Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να υποχωρήσει από την απειλή καταστροφής της ενεργειακής υποδομής του Ιράν ελήφθη αφού σύμμαχοι των ΗΠΑ και χώρες του Κόλπου προειδοποίησαν σε ιδιωτικές συνομιλίες τον Aμερικανό πρόεδρο για τους κινδύνους που θα συνεπαγόταν μια τέτοια κίνηση, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τη Δευτέρα ότι δίνει στο Ιράν προθεσμία πέντε ημερών πριν προχωρήσει σε ενέργειες, επικαλούμενος νέες συνομιλίες με την Τεχεράνη, τις οποίες εκτιμά ότι θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συμφωνία και να τερματίσουν τη σύγκρουση.

Ωστόσο, η απόφαση αυτή ελήφθη σε ένα περιβάλλον έντονης ανησυχίας, καθώς σύμμαχοι προειδοποιούσαν ότι ο πόλεμος εξελίσσεται γρήγορα στην απόλυτη καταστροφή.

Περιφερειακοί εταίροι μετέφεραν στις ΗΠΑ ότι μόνιμες ζημιές στις ιρανικές υποδομές θα οδηγούσαν σχεδόν αναπόφευκτα σε ένα αποτυχημένο κράτος μετά το τέλος της σύγκρουσης.

Η υποχώρηση του Τραμπ συνέπεσε και με μια άλλη προτεραιότητά του: την αποκλιμάκωση της ανησυχίας στις αγορές που είχαν προκληθεί από τις απειλές του και τη συνεχιζόμενη σύγκρουση. Η ανακοίνωση της απόφασης λίγο πριν την έναρξη των συναλλαγών στις ΗΠΑ είχε ως αποτέλεσμα την απότομη πτώση του Brent και την άνοδο του S&P 500 και των αμερικανικών ομολόγων.

«Ο Τραμπ χρειαζόταν έναν τρόπο να υποχωρήσει από μια απειλή που θα οδηγούσε σε νέα κλιμάκωση, αυτή τη φορά με στόχο πολιτικές ενεργειακές υποδομές, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί έγκλημα πολέμου», δήλωσε η Ντάνα Στρόουλ, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου για τη Μέση Ανατολή.

«Δεν είναι τυχαίο ότι η ανακοίνωση για παύση πέντε ημερών και συνομιλίες έγινε λίγο πριν ανοίξουν οι αγορές στις ΗΠΑ».

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι οι γειτονικές χώρες του Ιράν αντιμετωπίζουν τη νέα αυτή διπλωματική κινητικότητα ως μια προσωρινή ανάπαυλα πέντε ημερών. Ανώτερος διπλωμάτης ανέφερε ότι η Αίγυπτος, η Τουρκία και το Πακιστάν λειτουργούν ως διαμεσολαβητές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές αν υπάρχουν απευθείας διαπραγματεύσεις.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι ιρανοί εκπρόσωποι προσέγγισαν τις ΗΠΑ για την έναρξη συνομιλιών, μετά την απειλή για πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. «Διαπραγματευόμαστε εδώ και καιρό, αλλά αυτή τη φορά το εννοούν, και αυτό οφείλεται στη σπουδαία δουλειά του στρατού μας», είπε.

Η αμερικανική κυβέρνηση φαίνεται να εκτιμά ότι το Ιράν θα αποδεχθεί γρήγορα συνομιλίες εφόσον η Ουάσιnγκτον δείξει διάθεση για διαπραγμάτευση, αν και σύμμαχοι εκφράζουν αμφιβολίες για το πόσο εύκολο θα είναι αυτό.

Σύμφωνα με τον Τραμπ, διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιρανού αξιωματούχου, του γαμπρού του Τζάρεντ Κούσνερ και του συμβούλου Στιβ Γουίτκοφ ξεκίνησαν το Σάββατο και συνεχίστηκαν την Κυριακή. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Τεχεράνη συμφώνησε να παραδώσει πυρηνικό υλικό και να μην επανεκκινήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Οι συνομιλίες αναμενόταν να συνεχιστούν τηλεφωνικά τη Δευτέρα. Όταν ρωτήθηκε ποιος θα ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ σε μια πιθανή συμφωνία, ο Τραμπ απάντησε χαρακτηριστικά: «Ίσως εγώ και ο αγιατολάχ — όποιος κι αν είναι». «Θα δούμε πώς θα εξελιχθεί αυτό. Αν πάει καλά, θα καταλήξουμε σε συμφωνία. Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να βομβαρδίζουμε», πρόσθεσε.

Άλλες χώρες επιβεβαίωσαν επίσης ότι είχαν επαφές με τις ΗΠΑ μετά τις απειλές. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι η κυβέρνησή του γνώριζε για τις συνομιλίες.

Οι ευρωπαίοι σύμμαχοι ανησυχούν ιδιαίτερα για τις επιπτώσεις ενός παρατεταμένου πολέμου στο Ιράν, ιδίως σε ό,τι αφορά την απόσπαση πόρων και προσοχής από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Παράλληλα, το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν διέψευσε ότι υπάρχουν συνομιλίες με τις ΗΠΑ, ενώ ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής χαρακτήρισε τις δηλώσεις Τραμπ «ψευδείς ειδήσεις» που στοχεύουν στη χειραγώγηση των αγορών.

Η απόφαση του Τραμπ να αναστείλει τα πλήγματα θεωρήθηκε από διπλωματικές πηγές ως προσπάθεια ελέγχου των τιμών πετρελαίου — κάτι που ο ίδιος αναγνώρισε. «Η τιμή του πετρελαίου θα καταρρεύσει μόλις υπάρξει συμφωνία», δήλωσε.

Ωστόσο τα στρατηγικά και οικονομικά κίνητρα δημιουργούν ερωτήματα για τις πραγματικές πιθανότητες ειρήνης. Το ιστορικό του Τραμπ σε υπαναχωρήσεις, η τακτική του Ιράν στις διαπραγματεύσεις και προηγούμενες περιπτώσεις όπου οι συνομιλίες χρησιμοποιήθηκαν ως κάλυψη για στρατιωτικές ενέργειες εντείνουν τη δυσπιστία.

Την ίδια στιγμή, η άμεση διάψευση από το Ιράν και οι ισχυρισμοί περί «νίκης» ενισχύουν την αβεβαιότητα. Η ημιεπίσημη ιρανική υπηρεσία Fars ανέφερε ότι ο Τραμπ υποχώρησε λόγω φόβου για επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις σε όλη τη Δυτική Ασία.

Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ τηρούν στάση αναμονής, παραμένοντας επιφυλακτικοί λόγω των συνεχών αλλαγών στάσης του Τραμπ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι δεν υπήρξε άμεση επικοινωνία με τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αλλά εκτίμησε ότι οι επαφές γίνονται με το πραγματικό κέντρο εξουσίας στη χώρα.

Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος η παύση να ενισχύσει τη στρατηγική του Ιράν, εφόσον οι συνομιλίες αποτύχουν.

«Αυτό μπορεί να επιβεβαιώσει στην Τεχεράνη ότι με απειλές —ιδίως κατά ενεργειακών υποδομών— μπορεί να εξαναγκάσει τις ΗΠΑ σε υποχώρηση», δήλωσε ο Τζόναθαν Πάνικοφ.

Ταυτόχρονα, δεν είναι σαφές αν οι ΗΠΑ θα απέχουν από πλήγματα σε στρατιωτικούς στόχους κατά τη διάρκεια της πενθήμερης παύσης, ενώ το Ισραήλ συνεχίζει τις επιχειρήσεις του, αποφεύγοντας ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Η ισραηλινή πλευρά είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για την ανακοίνωση Τραμπ, ωστόσο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίστηκαν κανονικά, γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει άμεση προοπτική τερματισμού του πολέμου.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ισραήλ θα είναι ικανοποιημένο από μια πιθανή συμφωνία, κάνοντας λόγο για «μακροπρόθεσμη ειρήνη».

Παράλληλα, χώρες της Μέσης Ανατολής, όπως η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Ομάν, έχουν αναλάβει παρασκηνιακές πρωτοβουλίες για την αποκλιμάκωση της κρίσης.

Την ίδια στιγμή, κράτη του Κόλπου, αν και επιδιώκουν να μείνουν εκτός σύγκρουσης, έχουν σκληρύνει τη στάση τους απέναντι στο Ιράν. Η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει στρατιωτικά αν πληγούν οι δικές της ενεργειακές υποδομές.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επίσης υιοθετήσει πιο επιθετική στάση, δηλώνοντας ότι θα υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους απέναντι σε ιρανικές επιθέσεις.

Η απόφαση Τραμπ αποτυπώνει την ασυνεπή στρατηγική του στον πόλεμο: μέσα σε λίγες ημέρες, έστειλε στρατεύματα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο χερσαίων επιχειρήσεων, μίλησε για αποκλιμάκωση και στη συνέχεια εξέδωσε τελεσίγραφο.

Το αποτέλεσμα είναι ένα τοπίο αβεβαιότητας, όπου διπλωματία, στρατιωτικές κινήσεις και αγορές παραμένουν σε διαρκή ένταση.