταδιακά στις 30.800 το 2080.
Παράλληλα, το ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών αυξάνεται από 23,9% σε 34,6%, ενώ η συμμετοχή των άνω των 80 ετών στον συνολικό πληθυσμό υπερδιπλασιάζεται, από 7,2% σε 14,9%.
Λιγότεροι εργαζόμενοι, μεγαλύτερη πίεση στο ασφαλιστικό
Η δημογραφική αλλαγή επηρεάζει άμεσα την αγορά εργασίας και τη δυνατότητα χρηματοδότησης του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Ο αριθμός των απασχολουμένων ηλικίας 20-64 ετών αναμένεται να μειωθεί από 4,2 εκατομμύρια το 2025 σε 3,8 εκατομμύρια το 2040, για να υποχωρήσει στα 3,4 εκατομμύρια το 2050 και στα 2,9 εκατομμύρια το 2080.
Αντίστοιχα, το συνολικό εργατικό δυναμικό της ίδιας ηλικιακής ομάδας περιορίζεται από 4,65 σε 3,07 εκατομμύρια άτομα, καταγράφοντας απώλειες 1,58 εκατομμυρίων ή 34%.
Η μεγαλύτερη πίεση εντοπίζεται γύρω στο 2050. Τότε ο συνολικός οικονομικός δείκτης εξάρτησης προβλέπεται να φτάσει τα 153,6 οικονομικά μη ενεργά άτομα ανά 100 απασχολουμένους, από 130,7 το 2025, προτού μειωθεί στα 145 το 2080.
Ο αντίστοιχος δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων κορυφώνεται στο 85,5% το 2050, υποχωρώντας στο 79,1% προς το τέλος της περιόδου.
Απασχόληση και ανεργία έως το 2080
Παρά τη μείωση του εργατικού δυναμικού, η Κομισιόν προβλέπει βελτίωση των ποσοστών απασχόλησης.
Στις ηλικίες 20-64 ετών, η απασχόληση εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 70,5% το 2025 σε 75,2% το 2080, παραμένοντας όμως κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 80,2%. Η Ελλάδα ξεκινά από την τρίτη χαμηλότερη επίδοση στην ΕΕ, μετά την Ιταλία και τη Ρουμανία.
Η ανεργία αναμένεται να μειωθεί από 8,9% σε 6,5%, έναντι προβλεπόμενου ευρωπαϊκού μέσου όρου 4,9% το 2080. Ιδιαίτερα αισθητή προβλέπεται η αύξηση της συμμετοχής των μεγαλύτερων ηλικιών στην αγορά εργασίας. Στην ομάδα 55-64 ετών το ποσοστό ανεβαίνει από 63,8% σε 77%, ενώ για τους 65-69 ετών σχεδόν τριπλασιάζεται, από 17,9% σε 53,8%.
Αντίθετα, η συμμετοχή των γυναικών ηλικίας 25-54 ετών στο εργατικό δυναμικό υποχωρεί από 78,8% σε 77,7%. Πρόκειται για δείκτη που περιλαμβάνει τόσο τις εργαζόμενες όσο και όσες αναζητούν εργασία.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τέσσερις χώρες της ΕΕ όπου αναμένεται αυτή η αρνητική εξέλιξη, μαζί με την Τσεχία, την Ισπανία και τη Ρουμανία.
Στα θετικά στοιχεία περιλαμβάνεται η ανοδική αναθεώρηση της εκτίμησης για την απασχόληση του 2025, κατά περίπου τρεις ποσοστιαίες μονάδες έναντι της προηγούμενης έκθεσης του 2024.
