Η αναβολή της κρίσιμης συνάντησης του Ιράν με τις χώρες του Κόλπου για τα Στενά του Ορμούζ, έφερε νέο άλμα για τις τιμές του πετρελαίου, με το Brent να ξεπερνάει και τα 108 δολάρια από το πρωί. Την ίδια στιγμή, η συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή ασκεί ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στις παγκόσμιες προμήθειες αλλά και στις ενεργειακές ροές, με τις αναλύσεις για τις αντοχές της αγοράς να πληθαίνουν.
Συγκεκριμένα το Brent, που είναι και το διεθνές σημείο αναφοράς για τις τιμές του πετρελαίου, ενισχύθηκε κατά 3,5% ξεπερνώντας τα 108 δολάρια το βαρέλι, ενώ αυτή την ώρα διαπραγματεύεται κοντά στα 107 δολάρια.
Οι τιμές του αργού δέχθηκαν αρχικά πρόσθετη ανοδική πίεση μετά το κλείσιμο του αγωγού East-West της Σαουδικής Αραβίας, έπειτα από επίθεση με drone την περασμένη εβδομάδα στις πετρελαϊκές υποδομές του βασιλείου. Το Ριάντ ανακοίνωσε αργά την Παρασκευή ότι κλείνει τον αγωγό, ο οποίος έχει αποκτήσει κρίσιμη σημασία για τη δυνατότητα της χώρας να εξάγει πετρέλαιο μετά τη διακοπή της ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ από το Ιράν.
Η δεύτερη κρίσιμη παράμετρος που οδηγεί ξανά προς τα πάνω τις τιμές του πετρελαίου, είναι η αναβολή της συνάντησης για τα Στενά του Ορμούζ. Οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και των αραβικών χωρών επρόκειτο να συναντηθούν στο Ομάν προκειμένου να συζητήσουν μια συμφωνία μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ για την προσωρινή διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών. Ωστόσο, η συνάντηση αναβλήθηκε «προς όφελος της συναίνεσης», όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι. «Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προώθηση ενός διαλόγου που θα στηρίζει τη σταθερότητα και τη διαρκή συνεργασία στην περιοχή μας», έγραψε στο X, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
To τρίτο επεισόδιο αφορά την κατάρριψη αμερικανικού drone πάνω από τα Στενά του Ορμούζ. Όπως ανακοίνωσαν σήμερα οι Φρουροί της Επανάστασης το «νέο προηγμένο σύστημα αεροδιαστημικής άμυνας» του Ιράν αναχαίτισε και κατέστρεψε ένα προηγμένο MQ-1 πάνω από τα Στενά του Ορμούζ. Όπως σημειώνουν οι Financial Times, το MQ-1 κατασκευάζεται από την αμερικανική αμυντική εταιρεία General Atomics και ιστορικά χρησιμοποιείται κυρίως από την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και τη CIA.
Πετρέλαιο: Ο Τραμπ απειλεί το Ιράν με «μοντέλο Βενεζουέλας»
Χθες Κυριακή, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να συνεχίσει την εκστρατεία της εναντίον του Ιράν και να αποκτήσει τον έλεγχο του πετρελαίου του, συγκρίνοντας ένα τέτοιο ενδεχόμενο με τη συμφωνία που συνήψαν οι ΗΠΑ με τη Βενεζουέλα νωρίτερα φέτος. «Τελικά θα φύγουμε από τον πόλεμο, εκτός αν αποφασίσουμε να μείνουμε και να κρατήσουμε το πετρέλαιο, όπως στη Βενεζουέλα», δήλωσε ο Τραμπ στο περιθώριο του τουρνουά γκολφ Irish Open στην Ιρλανδία.
Ο Τραμπ συμπλήρωσε ότι αναμένει ο πόλεμος με το Ιράν να τερματιστεί μέσα στο 2026, πιθανώς μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, και επέμεινε ότι οι τιμές της βενζίνης θα «πέσουν σαν πέτρα» μόλις τελειώσει η σύγκρουση. Ο Αμερικανός Πρόεδρος υποστήριξε ότι θα δεχθεί μόνο τη «σωστή συμφωνία», προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη «τηλεφωνεί συνεχώς» ζητώντας ειρηνευτικές συνομιλίες — ισχυρισμός, τον οποίο το Ιράν έχει απορρίψει στο παρελθόν.
Το Ορμούζ στο επίκεντρο του πολέμου
Το Ιράν έχει περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο τον Φεβρουάριο, μετατρέποντας τη θαλάσσια δίοδο σε ένα από τα βασικά μέτωπα της σύγκρουσης. Πριν από τον πόλεμο, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ.
Η συνάντηση στο Ομάν θα ήταν η πρώτη φορά εδώ και σχεδόν δύο χρόνια που οι κορυφαίοι διπλωμάτες των έξι κρατών-μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) —Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν και Μπαχρέιν— θα κάθονταν ως ομάδα στο ίδιο τραπέζι με τον Ιρανό ομόλογό τους.
Στη συνάντηση αναμενόταν να συμμετάσχει και το Ιράκ. Ωστόσο, το Μπαχρέιν, το οποίο ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του GCC και συγκαταλέγεται στις χώρες του Κόλπου που έχουν πληγεί περισσότερο από τα ιρανικά αντίποινα, ανακοίνωσε το Σάββατο ότι δεν θα συμμετείχε.
Το σχέδιο Ομάν και Ιράν
Ομάν και το Ιράν ήλπιζαν ότι η προγραμματισμένη συνάντηση, η οποία αποτελούσε πρωτοβουλία της Μουσκάτ, θα εξασφάλιζε περιφερειακή υποστήριξη για την προσωρινή συμφωνία τους σχετικά με τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ. Βάσει του σχεδίου, τα πλοία θα εισέρχονταν στα Στενά μέσω ιρανικών υδάτων και θα εξέρχονταν κυρίως μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν.
Μουσκάτ και Τεχεράνη είχαν περάσει εβδομάδες διαπραγματευόμενες την ενδιάμεση συμφωνία, η οποία επρόκειτο να παραμείνει σε ισχύ μέχρι το Ιράν και οι γείτονές του στον Κόλπο να καταλήξουν σε συμφωνία για το μελλοντικό καθεστώς της στρατηγικής θαλάσσιας διόδου. Το σχέδιο είχε επίσης θεωρηθεί πιθανός δρόμος για την αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν γύρω από το Ορμούζ.
Διπλωμάτες είχαν προειδοποιήσει, ωστόσο, ότι για να ανοίξουν πλήρως τα Στενά θα έπρεπε να υπάρξει συμφωνία και μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, υπενθυμίζει η Wall Street Journal.
Η συμφωνία των 60 ημερών που κατέρρευσε
Υπήρχαν επίσης ελπίδες ότι η ιρανο-ομανική συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για επιστροφή στο βραχύβιο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν Ιράν και ΗΠΑ τον Ιούνιο. Το μνημόνιο προέβλεπε παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, σταδιακό άνοιγμα των Στενών και έναρξη συνομιλιών για μια οριστική διευθέτηση που θα τερμάτιζε τον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένης μιας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, Τεχεράνη και Ουάσιγκτον αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση της συμφωνίας, εν μέρει εξαιτίας της διαφωνίας για τον τρόπο διέλευσης των πλοίων από τα Στενά — το βασικότερο διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν. Έτσι, η διαμάχη πυροδότησε έναν νέο κύκλο κλιμακούμενων επιθέσεων και αντιποίνων.
Οι όροι του Ιράν για να ανοίξει πλήρως τα Στενά
Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι ακόμη και αν οριστικοποιήσει συμφωνία με το Ομάν, θα ανοίξει πλήρως τα Στενά μόνο εφόσον οι ΗΠΑ ικανοποιήσουν τους όρους του.
Μεταξύ των απαιτήσεων της Τεχεράνης περιλαμβάνονται η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η επαναφορά της εξαίρεσης που θα επιτρέπει στο Ιράν να πωλεί πετρέλαιο και η πρόσβαση σε μέρος των περιουσιακών στοιχείων του που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Και ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοικτά, στην πράξη οι ενεργειακές εξαγωγές των χωρών του Κόλπου παραμένουν αυστηρά περιορισμένες, ενώ οι εισαγωγές αγαθών μέσω της θαλάσσιας οδού δεν είναι δυνατές, υπογραμμίζει η WSJ.
Πότε μπορεί να φτάσει στα όριά της η αγορά πετρελαίου
Παρά τα προσωρινά ξεσπάσματα, σε χθεσινή του ανάλυση, το CNN υποστηρίζει ότι η αγορά πετρελαίου έχει αποδειχθεί εντυπωσιακά ανθεκτική: παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ μέσω εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς, αξιοποιεί σημαντικά αποθέματα αργού και έχει περιορίσει δραστικά την παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου.
Υπάρχουν, ωστόσο, σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το εάν και για πόσο ακόμη μπορούν να διατηρηθούν αυτές οι συνθήκες, σημειώνεται.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η αγορά πετρελαίου μπορεί να διατηρήσει τη νέα αυτή ισορροπία για το ορατό μέλλον, ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν ούτε πλήρως ανοικτά ούτε εντελώς κλειστά. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε, θεωρητικά, να συνεχίσει την αντιπαράθεση με το Ιράν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Άλλοι, όμως, φοβούνται ότι οι πρόχειρες λύσεις που κρατούν σήμερα την αγορά όρθια κάποια στιγμή θα πάψουν να λειτουργούν, οδηγώντας τα παγκόσμια αποθέματα σε ένα «σημείο καμπής». Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές της ενέργειας δεν θα είχαν άλλη κατεύθυνση παρά μόνο προς τα πάνω, ενδεχομένως αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να τερματίσουν τον πόλεμο για να αποτρέψουν μια οικονομική καταστροφή.
Παρότι η αγορά πετρελαίου έχει προσαρμοστεί σε μια νέα κανονικότητα, το πλέγμα των προσωρινών λύσεων που τη διατηρεί σε λειτουργία έχει αρκετά αδύναμα σημεία, τα οποία μπορεί να υποχωρήσουν εάν δοκιμαστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ΗΠΑ και η Κίνα έχουν βασιστεί σε μεγάλο βαθμό στα αποθέματα πετρελαίου τους για να απορροφήσουν το σοκ του πολέμου. Μέχρι στιγμής έχουν αντέξει πολύ περισσότερο απ’ όσο αναμενόταν.
Η Κίνα έχει αυξήσει πολύ σταδιακά τις εισαγωγές πετρελαίου τις τελευταίες εβδομάδες, αλλά αυτές εξακολουθούν να βρίσκονται κατά αρκετά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χαμηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα. Ελάχιστοι εκτός της κινεζικής κυβέρνησης γνωρίζουν πόσο πετρέλαιο έχει πραγματικά αποθηκευμένο η χώρα, ωστόσο εκτιμάται ότι τα αποθέματα ανέρχονται περίπου σε 1 δισ. βαρέλια.
Σε κάποιο απροσδιόριστο σημείο στο μέλλον, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα αποθέματα αυτά θα εξαντληθούν, σύμφωνα με τον Χαμάντ Χουσεΐν, οικονομολόγο εμπορευμάτων της Capital Economics. Αυτό θα προκαλούσε ακραία ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, οδηγώντας ενδεχομένως τις τιμές του πετρελαίου πολύ υψηλότερα — ακριβώς το σενάριο που οι περισσότεροι αναλυτές ανέμεναν όταν ξέσπασε ο πόλεμος.
Το «σημείο καμπής» των αποθεμάτων
Η πτώση των αποθεμάτων πιθανότατα δεν θα προκαλούσε άμεση εκτίναξη των τιμών. Θα καθιστούσε, όμως, το πετρέλαιο σημαντικά πιο ευμετάβλητο, όχι απαραίτητα φέτος, αλλά πιθανότατα προς τα τέλη του επόμενου έτους, εφόσον διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση, σύμφωνα με τον Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτή και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners.
Ο λόγος είναι ότι οι εναλλακτικοί αγωγοί δεν μπορούν να κατασκευαστούν αρκετά γρήγορα, ενώ ούτε νέες πηγές προσφοράς, όπως η Βενεζουέλα, θα είναι σε θέση να καλύπτουν επ’ αόριστον το έλλειμμα.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας: η δυνατότητα του αμερικανικού στρατού να διατηρήσει για μεγάλο διάστημα τις σημερινές επιχειρήσεις. «Δεν είναι το αόρατο χέρι της αγοράς. Είναι ο στρατός που βρίσκει έναν τρόπο», δήλωσε η Χελίμα Κροφτ, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων της RBC Capital Markets.
