Μείωση κατά 17% θα υποστούν σταδιακά οι συντάξεις στην Ελλάδα έως το 2070, εξέλιξη που κατατάσσει τη χώρα στην πρώτη θέση πανευρωπαϊκά ως προς τη συρρίκνωση των συνταξιοδοτικών παροχών για την περίοδο 2022–2070. Τα στοιχεία προκύπτουν από την έκθεση της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με την Πορτογαλία να ακολουθεί σε απόσταση.

Η μείωση αυτή διασφαλίζει μεν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, δημιουργεί όμως σοβαρά ερωτήματα για την επάρκεια των συντάξεων, δηλαδή για το αν τα μελλοντικά ποσά θα επαρκούν ώστε οι συνταξιούχοι να διατηρούν αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο και να μη διολισθήσουν κάτω από το όριο της φτώχειας.

Πόσα χρόνια δουλεύουμε και πόσα χρόνια συνταξιοδοτούμαστε

Στην Ελλάδα ο μέσος ασφαλισμένος εργάζεται 41 έτη και λαμβάνει σύνταξη για περίπου 20 χρόνια. Σύμφωνα με το Ageing Report 2024, το 2023 η μέση ηλικία συνταξιοδότησης ήταν τα 64 έτη, ενώ το προσδόκιμο ζωής σε αυτή την ηλικία υπολογίζεται στα 20 έτη.

Με απλά λόγια, ο μέσος εργαζόμενος:

  • ξεκινά την ασφάλιση περίπου στα 23 έτη,
  • εργάζεται έως τα 64,
  • και λαμβάνει σύνταξη για δύο δεκαετίες.

Αυτό σημαίνει ότι στην Ελλάδα –όπως και στην Ευρώπη– για κάθε έτος σύνταξης αντιστοιχούν δύο έτη εργασίας.

Τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη

Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2023:

  • η μέση διάρκεια συνταξιοδότησης στην Ευρώπη ήταν 21 έτη, ελαφρώς μειωμένη σε σχέση με το 2019 λόγω της πανδημίας,
  • ο μέσος εργασιακός βίος ήταν 41,3 έτη.

Και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, λοιπόν, οι πολίτες εργάζονται περίπου διπλάσιο χρονικό διάστημα από αυτό που λαμβάνουν σύνταξη.

Οι τρεις κρίσιμοι δείκτες επάρκειας

Η επάρκεια των συντάξεων κρίνεται από τρεις βασικούς παράγοντες:

  1. Προστασία από τη φτώχεια
    Στην Ελλάδα, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65+ κάτω από το όριο της φτώχειας αυξήθηκε από 19,3% το 2021 σε 23,3% το 2024, καταγράφοντας άνοδο περίπου 20% μέσα σε τέσσερα χρόνια.
  2. Επίπεδο διαβίωσης πριν και μετά τη συνταξιοδότηση
    Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το σχετικό εισόδημα των ατόμων άνω των 65 ετών μειώθηκε την περίοδο 2013–2023 από 91,5% σε 86,3% σε σχέση με τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό.
    Η Ελλάδα, ωστόσο, το 2023 εμφάνιζε δείκτη 95,3%, έναν από τους υψηλότερους στην Ευρώπη, πίσω μόνο από το Λουξεμβούργο και την Ισπανία.
  3. Διάρκεια συνταξιοδότησης
    Όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, τόσο μεγαλύτερη πίεση ασκείται στο σύστημα – πίεση που, στην ελληνική περίπτωση, αντισταθμίζεται κυρίως μέσω της μείωσης των παροχών.

Γιατί μειώνονται οι μελλοντικές συντάξεις

Σύμφωνα με την ανάλυση του δρ. Βασίλη Μπέτση (Πάντειο Πανεπιστήμιο), η συρρίκνωση των μελλοντικών συντάξεων οφείλεται σε δύο βασικούς λόγους:

Πρώτον, στους χαμηλότερους συντελεστές αναπλήρωσης που εισήγαγαν οι νόμοι 4387/2016 (Κατρούγκαλου) και 4670/2020 (Βρούτση). Με 40 έτη εργασίας, ο συντελεστής αναπλήρωσης της ανταποδοτικής σύνταξης διαμορφώνεται πλέον στο 50%, σημαντικά χαμηλότερα από το προμνημονιακό καθεστώς.

Δεύτερον, στην αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών: από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, στον μέσο όρο ολόκληρου του εργασιακού βίου, ρύθμιση που θεσπίστηκε ήδη με τον νόμο 3863/2010 και διατηρήθηκε έκτοτε.
Ακόμη και αν οι μισθοί αυξάνονται όσο ο πληθωρισμός και η ανάπτυξη, η συγκεκριμένη μεθοδολογία οδηγεί σε έμμεση μείωση των συντάξεων κατά περίπου 17%.

Βιωσιμότητα χωρίς κοινωνική επάρκεια

Με βάση την έκθεση της ΕΚΤ:

  • η συνταξιοδοτική δαπάνη της Ελλάδας μειώνεται από 14,5% του ΑΕΠ το 2022 σε 12% το 2070,
  • την ώρα που ο μέσος όρος της Ε.Ε.-27 αυξάνεται ελαφρά.

Η γήρανση του πληθυσμού θα επιβάρυνε το σύστημα κατά 7,5 ποσοστιαίες μονάδες, όμως αυτή η πίεση αντισταθμίζεται:

  • κυρίως από τη μείωση του ύψους των συντάξεων,
  • από τη μείωση του αριθμού των συνταξιούχων ως ποσοστό του πληθυσμού,
  • και από την αύξηση όσων θα εργάζονται έως τα 74 έτη.

Το τελικό συμπέρασμα των ευρωπαϊκών θεσμών είναι σαφές:
το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα καθίσταται χρηματοοικονομικά βιώσιμο, αλλά όχι κοινωνικά επαρκές, καθώς η σταθερότητα επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της συρρίκνωσης των συνταξιοδοτικών παροχών και της επιδείνωσης του βιοτικού επιπέδου των μελλοντικών συνταξιούχων.

Διαβάστε ακόμη: