Ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν είναι από τους πολιτικούς που συνηθίζουν να κάνουν παρεμβάσεις χωρίς να έχουν προηγουμένως σταθμίσει το πολιτικό τους αποτύπωμα. Και το τελευταίο διάστημα οι δημόσιες τοποθετήσεις του, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο επιλέγει να τοποθετείται απέναντι στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, δείχνουν ότι έχει αποφασίσει να διατηρήσει ενεργό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις. Όχι απαραίτητα ως πρωταγωνιστής ενός κομματικού σχεδιασμού, αλλά ως μια διακριτή πολιτική προσωπικότητα που θέλει να επηρεάζει τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα της χώρας.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται πιο κοντά στη Νέα Δημοκρατία ή στο κόμμα από το οποίο προέρχεται. Το πραγματικό ερώτημα είναι πού θέλει να τοποθετήσει τον εαυτό του σε ένα πολιτικό σκηνικό που αναζητά νέες ισορροπίες, με την κυβέρνηση να επιδιώκει την αυτοδυναμία, το ΠΑΣΟΚ να προσπαθεί να ανακτήσει τον πρωταγωνιστικό του ρόλο και τον χώρο του Κέντρου να παραμένει κρίσιμος για τις μελλοντικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Οι γέφυρες με τη Νέα Δημοκρατία
Στο Μέγαρο Μαξίμου παρακολουθούν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις παρεμβάσεις του Ευάγγελου Βενιζέλου. Και αυτό διότι αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για έναν πολιτικό με ισχυρό θεσμικό αποτύπωμα, ο οποίος εξακολουθεί να διαθέτει πρόσβαση σε ένα ακροατήριο που δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με τη σημερινή Νέα Δημοκρατία, αλλά κινείται στον ευρύτερο χώρο του Κέντρου.
Η θετική αποτίμηση της παρουσίας του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Βενιζέλος αναγνώρισε τη σημασία της ελληνικής παρουσίας σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων, επιλέγοντας να αξιολογήσει την πρωθυπουργική παρουσία με εθνικά και όχι στενά κομματικά κριτήρια.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει μετακινηθεί πολιτικά προς τη Νέα Δημοκρατία. Ούτε ότι έχει εγκαταλείψει τις επιφυλάξεις και τις διαφωνίες του για πλευρές της κυβερνητικής πολιτικής. Αντιθέτως, κατά καιρούς έχει ασκήσει έντονη κριτική σε κυβερνητικούς χειρισμούς, ιδιαίτερα σε ζητήματα θεσμών, λειτουργίας του κράτους δικαίου και ποιότητας της δημοκρατίας.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδιαιτερότητα της στάσης του. Ο Βενιζέλος μπορεί να αναγνωρίσει μια σωστή κυβερνητική επιλογή χωρίς να προσφέρει συνολική πολιτική υποστήριξη στην κυβέρνηση. Μπορεί να διαφωνεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη σε κρίσιμα ζητήματα, αλλά ταυτόχρονα να θεωρεί ότι η χώρα χρειάζεται συναινέσεις και μια ευρύτερη αντίληψη εθνικής στρατηγικής.
Αυτή η προσέγγιση δημιουργεί ένα ενδιαφέρον πεδίο συνεννόησης με τη σημερινή ηγεσία της ΝΔ. Άλλωστε, η πολιτική του αντίληψη, η έμφαση στη θεσμική σταθερότητα, στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό και στη διεθνή αξιοπιστία της χώρας συναντά σε αρκετά σημεία τη φιλοσοφία της κεντροδεξιάς διακυβέρνησης. Πρόκειται, όμως, για κοινές αφετηρίες σε ορισμένα ζητήματα και όχι για πολιτική ταύτιση.
Το Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζει ότι μια θετική αναφορά του Βενιζέλου έχει διαφορετικό βάρος από μια αντίστοιχη τοποθέτηση ενός κυβερνητικού στελέχους. Ακριβώς επειδή προέρχεται από τον χώρο της Κεντροαριστεράς, μπορεί να επηρεάσει ψηφοφόρους που δεν αισθάνονται πλέον πολιτικά εκφρασμένοι από το ΠΑΣΟΚ, αλλά δεν είναι αυτονόητο ότι θα επιστρέψουν στη ΝΔ.
Η σχέση με Ανδρουλάκη και η αμηχανία στη Χαριλάου Τρικούπη
Στην άλλη πλευρά, η σχέση του με τον Νίκο Ανδρουλάκη έχει τη δική της πολιτική σημασία. Δεν πρόκειται για μια σχέση πολιτικής εξάρτησης ούτε για μια σχέση στην οποία ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έχει επιλέξει να λειτουργεί ως άτυπος καθοδηγητής της σημερινής ηγεσίας. Υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και αναγνώριση του ειδικού πολιτικού βάρους του Βενιζέλου, αλλά και σαφής διάθεση διατήρησης της αυτονομίας και από τις δύο πλευρές.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει κάθε λόγο να θέλει τον Βενιζέλο κοντά στο ΠΑΣΟΚ. Η ιστορική του διαδρομή, η εμπειρία του στη διακυβέρνηση και η δυνατότητά του να απευθύνεται σε ένα ευρύτερο κεντρώο και θεσμικό ακροατήριο αποτελούν πολιτικό κεφάλαιο για τη Χαριλάου Τρικούπη.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ δεν επιθυμεί να επιτρέψει στο Μέγαρο Μαξίμου να αξιοποιεί τις παρεμβάσεις του πρώην προέδρου του κόμματος ως επιχείρημα πολιτικής αποδυνάμωσης της αντιπολίτευσης. Αυτό εξηγεί και την αντίδραση της Χαριλάου Τρικούπη απέναντι στην προσπάθεια κυβερνητικών κύκλων να παρουσιάσουν ορισμένες τοποθετήσεις του Βενιζέλου ως έμμεση επιβεβαίωση της κυβερνητικής στρατηγικής.
Στο ΠΑΣΟΚ επιμένουν ότι άλλο πράγμα η θετική αξιολόγηση μιας συγκεκριμένης πρωτοβουλίας του πρωθυπουργού και άλλο η συνολική αποδοχή της κυβερνητικής πολιτικής. Και σε αυτό το σημείο ο Ανδρουλάκης θέλει να κρατήσει καθαρές τις πολιτικές αποστάσεις.
Υπάρχει, πάντως, και μια βαθύτερη διάσταση. Ο Βενιζέλος δεν δείχνει διατεθειμένος να περιορίσει τον δημόσιο λόγο του στα όρια που επιβάλλει η κομματική αντιπαράθεση. Δεν πρόκειται να αποφεύγει μια θετική αναφορά στην κυβέρνηση επειδή αυτή μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις στο ΠΑΣΟΚ, όπως επίσης δεν πρόκειται να αποσιωπά τις διαφωνίες του για να διατηρεί καλές σχέσεις με το Μαξίμου.
Το Κέντρο είναι το πραγματικό πεδίο επιρροής
Αν υπάρχει ένας χώρος στον οποίο ο Ευάγγελος Βενιζέλος φαίνεται να επιδιώκει να διατηρήσει ισχυρή παρουσία, αυτός είναι ο ευρύτερος χώρος του Κέντρου. Πρόκειται για ένα ακροατήριο με θεσμικές ευαισθησίες, ευρωπαϊκό προσανατολισμό και αυξημένες απαιτήσεις από την ποιότητα της διακυβέρνησης.
Ένα κοινό που μπορεί να αναγνωρίζει τη σημασία της πολιτικής σταθερότητας και της ισχυρής διεθνούς παρουσίας της χώρας, αλλά ταυτόχρονα να προβληματίζεται για ζητήματα λειτουργίας των θεσμών, λογοδοσίας και πολιτικής αποτελεσματικότητας.
Αυτή η δεξαμενή δεν ανήκει αποκλειστικά σε κανένα κόμμα. Η Νέα Δημοκρατία θέλει να την κρατήσει κοντά της, το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να την επαναπροσεγγίσει και ο Βενιζέλος διαθέτει την πολιτική διαδρομή και το προσωπικό εκτόπισμα για να συνομιλεί μαζί της χωρίς να χρειάζεται να ενταχθεί σε κάποιον κομματικό μηχανισμό.
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη πολιτική του επιδίωξη: να μην εγκλωβιστεί σε μια αντιπαράθεση που περιορίζει τον δημόσιο λόγο σε ένα απλό δίπολο κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Η θέση του ότι η χώρα χρειάζεται μια ευρύτερη πολιτική και στρατηγική προσέγγιση αποτελεί σταθερό στοιχείο της σκέψης του.
Σαμαράς, Καραμανλής και η επόμενη ημέρα
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο ο Βενιζέλος τοποθετείται απέναντι στους δύο πρώην πρωθυπουργούς της Νέας Δημοκρατίας, τον Αντώνη Σαμαρά και τον Κώστα Καραμανλή. Οι σχέσεις και οι πολιτικές διαδρομές τους δεν είναι ίδιες, ενώ διαφορετικές είναι και οι αφετηρίες των παρεμβάσεών τους.
Ο Βενιζέλος διατηρεί τη δική του θεσμική και πολιτική αυτονομία, χωρίς να εντάσσεται στο μέτωπο της κριτικής που κατά καιρούς διαμορφώνεται απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη από τους δύο πρώην πρωθυπουργούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετεί συνολικά την κυβερνητική γραμμή. Σημαίνει ότι επιλέγει να κρίνει κάθε ζήτημα με τα δικά του πολιτικά κριτήρια και όχι μέσα από τις εσωτερικές αντιθέσεις της κεντροδεξιάς παράταξης.
Παράλληλα, η στάση του αναδεικνύει μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο των πρώην πολιτικών αρχηγών. Δεν θεωρεί ότι η αποχώρηση από την ενεργό κομματική δράση συνεπάγεται και σιωπή. Αντιθέτως, διεκδικεί το δικαίωμα να παρεμβαίνει, να προειδοποιεί και να διαμορφώνει όρους συζήτησης για τα μεγάλα ζητήματα της χώρας.
Επιστροφή ή ρόλος υπεράνω κομμάτων;
Τα σενάρια που κατά καιρούς τον θέλουν να αξιοποιείται σε ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας ή να αναλαμβάνει έναν πιο ενεργό κομματικό ρόλο δεν φαίνεται να αποτελούν τη βασική εξήγηση για τις σημερινές του κινήσεις. Ο ίδιος έχει κατακτήσει μια θέση δημόσιας παρέμβασης που του επιτρέπει να διατηρεί την επιρροή του χωρίς να αναλαμβάνει το κόστος της καθημερινής κομματικής αντιπαράθεσης.
Και αυτό ενδεχομένως είναι το μεγαλύτερο πολιτικό του πλεονέκτημα. Δεν χρειάζεται να επιλέξει στρατόπεδο για να έχει συνομιλητές και στις δύο πλευρές. Δεν χρειάζεται να επιστρέψει στη Βουλή για να επηρεάζει την πολιτική συζήτηση. Ούτε είναι υποχρεωμένος να υιοθετήσει τη γραμμή της Χαριλάου Τρικούπη για να εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά κεφάλαια του ΠΑΣΟΚ.
Πού το πάει, λοιπόν, ο Βαγγέλης Βενιζέλος; Πιθανότατα σε μια θέση πολιτικής αυτονομίας, από την οποία θα μπορεί να παρεμβαίνει στις εξελίξεις, να συνομιλεί με το Κέντρο και να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους με το σύνολο του πολιτικού συστήματος.
Δεν δείχνει να αναζητά μια νέα κομματική στέγη. Δείχνει, αντίθετα, να θέλει να διαμορφώσει έναν δικό του πολιτικό χώρο επιρροής, χωρίς τα στενά όρια της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Και σε μια περίοδο κατά την οποία το πολιτικό σκηνικό αναζητά νέες ισορροπίες, αυτή η επιλογή μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο σημαντική από οποιοδήποτε σενάριο επιστροφής του στην ενεργό πολιτική.
