Την ανάγκη ανασχεδιασμού του συστήματος ασφάλισης του επαγγελματικού κινδύνου στην Ελλάδα, με τη δημιουργία διακριτού ασφαλιστικού μηχανισμού, αναδεικνύει το Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), επισημαίνοντας σημαντικές αδυναμίες στην αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και στην καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων.

 Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για το ασφαλιστικό σύστημα και την επιχειρηματική δραστηριότητα, καθώς η χώρα δεν διαθέτει αυτοτελή φορέα ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου, ενώ η καταγραφή των ασθενειών που σχετίζονται με τις συνθήκες εργασίας παραμένει ανεπαρκής.

 Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση για ένα νέο πλαίσιο, το οποίο θα στηρίζεται στην καθολική εισφορά, στη θεσμικά αποτελεσματική αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και στη συγκέντρωση αξιόπιστων δεδομένων για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι. Η κατεύθυνση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στη σύσταση ειδικού Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου, με αντικείμενο την ασφαλιστική αντιμετώπιση των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών νόσων.

Το κενό στην ασφαλιστική προστασία

Σήμερα, η κάλυψη των συνεπειών του επαγγελματικού κινδύνου πραγματοποιείται μέσω του γενικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης. Ωστόσο, δεν υφίσταται ένας αυτοτελής μηχανισμός που να συνδέει οργανωμένα την αναγνώριση μιας επαγγελματικής ασθένειας με την πιστοποίηση, την καταγραφή και την ασφαλιστική αντιμετώπισή της.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στις επαγγελματικές νόσους. Παρότι η ελληνική νομοθεσία περιλαμβάνει σχετικές προβλέψεις, η χώρα δεν διαθέτει αποτελεσματικό σύστημα συστηματικής αναγνώρισης και καταγραφής τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει αξιόπιστη στατιστική εικόνα για τον αριθμό των εργαζομένων που εμφανίζουν ασθένειες λόγω της επαγγελματικής τους δραστηριότητας.

Η αναγνώριση μιας πάθησης ως επαγγελματικής προϋποθέτει τεκμηρίωση της σύνδεσής της με τις συνθήκες εργασίας. Χωρίς σαφείς και λειτουργικές διαδικασίες πιστοποίησης, η σύνδεση αυτή είναι δύσκολο να αποδειχθεί, με συνέπειες τόσο για την ασφαλιστική προστασία όσο και για την αποτύπωση του πραγματικού επαγγελματικού κινδύνου.

Η δημιουργία ξεχωριστού ασφαλιστικού συστήματος θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την αντιμετώπιση αυτών των αδυναμιών, εφόσον συνοδευτεί από συγκεκριμένους κανόνες αναγνώρισης των επαγγελματικών ασθενειών και αξιόπιστους μηχανισμούς παρακολούθησης.

Καθολική εισφορά και ειδική ασφάλιση

Στην παρουσίαση του ΕΛΙΝΥΑΕ, η ξεχωριστή ασφάλιση επαγγελματικού κινδύνου συνδέεται με τρεις βασικές προϋποθέσεις:

  1. την καθολική εισφορά,
  2. την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και
  3. την αξιόπιστη καταγραφή.

Η καθολική εισφορά αποτελεί βασικό στοιχείο του προτεινόμενου πλαισίου, χωρίς ωστόσο να έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένα ποσοστά, επιμερισμός της χρηματοδότησης ή αναλυτικό μοντέλο λειτουργίας του νέου φορέα.

Η συζήτηση αφορά επομένως μια θεσμική πρόταση και όχι νομοθετημένη αλλαγή στις ασφαλιστικές εισφορές επιχειρήσεων και εργαζομένων. Η σημασία ενός τέτοιου συστήματος δεν περιορίζεται στην ασφαλιστική κάλυψη μετά την εκδήλωση ενός ατυχήματος ή μιας ασθένειας.

Η συγκέντρωση δεδομένων για τους επαγγελματικούς κινδύνους θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη στόχευση των ελέγχων, στην αξιολόγηση των μέτρων πρόληψης και στον εντοπισμό των δραστηριοτήτων όπου απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις.

Τέσσερις διαφορετικές καταγραφές για τα εργατικά ατυχήματα

Ενδεικτικές των προβλημάτων που αντιμετωπίζει το σημερινό σύστημα είναι οι σημαντικές αποκλίσεις στα στοιχεία των εργατικών ατυχημάτων. Σύμφωνα με την παρουσίαση του ΕΛΙΝΥΑΕ, για το 2024 η Επιθεώρηση Εργασίας καταγράφει 14.388 εργατικά ατυχήματα, ενώ ο ΕΦΚΑ εμφανίζει 5.693 περιστατικά. Αντίστοιχα, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αναφέρουν 4.999 ατυχήματα και της Eurostat 4.824.

Η διαφορά μεταξύ της υψηλότερης και της χαμηλότερης καταγραφής ανέρχεται σε 9.564 περιστατικά.

Οι αποκλίσεις δεν μπορούν να αποδοθούν αυτομάτως σε μη δηλωμένα ατυχήματα, καθώς οι διαφορετικοί φορείς ενδέχεται να χρησιμοποιούν διαφορετικές μεθοδολογίες και κριτήρια καταγραφής. Ωστόσο, αναδεικνύουν την ανάγκη εναρμόνισης των δεδομένων, ώστε να υπάρχει συγκρίσιμη εικόνα για την έκταση και την εξέλιξη των εργατικών ατυχημάτων.

Οι νέοι κίνδυνοι για τις επιχειρήσεις

Η αναμόρφωση του συστήματος υγείας και ασφάλειας στην εργασία συνδέεται και με τις αλλαγές στο παραγωγικό μοντέλο. Η τηλεργασία, οι υβριδικές μορφές απασχόλησης, οι εργολαβικές σχέσεις και η αυξημένη κινητικότητα προσωπικού δημιουργούν ένα πιο σύνθετο περιβάλλον διαχείρισης των επαγγελματικών κινδύνων.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, της γήρανσης του εργατικού δυναμικού και της τεχνολογικής προόδου.

Στους παραδοσιακούς κινδύνους προστίθενται οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως το εργασιακό στρες, η επαγγελματική εξουθένωση, η βία και η παρενόχληση.

Όπως επισήμανε η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, Ρένα Μπαρδάνη «Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία βρίσκεται σήμερα σε ένα σημείο καμπής. Οι παραδοσιακοί επαγγελματικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ ταυτόχρονα αναδύονται νέες προκλήσεις, όπως οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και οι συνεχείς μεταβολές στον τρόπο οργάνωσης της εργασίας. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους απαιτεί έγκαιρη πρόληψη, αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και ενίσχυση της ανθεκτικότητας επιχειρήσεων και εργαζομένων».

Ψηφιακή παρακολούθηση και πιστοποίηση γνώσεων

Στο νέο περιβάλλον, το ΕΛΙΝΥΑΕ προκρίνει την αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων και δεικτών, την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων και τη μετάβαση από τους σποραδικούς ελέγχους σε πιο συστηματική παρακολούθηση των κινδύνων.

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εκπαίδευση, με σύντομα και εξειδικευμένα προγράμματα, ηλεκτρονική μάθηση και πιστοποίηση βασικών γνώσεων ασφάλειας μέσω του προτεινόμενου «Safety Pass».

Στην έρευνα του ΕΛΙΝΥΑΕ για το 2026, η εκπαίδευση εργαζομένων και εργοδοτών, μαζί με την αξιόπιστη καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών, αναδείχθηκαν ως βασικές προτεραιότητες. Οι σχετικές προτάσεις θα συζητηθούν στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία, που θα πραγματοποιηθεί στις 23 και 24 Νοεμβρίου 2026 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Διαβάστε ακόμη: