«Ανθεκτική, αλλά όχι ισχυρή». Με αυτό τον τρόπο περιγράφει η ING την ευρωπαϊκή οικονομία για το 2027, καθώς η πρόβλεψή της μιλά για ανάπτυξη 1,2% και πληθωρισμό 2,5%. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος του οίκου, Carsten Brzeski, το 2027 θα είναι άλλη μια επεισοδιακή χρονιά, με μάχες επικράτησης σε πολιτική, ενέργεια, τεχνολογία και εμπόριο, που θα αλλάξουν το οικονομικό σκηνικό. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, τα πιο ριψοκίνδυνα σενάρια της ING αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο μεγάλων ανατροπών στην Ευρώπη: Από μια νέα κρίση χρέους έως μια «επανάσταση» των νέων με θύμα τους στόχους για το κλίμα, αλλά και μια νέα στιγμή «whatever it takes» για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Το βασικό σενάριο για Ελλάδα και Ευρωζώνη
Σύμφωνα με την ING, η ευρωπαϊκή οικονομία θα αντιμετωπίσει μια σειρά από δυσμενείς παράγοντες μέσα στο 2027, όπως τις πιέσεις στους πραγματικούς μισθούς και τη χαλάρωση της αγοράς εργασίας που αναμένεται να οδηγήσουν σε αδύναμη κατανάλωση στις αρχές του έτους. Σε αυτά θα προστεθεί η προοπτική της πιο σφικτής δημοσιονομικής πολιτικής σε αρκετές χώρες-μέλη, ενώ οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων και η συνεπαγόμενη σύσφιγξη των χρηματοοικονομικών συνθηκών αναμένεται να επιβαρύνουν τις επενδύσεις, ειδικά στις κατασκευές κατοικιών.
Παρόλα αυτά, η ING εκτιμά ότι η οικονομία της Ευρωζώνης θα επιτύχει ανάπτυξη 1,2% το 2027 και 1,3% το 2028, έναντι 1% που αναμένει για φέτος. Ο πληθωρισμός προβλέπεται στο 2,5% και 2,1% αντίστοιχα, από 3,2% φέτος.
Για την ελληνική οικονομία, ο επενδυτικός οίκος περιμένει ρυθμούς ανάπτυξης 1,7% φέτος και επιβράδυνση στο 1,5% το 2027, με το ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 1,8% το 2028. Ο πληθωρισμός αναμένεται να κλείσει κατά μέσο όρο στο 4,1% φέτος, στο 3,3% το 2027 και στο 2,1% το 2028.
Τα σενάρια
Στην έκθεση προοπτικών της για το 2027, η ING αποτυπώνει πέραν του βασικού σεναρίου της για κάθε μία από τις μεγάλες οικονομίες, μια «ριψοκίνδυνη πρόβλεψη» και μια «γενναία πρόβλεψη». Πρόκειται για εκτιμήσεις που δεν αποτελούν το βασικό σενάριο του οίκου, αλλά περισσότερο «τροφή για σκέψη», ώστε οι επενδυτές να είναι προετοιμασμένοι για πιο ακραίους κινδύνους.
Η σύγκρουση των γενεών στην Ευρώπη με θύμα το κλίμα
Η «ριψοκίνδυνη πρόβλεψη» της ING για την Ευρώπη αφορά το κύμα των διαμαρτυριών που εξαπλώνεται στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Μετά τις διαμαρτυρίες για το κλίμα και το κίνημα «Fridays for Future», οι νέοι Ευρωπαίοι ανησυχούν σήμερα για πιο άμεσες οικονομικές πιέσεις και συγκεκριμένα για το κόστος στέγασης και διαβίωσης. Για τους νεότερους, σημειώνει ο οίκος, η κλιματική αλλαγή αποτελεί πηγή διαγενεακής έντασης, καθώς πολύ απλά πιστεύουν ότι αντιμετωπίζουν πιο άμεσες κρίσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, η ING πιθανολογεί ότι θα υπάρξει ευρύτερη στήριξη στην Ευρώπη για την περαιτέρω αναβολή των στόχων για το κλίμα, κάτι που θα αποτελέσει μια ανακούφιση για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Το σημαντικότερο «θύμα» θα μπορούσε να είναι το νέο σύστημα εμπορίας ρύπων ETS2, με την περαιτέρω αναβολή του να οδηγεί σε χαμηλότερο πληθωρισμό από ό,τι αναμενόταν το 2028.
Μια νέα κρίση χρέους στην Ευρωζώνη
Μια πιθανή περαιτέρω επιδείνωση της πολιτικής και κοινωνικής κατάστασης στη Γαλλία δεν θα μπορούσε να λείπει από τα tail risks (τους ακραίους κινδύνους) της χρονιάς για την Ευρώπη, με την ING να περιγράφει μια νέα κρίση χρέους, ως αποτέλεσμα της αποτυχίας των γαλλικών εκλογών να σχηματίσουν μια κυβέρνηση πρόθυμη να αντιμετωπίσει τις δημοσιονομικές προκλήσεις της χώρας.
Σε αυτό το σενάριο, άλλες χώρες με υψηλό χρέος αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, καθώς ο πληθυσμός απορρίπτει ολοένα και περισσότερο τη λιτότητα και οι εκλογές οδηγούν σε μεγαλύτερο πολιτικό κατακερματισμό, και κατά συνέπεια σε υψηλότερα δημοσιονομικά ελλείμματα, αφού οι κυβερνήσεις προσπαθούν να εξομαλύνουν τον κατακερματισμό με περισσότερα χρήματα.
Αυτό ωθεί τις αποδόσεις των ομολόγων σε υψηλότερα επίπεδα, πυροδοτώντας δυσμενή σπιράλ χρέους. Αν και οι τράπεζες είναι λιγότερο ευάλωτες σε μια κρίση χρέους απ’ ό,τι στο παρελθόν, οι μετοχές τους θα μπορούσαν να σημειώσουν κατακόρυφη πτώση, γεγονός που θα καταστήσει ακόμη πιο αυστηρές τις πιστωτικές συνθήκες και θα παρεμποδίσει την οικονομική ανάπτυξη.
Σε αυτό το σενάριο, η ΕΚΤ αναγκάζεται τελικά να παρέμβει, μειώνοντας τα βασικά επιτόκια στο 0,5% και επανεκκινώντας το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE). Τα μέτρα αυτά ενδέχεται να περιορίσουν την οικονομική ζημία, αλλά θα διατηρήσουν επίσης τον πληθωρισμό πάνω από το 2%, καθώς η «δημοσιονομική κυριαρχία» παραμένει η μόνη εφικτή εναλλακτική λύση έναντι των μέτρων λιτότητας.
Whatever it takes για τη στέγη
Στα μεγάλα ζητήματα της χρονιάς που εξετάζει η ING συγκαταλέγεται και η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη, με τον οίκο να προβλέπει ότι το ζήτημα της προσιτότητας (affordability) θα επιμείνει.
Το 2027 αναμένεται να φέρει ανάκαμψη της δραστηριότητας στην αγορά κατοικίας, η οποία ωστόσο θα παραμείνει απρόσιτη για πολλά νοικοκυριά, και ιδίως για όσους αποκτούν κατοικία για πρώτη φορά.
Στο πλαίσιο αυτό, η «γενναία πρόβλεψη» της ING μιλά για μια στιγμή «whatever it takes» για τη στέγη. Πρόκειται για μια αναφορά στην περίφημη φράση του τότε προέδρου της ΕΚΤ, Mario Draghi, «θα κάνω ό,τι χρειαστεί», που το 2012 έθεσε τις βάσεις για την αντιμετώπιση της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.
Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί εάν οι διαμαρτυρίες για τη στεγαστική κρίση αναγκάσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να λάβουν μέτρα.
Αυτό που εδώ και καιρό θεωρείται κυρίως κοινωνικό ζήτημα, μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε οικονομικό πρόβλημα, εμποδίζοντας την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού, την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, εξηγεί η ING. Σε αυτό το σενάριο, η στέγαση θα ανέβαινε στην πολιτική ατζέντα και θα γινόταν στρατηγική προτεραιότητα.
Οι διαδικασίες σχεδιασμού θα απλοποιούνταν, οι άδειες θα επιταχύνονταν και οι επενδύσεις θα αυξάνονταν σε μια προσπάθεια να ξαναχτιστεί η Ευρώπη.
Αλλά ακόμη και μια στιγμή «whatever it takes» για τη στέγαση θα συνοδευόταν από συμβιβασμούς, προειδοποιεί ο οίκος. Μια προσπάθεια για ταχεία αύξηση των κατασκευών θα μπορούσε να ανεβάσει ακόμα περισσότερο το κόστος κατασκευής. Ταυτόχρονα, η στέγαση θα έπρεπε να ανταγωνιστεί την άμυνα, την ενέργεια και τις υποδομές για τις έτσι και αλλιώς σπάνιες δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.
Ακόμα κι έτσι, μια τέτοια στροφή θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής στις προσπάθειες της Ευρώπης να αντιμετωπίσει την στεγαστική κρίση.
