Πώς εξηγείται το γεγονός ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Νέα Δημοκρατία εξακολουθούν να προηγούνται στις δημοσκοπήσεις, παρά τη σημαντική φθορά που καταγράφει η κυβέρνηση; Το ερώτημα απασχολεί όλο και περισσότερο το πολιτικό σκηνικό, καθώς η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει έντονη, τα νοικοκυριά δοκιμάζονται από την ακρίβεια και η καθημερινότητα εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο πεδίο πίεσης για το Μέγαρο Μαξίμου.
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε έναν και μόνο παράγοντα. Αντίθετα, η δημοσκοπική αντοχή του πρωθυπουργού φαίνεται να συνδέεται τόσο με τα χαρακτηριστικά της δικής του πολιτικής παρουσίας όσο και με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολιτικοί του αντίπαλοι στην προσπάθειά τους να συγκροτήσουν μια αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση εξουσίας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μετακίνηση των ψηφοφόρων προς την αντιπολίτευση.
Η επιθυμία για αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγή συσχετισμών
Οι δημοσκοπήσεις του Οκτωβρίου αποτυπώνουν μια χαρακτηριστική αντίφαση. Στη μέτρηση της GPO, που δημοσιεύθηκε στις 21 Οκτωβρίου, το 68,5% των ερωτηθέντων τάχθηκε υπέρ της αλλαγής κυβέρνησης, ενώ η Νέα Δημοκρατία διατηρούσε την πρώτη θέση και ο Κυριάκος Μητσοτάκης συγκέντρωνε 28,5% στην καταλληλότητα για την πρωθυπουργία.
Μία ημέρα αργότερα, στη δημοσκόπηση της Metron Analysis, ο πρωθυπουργός συγκέντρωνε 28%, έναντι 12% του Αλέξη Τσίπρα.
Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν μια ουσιαστική διάσταση της πολιτικής συγκυρίας. Ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μπορεί να επιθυμεί διαφορετική κυβερνητική πορεία, χωρίς να έχει αποφασίσει ποια πολιτική δύναμη θα μπορούσε να την εγγυηθεί.
Η απουσία ενός ξεκάθαρου εναλλακτικού πόλου επιτρέπει στην κυβέρνηση να διατηρεί το προβάδισμά της, παρά τις απώλειες που ενδέχεται να καταγράφει σε επίπεδο κοινωνικής αποδοχής.
Το πλεονέκτημα της κυβερνητικής εμπειρίας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξακολουθεί να διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: την εικόνα του πολιτικού που βρίσκεται στο τιμόνι της χώρας και έχει ήδη δοκιμαστεί στη διαχείριση κυβερνητικών υποθέσεων και κρίσεων.
Ως εν ενεργεία πρωθυπουργός, βρίσκεται καθημερινά στο επίκεντρο της επικαιρότητας, παρουσιάζει τις κυβερνητικές αποφάσεις και έχει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει άμεσα στη δημόσια συζήτηση. Η παρουσία του είναι σταθερή και αναγνωρίσιμη, ακόμη και για τους πολίτες που διαφωνούν με τις επιλογές του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κυβερνητική εμπειρία αποτελεί από μόνη της εγγύηση επιτυχίας. Μπορεί, ωστόσο, να λειτουργεί ως παράγοντας πολιτικής αντοχής, ιδιαίτερα όταν απέναντι στον πρωθυπουργό δεν υπάρχει κάποιος αντίπαλος που να συγκεντρώνει αντίστοιχα υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης.
Σε περιόδους αβεβαιότητας, ένα τμήμα των ψηφοφόρων εξακολουθεί να αξιολογεί όχι μόνο τις αδυναμίες της σημερινής κυβέρνησης, αλλά και το κατά πόσο οι διαθέσιμες εναλλακτικές επιλογές μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.
Η αδυναμία της αντιπολίτευσης να κεφαλαιοποιήσει τη δυσαρέσκεια
Εδώ εντοπίζεται ίσως το σημαντικότερο πρόβλημα για τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Στη δημοσκόπηση της Marc, που δημοσιεύθηκε στις 15 Οκτωβρίου, το 62,7% των ερωτηθέντων αξιολογούσε αρνητικά ή μάλλον αρνητικά το κυβερνητικό έργο. Παράλληλα, το 39,5% δεν θεωρούσε κανένα κόμμα ιδιαίτερα ικανοποιητικό στον ρόλο της αντιπολίτευσης.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η κυβερνητική φθορά δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση των πολιτικών δυνάμεων που διεκδικούν να την αντικαταστήσουν.
Η κριτική προς την κυβέρνηση μπορεί να δημιουργήσει πολιτική πίεση, αλλά δεν αρκεί για να διαμορφώσει συνθήκες ανατροπής. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται μια ολοκληρωμένη πρόταση με σαφείς θέσεις για την οικονομία, την ακρίβεια, την απασχόληση, τη στέγαση και τη λειτουργία του κράτους.
Οι πολίτες δεν αναζητούν μόνο απαντήσεις για όσα δεν λειτουργούν σήμερα. Θέλουν να γνωρίζουν και τι θα αλλάξει στην πράξη, με ποιο σχέδιο και με ποιες προϋποθέσεις.
Όσο τα κόμματα της αντιπολίτευσης δυσκολεύονται να πείσουν ότι διαθέτουν ένα συνεκτικό πρόγραμμα διακυβέρνησης, η δυσαρέσκεια κινδυνεύει να παραμένει διάσπαρτη, χωρίς να μετατρέπεται σε ενιαίο πολιτικό ρεύμα.
Τι εξακολουθεί να πιστώνεται στον πρωθυπουργό
Σύμφωνα με την ίδια μέτρηση της Marc, το 39% θεωρούσε τον Κυριάκο Μητσοτάκη αποτελεσματικότερο στη διαχείριση κρίσεων, ενώ το 30,6% τον επέλεγε ως καταλληλότερο για την πρωθυπουργία.
Οι δείκτες αυτοί δεν αποδεικνύουν ότι η κυβερνητική πολιτική ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της πλειονότητας των πολιτών. Δείχνουν, όμως, ότι ο πρωθυπουργός εξακολουθεί να διατηρεί ένα αναγνωρίσιμο πολιτικό πλεονέκτημα σε ζητήματα ηγεσίας και διαχείρισης.
Το ζητούμενο για τους αντιπάλους του είναι να αμφισβητήσουν αυτή την εικόνα με συγκεκριμένες προτάσεις και όχι αποκλειστικά μέσα από την ανάδειξη των κυβερνητικών αστοχιών.
Γιατί όσο ο πρωθυπουργός παραμένει το πρόσωπο που συγκεντρώνει τις περισσότερες επιλογές στον δείκτη καταλληλότητας, τόσο δυσκολότερη γίνεται η προσπάθεια της αντιπολίτευσης να μετατρέψει την κοινωνική δυσαρέσκεια σε εκλογική δυναμική.
Η ακρίβεια δοκιμάζει τις αντοχές του Μαξίμου
Η διατήρηση του δημοσκοπικού προβαδίσματος δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση μπορεί να αισθάνεται ασφαλής.
Η ακρίβεια, το διαθέσιμο εισόδημα, το αυξημένο κόστος στέγασης και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές οικογένειες στην κάλυψη βασικών αναγκών εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
Η οικονομική καθημερινότητα είναι εκείνη που θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό εάν η κυβέρνηση θα καταφέρει να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών ή εάν η φθορά θα αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.
Οι θετικοί οικονομικοί δείκτες και οι κυβερνητικές ανακοινώσεις δεν αρκούν όταν οι πολίτες δεν διαπιστώνουν ουσιαστική βελτίωση στην προσωπική τους οικονομική κατάσταση.
Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη: να αποδείξει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που τροφοδοτούν τη δυσαρέσκεια και να περιορίσει την απόσταση ανάμεσα στην κυβερνητική πολιτική και τις κοινωνικές προσδοκίες.
Το πραγματικό στοίχημα της επόμενης περιόδου
Το δημοσκοπικό προβάδισμα της Νέας Δημοκρατίας στηρίζεται σήμερα σε μια σύνθετη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει έντονη κριτική και σημαντικές κοινωνικές πιέσεις. Από την άλλη, η αντιπολίτευση δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει έναν πόλο που να συγκεντρώνει την εμπιστοσύνη ενός ευρύτερου εκλογικού ακροατηρίου.
Για το Μέγαρο Μαξίμου, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει αυτή η ισορροπία, εφόσον τα προβλήματα της καθημερινότητας παραμένουν.
Για τους πολιτικούς αντιπάλους του πρωθυπουργού, η πρόκληση είναι να παρουσιάσουν μια πειστική πρόταση που θα υπερβαίνει την καταγγελία και θα απαντά στο βασικό ερώτημα των πολιτών: ποιος μπορεί να κυβερνήσει διαφορετικά και με ποιο σχέδιο;
Το πραγματικό πλεονέκτημα του Κυριάκου Μητσοτάκη μπορεί να μην είναι ότι έχει εξαλείψει την κυβερνητική φθορά, αλλά ότι μέχρι στιγμής δεν έχει εμφανιστεί μια εναλλακτική δύναμη ικανή να την αξιοποιήσει αποτελεσματικά.
Αυτή, όμως, δεν είναι μια ισορροπία που μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Οι κοινωνικές πιέσεις μπορούν να μεταβάλουν τους πολιτικούς συσχετισμούς, εφόσον βρεθεί η πολιτική δύναμη που θα καταφέρει να εκφράσει τη δυσαρέσκεια και να τη μετατρέψει σε συγκεκριμένη πρόταση εξουσίας.
