Τα τροπικά δάση αποτελούν τους πολυτιμότερους θησαυρούς της Γης: φιλοξενούν τη μεγαλύτερη ποικιλία φυτών και ζώων, στεγάζουν την πλειονότητα των αυτόχθονων πληθυσμών που ζουν σε πλήρη απομόνωση από την υπόλοιπη ανθρωπότητα και τροφοδοτούν τα μεγαλύτερα ποτάμια του κόσμου. Παρά την ανεκτίμητη αξία τους, η αποψίλωση των δασών παραμένει σε δραματικά υψηλά επίπεδα από τη δεκαετία του 1980. Η συνεχώς αυξανόμενη ανθρώπινη ζήτηση για τρόφιμα, πρώτες ύλες και καύσιμα, σε συνδυασμό με την αδυναμία κατανόησης της αξίας αυτών των παραγωγικών οικοσυστημάτων, οδηγεί στην καταστροφή τους.

Από το 2002, κατά μέσο όρο 3,2 εκατομμύρια εκτάρια πρωτογενών τροπικών δασών —των πιο πλούσιων σε βιοποικιλότητα και αποθήκες άνθρακα— χάνονται κάθε χρόνο, ενώ ακόμη μεγαλύτερες εκτάσεις δευτερογενών δασών υποβαθμίζονται συστηματικά.

Τα παρακάτω είναι τα δέκα μεγαλύτερη τροπικά δάση του πλανήτη, με βάση τα επίσημα στοιχεία του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ (UMD) και του World Resources Institute (WRI).

1. Το δάσος του Αμαζονίου: Ο αδιαμφισβήτητος «βασιλιάς» της βιοποικιλότητας

Ο Αμαζόνιος είναι το μεγαλύτερο και πιο διάσημο τροπικό δάσος του κόσμου. Η έκτασή του είναι τρεις φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Κονγκό, που κατέχει τη δεύτερη θέση, ενώ αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ένα τρίτο της συνολικής δασικής κάλυψης στους τροπικούς. Ο ομώνυμος ποταμός μεταφέρει πέντε φορές μεγαλύτερο όγκο νερού από τον Κονγκό, ενώ υπολογίζεται ότι το 70% του ΑΕΠ της Νότιας Αμερικής παράγεται σε περιοχές που δέχονται τις βροχοπτώσεις τις οποίες δημιουργεί το δάσος του Αμαζονίου. Εκεί ζουν επίσης περισσότερες από τις μισές «ανέπαφες» φυλές του κόσμου, αν και η πλειονότητα των αυτοχθόνων κατοικεί πλέον σε πόλεις και χωριά.

  • Έκταση (2020): 628 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (526 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Βραζιλία (60%), Περού (13%), Κολομβία (8%), Βενεζουέλα (6%), Βολιβία (6%), Γουιάνα (3%), Ισημερινός (2%), Σουρινάμ (2%) και Γαλλική Γουιάνα (1%).
  • Διάσημα είδη: Ιαγουάροι, τάπιροι, καπιμπάρα, δελφίνια του ποταμού, πάνω από 40.000 είδη φυτών και 1.300 είδη πουλιών.
  • Τάση αποψίλωσης: Ανοδική στις περισσότερες χώρες, με επικεφαλής τη Βραζιλία. Μεταξύ 2002 και 2019 χάθηκαν πάνω από 30 εκατομμύρια εκτάρια πρωτογενούς δάσους.

2. Το δάσος του Κονγκό: Ο πράσινος γίγαντας της Αφρικής

Το δεύτερο μεγαλύτερο τροπικό δάσος στον κόσμο εκτείνεται στη λεκάνη του Κονγκό. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι ρυθμοί αποψίλωσης ήταν σχετικά χαμηλοί λόγω των πολέμων, της πολιτικής αστάθειας και των κακών υποδομών που εμπόδιζαν τη βιομηχανική γεωργία. Ωστόσο, η κατάσταση αλλάζει δραματικά τα τελευταία χρόνια, με την καταστροφή των δασών να παρουσιάζει κατακόρυφη άνοδο.

  • Έκταση (2020): 288 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (168 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (60%), Γκαμπόν (13%), Δημοκρατία του Κονγκό (12%), Καμερούν (10%), Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (3%).
  • Διάσημα είδη: Ελέφαντες του δάσους, οκάπι, γορίλες, χιμπαντζήδες.
  • Τάση αποψίλωσης: Αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, αν και παραμένει αναλογικά χαμηλότερη σε σύγκριση με άλλες περιοχές.

3. Αυστραλιακή-ασιατική ζώνη: Ένας ιδιαίτερος γεωγραφικός θύλακας

Περιλαμβάνει τα τροπικά δάση της Νέας Γουινέας και της βορειοανατολικής Αυστραλίας. Λόγω της ιστορικής γεωλογικής τους σύνδεσης, οι δύο περιοχές μοιράζονται κοινά είδη χλωρίδας και πανίδας, με χαρακτηριστική την απουσία πιθήκων ή αιλουροειδών, αλλά με τεράστια ποικιλία μαρσιποφόρων. Η Νέα Γουινέα είναι επίσης το νησί με τη μεγαλύτερη γλωσσική ποικιλία στον πλανήτη (800 γλώσσες).

  • Έκταση (2020): 89 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (64 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Ινδονησία (51%), Παπούα Νέα Γουινέα (49%), Αυστραλία (<1%).
  • Διάσημα είδη: Δενδρόβια καγκουρό, καζουάριοι, κροκόδειλοι του γλυκού νερού.
  • Τάση αποψίλωσης: Αυξάνεται γρήγορα λόγω της μετατροπής των δασών σε φυτείες φοινικέλαιου.

4. Σούνταλαντ: Η μεγαλύτερη πληγή του πλανήτη

Η ζώνη αυτή περιλαμβάνει το Βόρνεο, τη Σουμάτρα, την Ιάβα και τη Μαλαισιανή Χερσόνησο. Το Σούνταλαντ κατέγραψε τη μεγαλύτερη ποσοστιαία απώλεια πρωτογενούς δάσους στον κόσμο μεταξύ 2002 και 2019, με το Βόρνεο να χάνει το 15% και τη Σουμάτρα το 25% των δασών τους εξαιτίας των φυτειών φοινικέλαιου και των πυρκαγιών. Ευτυχώς, από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 η τάση αυτή άρχισε να επιβραδύνεται.

  • Έκταση (2020): 103 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (51 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Ινδονησία (73%), Μαλαισία (26%).
  • Διάσημα είδη: Ουρανκοτάγκοι, ελέφαντες, τίγρεις, ρινόκεροι.
  • Τάση αποψίλωσης: Ιστορικά η υψηλότερη παγκοσμίως, αλλά πλέον παρουσιάζει πτωτική πορεία.

5. Ινδο-Βιρμανία: Κατακερματισμένα οικοσυστήματα

Λόγω των έντονων πληθυσμιακών πιέσεων, τα δάση αυτής της περιοχής είναι τα πιο κατακερματισμένα. Το μεγαλύτερο μέρος της δασικής κάλυψης αποτελείται πλέον από καλλιέργειες και δευτερογενή δάση, με το Μιανμάρ να διατηρεί το ένα τρίτο των εναπομεινάντων πρωτογενών εκτάσεων.

  • Έκταση (2020): 139 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (40 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Μιανμάρ (34%), Λάος (19%), Βιετνάμ (15%), Ταϊλάνδη (14%), Καμπότζη (8%).
  • Διάσημα είδη: Ελέφαντες, λεοπαρδάλεις, γίββωνες.
  • Τάση αποψίλωσης: Σταθερή απώλεια πρωτογενούς δάσους, αλλά η συνολική απώλεια δασικής κάλυψης επιταχύνεται, με την Καμπότζη να έχει χάσει το 28% του δάσους της από το 2001.

6. Μεσοαμερική: Η απειλή των πυρκαγιών και της κτηνοτροφίας

Τα δάση της Μεσοαμερικής εκτείνονται από το νότιο Μεξικό έως τον νότιο Παναμά. Αν και η Κόστα Ρίκα είναι η πιο διάσημη χώρα για τον οικοτουρισμό της, βρίσκεται στην πέμπτη θέση της περιοχής όσον αφορά την έκταση πρωτογενούς δάσους.

  • Έκταση (2020): 51 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (16 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Μεξικό (39%), Γουατεμάλα (13%), Ονδούρα (11%), Παναμάς (11%), Νικαράγουα (10%), Κόστα Ρίκα (9%).
  • Διάσημα είδη: Ιαγουάροι, πούμα, τάπιροι.
  • Τάση αποψίλωσης: Επιταχύνθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 2010 λόγω πυρκαγιών και επέκτασης της κτηνοτροφίας. Η Νικαράγουα έχασε σχεδόν το 30% των πρωτογενών δασών της μέσα σε δύο δεκαετίες.

7. Ασία-Αυστραλία-Νέα Γουινέα: Ένα βιογεωγραφικό παράδοξο

Η περιοχή αυτή αποτελεί ένα ιδιαίτερο εξελικτικό μείγμα, καθώς τα νησιά της επηρεάστηκαν τόσο από την ασιατική ήπειρο όσο και από τη ζώνη Αυστραλίας-Νέας Γουινέας κατά την εποχή των παγετώνων, παρουσιάζοντας μοναδικά είδη που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο.

  • Έκταση (2020): 24,4 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (14,6 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Ινδονησία (το 60% βρίσκεται στο νησί Σουλαουέζι).
  • Διάσημα είδη: Μπαμπιρούσα, τάρσιοι, κούσκους.
  • Τάση αποψίλωσης: Σημείωσε κατακόρυφη αύξηση το 2015-2016 λόγω καταστροφικών πυρκαγιών και της δημιουργίας βιομηχανικών φυτειών.

8. Δάση της Γουινέας στη δυτική Αφρική: Η θυσία του κακάο

Τα πεδινά τροπικά δάση που εκτείνονται από τη Λιβερία έως τα σύνορα Νιγηρίας-Καμερούν έχουν συρρικνωθεί δραματικά εξαιτίας της εμπορικής καλλιέργειας κακάο, φοινικέλαιου και της υλοτομίας.

  • Έκταση (2020): 42 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (10,2 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Λιβερία (41%), Καμερούν (17%), Νιγηρία (17%), Ακτή Ελεφαντοστού (10%), Γκάνα (10%).
  • Διάσημα είδη: Πυγμαίοι ιπποπόταμοι, χιμπαντζήδες, γορίλες.
  • Τάση αποψίλωσης: Συνεχώς αυξανόμενη. Η Ακτή Ελεφαντοστού έχασε περίπου το ένα τρίτο των πρωτογενών δασών της σε λιγότερο από 20 χρόνια.

9. Δάσος του Ατλαντικού: Σχεδόν εξαφανισμένο

Κάποτε εκτεινόταν σε τεράστιες περιοχές της Βραζιλίας, της Αργεντινής και της Παραγουάης, όμως σήμερα έχει υποβαθμιστεί πλήρως λόγω της αστικοποίησης και της εντατικής γεωργίας, αφήνοντας πίσω του κυρίως τεχνητές φυτείες και δευτερογενή δάση.

  • Έκταση (2020): 89 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (μόλις 9,3 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Βραζιλία (86%), Αργεντινή (9,5%), Παραγουάη (4%).
  • Διάσημα είδη: Χρυσός λεοντοπίθηκος, ιαγουάροι, πούμα.
  • Τάση αποψίλωσης: Έχει επιβραδυνθεί σημαντικά σε σχέση με τον 20ό αιώνα, παραμένοντας σχετικά σταθερή.

10. Τσοκό-Νταριέν: Το πιο υγρό και προστατευμένο δάσος

Εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ειρηνικού στη Νότια Αμερική και θεωρείται το πιο υγρό τροπικό δάσος στον κόσμο. Αποτελεί καταφύγιο για πολλές φυλές Αμερινδών και αφρο-ιθαγενών κοινοτήτων.

  • Έκταση (2020): 15,6 εκατ. εκτάρια δασικής κάλυψης (8,4 εκατ. εκτάρια πρωτογενούς δάσους).
  • Κύριες χώρες: Κολομβία (79%), Παναμάς (13%), Ισημερινός (8%).
  • Διάσημα είδη: Ιαγουάροι, πούμα, σπάνια είδη πιθήκων.
  • Τάση αποψίλωσης: Καταγράφει τον χαμηλότερο ρυθμό απώλειας παγκοσμίως (μόλις 1,4% απώλεια μεταξύ 2002-2019), με τον Ισημερινό και τον Παναμά να έχουν ωστόσο το μεγαλύτερο μερίδιο σε αυτή τη μικρή μείωση.

Διαβάστε ακόμη: